Doanh nghiệp

Chiều 27/05/2026, tại Hà Nội đã diễn ra Hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số bền vững: Bối cảnh mới - Hành động mới” do báo Dân trí tổ chức (thuộc khuôn khổ Diễn đàn ESG Việt Nam 2026) đã trở thành tâm điểm chú ý của giới hoạch định chính sách và cộng đồng kinh doanh.

Thể chế tiên phong và bài học tư duy "kiến tạo hệ sinh thái"

Nhìn lại bức tranh kinh tế quý I/2026 với mức tăng trưởng GDP ấn tượng đạt 7,83%, cao hơn hẳn cùng kỳ năm trước, Việt Nam rõ ràng đang chứng minh một sức chống chịu đáng nể trước các cú sốc ngoại lực. Con số thực tế này thậm chí vượt xa mức dự báo mang tính thận trọng (6,8%) của Ngân hàng Thế giới (WB) dành cho cả năm. Tuy nhiên, để vượt ngưỡng, tiến vào vùng tăng trưởng hai con số (từ 10% trở lên), các chuyên gia đồng thuận rằng mô hình phát triển dựa trên thâm dụng vốn và lao động giá rẻ đã chạm trần. Việt Nam bắt buộc phải thay đổi quỹ đạo sang mô hình dựa vào năng suất, khoa học công nghệ và kinh tế tuần hoàn.

Trong bước chuyển đại cục đó, vai trò kiến tạo của Nhà nước thông qua đòn bẩy thể chế được đặt ở vị trí tối thượng. Dưới góc độ của nhà quản lý và hoạch định chính sách, ông Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; Phó Chủ tịch Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam - Argentina thẳng thắn nhìn nhận: Thể chế phải đóng vai trò đi trước mở đường. Dù Chính phủ đã có những bước cải cách rất mạnh mẽ, minh chứng là việc ban hành 8 nghị quyết cắt giảm và đơn giản hóa hàng trăm thủ tục kinh doanh, song dư địa để làm mới thể chế vẫn còn rất lớn.

"Hành động mới phải đi kèm với tư duy mới. Chính phủ số không đơn thuần là số hóa mọi thủ tục hành chính, mà trước hết người làm chính sách phải có tư duy số và tư duy tuần hoàn. Khi tư duy thay đổi, chúng ta mới có thể xem nước thải, phụ phẩm không phải là chất thải cần loại bỏ, mà là đầu vào cho một quy trình kinh tế khác. Từ đó mới khơi thông được dòng chảy kinh tế tuần hoàn." - ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture và Quỹ Vì Tương lai xanh đã phác thảo 5 nhóm cải cách trọng tâm để làm bệ đỡ cho tăng trưởng hai con số, bao gồm: Thể chế, hạ tầng (gồm hạ tầng số, logistics và hạ tầng chuyển đổi năng lượng), nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy kinh tế tư nhân (theo tinh thần Nghị quyết 68 - NQ/TW) và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Nếu thiếu các cơ chế khuyến khích phù hợp về tài chính, đất đai và dữ liệu, doanh nghiệp sẽ khó có thể chủ động nhập cuộc.

AI và chuyển đổi số: "Bước ngoặt" tái cấu trúc và tạo đột phá

Khi các nguồn lực truyền thống dần cạn kiệt, năng suất lao động trở thành thước đo quyết định sự thành bại của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Tại diễn đàn, các chuyên gia kinh tế đã dẫn chứng "Nghịch lý Jevons" từ thế kỷ XIX để hóa giải nỗi lo sợ hồ đồ về việc Trí tuệ nhân tạo (AI) hay tự động hóa sẽ cướp đi sinh kế của con người. Thực tế lịch sử và dòng chảy công nghệ đương đại chứng minh ngược lại: Tiến bộ công nghệ giúp tối ưu chi phí, giảm giá thành, thúc đẩy tổng cầu và từ đó mở ra những ngành nghề, những nhu cầu thị trường hoàn toàn mới dựa trên tri thức.

Theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ NN&MT), hai từ khóa cốt lõi để tạo bước ngoặt tăng năng suất lao động chính là "Số" và "Xanh". Về mặt định lượng, nếu yếu tố "Xanh" giúp tối ưu hóa chuỗi giá trị theo mô hình tuần hoàn, thì yếu tố "Số" mà đỉnh cao là AI có thể giúp một cá nhân tăng năng suất từ 70 đến 100 lần so với năng lực tự thân. Tuy nhiên, đây là cuộc chơi sòng phẳng và khốc liệt trên phạm vi toàn cầu bởi mọi quốc gia đều có khả năng tiếp cận công nghệ này. Lịch sử kinh tế thế giới từng chứng kiến những làn sóng đào thải lớn vào các năm 1975 hay 2000, và ở thời điểm hiện tại, những doanh nghiệp không chịu hoặc không thể thích nghi với AI chắc chắn sẽ bị xóa tên khỏi thị trường.

Dưới góc nhìn của một tập đoàn công nghệ dẫn dắt, ông Lê Hùng Cường, Giám đốc FPT Digital, Tập đoàn FPT, khẳng định AI không còn dừng lại ở mức xu hướng thử nghiệm mà đã trở thành công cụ cốt lõi để tái cấu trúc toàn diện hoạt động doanh nghiệp, từ sản xuất, kinh doanh cho đến quản trị. Ý nghĩa tối thượng của công nghệ không chỉ là tối ưu hóa chi phí hay cắt giảm nhân sự ngắn hạn, mà là công cụ khai phá để thấu hiểu hành vi khách hàng, mở rộng không gian thị trường và giúp doanh nghiệp Việt vượt qua "bẫy thu nhập trung bình".

Để chứng minh cho dư địa tăng trưởng bằng công nghệ, ông Lê Hùng Cường đã đưa ra những lát cắt dữ liệu mang tính tương phản sâu sắc. Hiện nay, khoảng cách về năng suất lao động của nhân sự công nghệ nước ta so với các quốc gia phát triển vẫn còn là một hố sâu ngăn cách; trong khi một kỹ sư xuất sắc tại FPT có thể mang lại doanh thu trung bình khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm, thì con số này tại các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Mỹ đã đạt tới mức 1 triệu USD trên mỗi nhân sự. Tuy nhiên, tiềm năng của thị trường số Việt Nam lại vô cùng bùng nổ khi ngành ứng dụng di động trong nước hiện đạt tới 6 tỷ lượt tải toàn cầu mỗi năm, trực tiếp tạo ra 49.000 việc làm và đạt tốc độ tăng trưởng ngành lên tới 65%. Sự chênh lệch về hiệu suất chính là lời cảnh báo, nhưng đồng thời cũng cho thấy một không gian khổng lồ để bứt phá nếu kích hoạt thành công năng lực chuyển đổi số.

Theo đại diện FPT Digital, rào cản lớn nhất của việc chuyển đổi số và ứng dụng AI tại các doanh nghiệp hiện nay lại không nằm ở ngân sách hay hạ tầng máy móc, mà nằm ở "nỗi sợ thay đổi" của con người và sự phân mảnh của dữ liệu. Ai cũng hào hứng với chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh, nhưng con người theo thói quen vẫn muốn bám lấy cách làm cũ. Thêm vào đó, tâm lý "giữ khăng khăng dữ liệu cho riêng mình" đang triệt tiêu sức mạnh tổng lực của nền kinh tế số. Chỉ khi nào hệ sinh thái chia sẻ dữ liệu giữa khối Nhà nước và khối doanh nghiệp được khơi thông, dòng chảy thông tin được kết nối liên tục thì doanh nghiệp mới có được lợi thế cạnh tranh tuyệt đối.

ESG: "Tấm hộ chiếu" toàn cầu và bài toán khơi thông nguồn vốn xanh

Trong một thế giới mà người tiêu dùng ngày càng thông minh và khắt khe, xu hướng tiêu dùng xanh đang nổi lên thành một động lực tăng trưởng mới. Với 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm có cam kết ESG vững chắc, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải xanh hóa quy trình sản xuất. Nhìn ra thị trường quốc tế, ESG đã nâng cấp từ một tiêu chuẩn tự nguyện thành "hàng rào kỹ thuật mới" đầy nghiêm ngặt trong thương mại toàn cầu, thông qua Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), các quy định chống phá rừng khắt khe của EU hay yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc lao động. Nếu không có "tấm hộ chiếu" ESG, doanh nghiệp Việt Nam sẽ ngay lập tức bị loại ra khỏi chuỗi cung ứng chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia.

Để hiện thực hóa câu chuyện ESG từ triết lý đến hành động, vai trò dẫn dắt của hệ thống tài chính - ngân hàng là vô cùng then chốt. Tại hội thảo, đại diện các định chế tài chính lớn như Vietcombank và HDBank đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ về việc đồng hành, cung cấp giải pháp tài chính tổng thể và tài trợ chuỗi cung ứng để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi. Đáng chú ý, toàn bộ khách hàng doanh nghiệp khi tiếp cận nguồn vốn vay tại HDBank hiện nay đều phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm túc theo bộ tiêu chí ESG. Ngân hàng không chỉ thuần túy đóng vai trò cấp vốn, mà đã dịch chuyển thành đơn vị tư vấn cấu trúc, giúp các doanh nghiệp xuất khẩu thấu hiểu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh bắt buộc từ thị trường châu Âu và Mỹ.

Tuy nhiên, một nghịch lý lớn được các doanh nghiệp phản ánh tại diễn đàn là, dù dòng vốn xanh trên thế giới vô cùng dồi dào, khả năng tiếp cận thực tế của các doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), vẫn cực kỳ hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ họ đã nghe nói về câu chuyện "vốn xanh" suốt 3 - 4 năm qua nhưng đến nay vẫn chưa thể giải ngân được với bất kỳ định chế tài chính trong nước nào. Khoản đầu tư vài trăm triệu đồng để nâng cấp hệ thống kiểm toán năng lượng hay đo lường carbon thủ công đối với một SMEs đã là một gánh nặng lớn.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, nhà báo Phạm Tuấn Anh - Tổng Biên tập báo Dân trí, Trưởng Ban tổ chức Diễn đàn ESG Việt Nam nhấn mạnh vai trò cầu nối của các cơ quan truyền thông và hiệp hội trong việc tạo ra những kết nối thực chất. Trong chuỗi hành động sắp tới, ban tổ chức sẽ đẩy mạnh các chương trình đào tạo chuyên sâu, "cầm tay chỉ việc", tổ chức các chuyến kiến tập thực tế (company tour) để giúp doanh nghiệp định hình rõ ràng lộ trình thực hành ESG một cách thực dụng, hiệu quả nhất. Đồng thời, các chuyên gia cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần sớm ban hành các cơ chế ưu đãi cụ thể, rõ ràng về thuế, đất đai và thủ tục hành chính đặc quyền cho các doanh nghiệp chủ động "làm sạch" bộ máy quản trị theo tiêu chuẩn ESG.

Tăng trưởng kinh tế hai con số không còn là một mục tiêu xa vời nếu nhìn vào quyết tâm chính trị, tinh thần cải cách thể chế quyết liệt của Chính phủ, năng lực thích ứng công nghệ nhạy bén của con người Việt Nam và sự đồng lòng của toàn xã hội. Khi chữ "G" (Quản trị) được đặt lên hàng đầu trong tháp chiến lược của mỗi doanh nghiệp, tư duy phát triển bền vững sẽ tự khắc trở thành một phần văn hóa tự nhiên, biến áp lực ESG thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ cho đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nguyễn Minh