Phân tích - Bình luận

Trong nhiều thập kỷ trước đại dịch, xuất khẩu là động lực tăng trưởng kinh tế chủ chốt của Đông Nam Á. Tuy nhiên, hiện nay các lãnh đạo doanh nghiệp trong khu vực đang có xu hướng tìm kiếm cơ hội gần khu vực hơn.

Từ những năm 1980 đến đầu những năm 2000, hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường như Mỹ đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng của các nền kinh tế như Singapore, Malaysia và Thái Lan.

Những năm gần đây, xu hướng này cũng hỗ trợ đáng kể cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, khi nước ta tận dụng quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu để thu hút đầu tư và mở rộng sản xuất. Việt Nam hiện nổi lên như một trung tâm sản xuất mới của khu vực trong các lĩnh vực điện tử, dệt may, thiết bị công nghệ và công nghiệp chế biến chế tạo.

Khảo sát The Business Times Insights: ASEAN Intelligence 2026 cho thấy 63% trong số 538 lãnh đạo doanh nghiệp được hỏi tin rằng những cơ hội kinh tế lớn nhất trong ba năm tới sẽ nằm ở ASEAN.

Bên cạnh đó, 62% cho rằng chính thị trường nội địa của họ mang lại cơ hội hấp dẫn nhất, trong khi Trung Quốc đứng ở vị trí thứ ba với 48% số người tham gia khảo sát lựa chọn.

Được thực hiện cùng công ty nghiên cứu thị trường Kantar, khảo sát này thu thập ý kiến của các lãnh đạo doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực tại sáu nền kinh tế lớn của ASEAN gồm Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Philippines và Việt Nam.

Ông Taimur Baig, Kinh tế trưởng của DBS Group nhận định, hiện ASEAN là khối kinh tế lớn thứ năm thế giới và được dự báo sẽ vươn lên vị trí thứ tư toàn cầu vào năm 2030.

Dữ liệu của Ngân hàng Thế giới cho thấy kể từ năm 2022, các nền kinh tế Indonesia, Việt Nam và Philippines đều duy trì tốc độ tăng trưởng hàng năm từ 4% trở lên. Trong đó, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực nhờ dòng vốn FDI ổn định, tiêu dùng nội địa phục hồi và hoạt động xuất khẩu duy trì tích cực.

Bên cạnh câu chuyện tăng trưởng, sự quen thuộc về thị trường và yếu tố chính sách cũng góp phần củng cố triển vọng tích cực này. Theo ông Brian Lee, chuyên gia kinh tế của Maybank Securities, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tại ASEAN đã có kinh nghiệm kinh doanh trong khu vực từ trước, đồng thời ASEAN nằm ngay trong “vùng lân cận” của họ.

“Mạng lưới các hiệp định thương mại tự do nội khối châu Á cùng các hiệp định song phương giữa Trung Quốc và các nước ASEAN đã góp phần giảm rào cản đầu tư và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường”, ông nói.

Trong một buổi gặp gỡ nhà đầu tư hồi tháng 3, tập đoàn Philippines SM Investments Corporation (SMIC) cho biết có kế hoạch mở rộng hệ thống bán lẻ bằng cách xây thêm từ ba đến bốn trung tâm thương mại trong năm nay.

Tập đoàn này cũng dự kiến mở rộng hoạt động ngân hàng tới các khu vực chưa được phục vụ đầy đủ. SMIC hiện là nhà phát triển bất động sản tích hợp lớn nhất Philippines và đồng thời sở hữu BDO Unibank, ngân hàng lớn nhất nước này.

Chủ tịch kiêm CEO SMIC Frederic DyBuncio cho biết, Philippines tiếp tục hưởng lợi từ nền tảng tiêu dùng nội địa mạnh mẽ. Chi tiêu hộ gia đình hiện chiếm khoảng 3/4 quy mô nền kinh tế, được hỗ trợ bởi nguồn kiều hối ổn định cùng lực lượng dân số trẻ và đang gia tăng.

“Điều này tạo ra môi trường nhu cầu tương đối ổn định, ngay cả trong giai đoạn áp lực chi phí gia tăng”, ông DyBuncio nói thêm. Ngoài các mảng ngân hàng, bất động sản và tiêu dùng, tập đoàn này còn mở rộng sang các lĩnh vực mới như logistics thông qua 2GO và năng lượng tái tạo thông qua Philippine Geothermal Production.

Dù ASEAN được đánh giá là khu vực giàu cơ hội, khảo sát cho thấy vẫn tồn tại không ít rào cản về niềm tin đối với môi trường kinh doanh trong khu vực. Nói cách khác, nhiều doanh nghiệp nhìn thấy tiềm năng tăng trưởng hấp dẫn nhưng lại cho rằng việc vận hành và đầu tư tại đây không hề dễ dàng.

Khảo sát của Business Times cho thấy khoảng cách giữa cơ hội lớn và mức độ tin tưởng thấp đặc biệt rõ nét ở cấp độ khu vực. Chẳng hạn, hơn 40% số doanh nghiệp được khảo sát tại Philippines và Singapore cho biết họ có mức độ tin tưởng thấp đối với môi trường kinh doanh trong ASEAN, dù vẫn nhìn thấy những cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ tại đây.

Các lãnh đạo doanh nghiệp từ Việt Nam, Indonesia và Malaysia cũng ghi nhận khoảng cách đáng kể giữa tiềm năng và niềm tin khi đánh giá về ASEAN. Những nguyên nhân chính được nhắc đến gồm cạnh tranh ngày càng gay gắt và chi phí gia tăng tại các nền kinh tế ASEAN. Ngoài ra, tốc độ phát triển kinh tế không đồng đều và sự phân mảnh về cấu trúc trong nội khối cũng là yếu tố gây lo ngại.

Ở cấp độ thị trường nội địa, Philippines là quốc gia có khoảng cách lớn nhất giữa “cơ hội” và “niềm tin”, với khoảng một phần ba trong số 46 lãnh đạo doanh nghiệp được khảo sát cho rằng sự chênh lệch này tồn tại ngay tại thị trường trong nước. Một trong những nguyên nhân được nêu ra là các quy định địa phương còn cứng nhắc.

Indonesia đứng thứ hai, với 21% trong số 43 người tham gia khảo sát cho biết họ nhận thấy sự lệch pha giữa cơ hội và niềm tin. Các yếu tố như biến động tỷ giá và lạm phát gia tăng được xem là nguyên nhân chính.

Cẩm Anh