Chứng khoán

Thị trường chứng khoán tháng 5 khép lại trong bối cảnh động lực tăng trưởng suy giảm rõ rệt, sau khi thông tin về kết quả kinh doanh quý I/2026 đã được phản ánh phần lớn vào mặt bằng giá.

Dòng tiền đang phòng thủ

Giới chuyên gia nhìn nhận VN-Index đang bước vào giai đoạn thiếu vắng yếu tố dẫn dắt mới, thanh khoản duy trì ở mức thấp và xu hướng dao động đi ngang kéo dài. Diễn biến này phản ánh trạng thái thận trọng gia tăng của dòng tiền cũng như sự suy giảm hiệu quả phân bổ vốn trên toàn thị trường.

Theo ông Vũ Duy Khánh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCK Smart Invest (AAS), điều đáng chú ý hiện nay là sự lệch pha mang tính hệ thống giữa thị trường Việt Nam và phần còn lại của thế giới. Trong khi các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc liên tục thiết lập đỉnh lịch sử mới, chứng khoán Việt Nam vẫn trong tâm thế phòng thủ.

Tại Hàn Quốc, khi Samsung tăng trưởng gấp ba lần, chỉ số KOSPI cũng phản ánh tương ứng mức tăng đó. Nhưng tại Việt Nam, một nhóm nhỏ doanh nghiệp dẫn dắt tăng mạnh, trong khi phần còn lại của thị trường không được hưởng lợi. Dòng tiền vì thế bị co cụm, không tạo được hiệu ứng lan tỏa về mặt tài sản và tâm lý.

Thanh khoản sụt giảm về vùng 18.000-20.000 tỷ đồng/phiên phản ánh rõ nét cho trạng thái phòng thủ của dòng tiền. Nhà đầu tư hoặc rút lui khỏi thị trường, hoặc lựa chọn đứng ngoài quan sát thay vì chấp nhận rủi ro. Trong bối cảnh đó, những nhịp tăng ngắn hạn trở thành “bẫy hưng phấn” điển hình. Thống kê của AAS cho thấy phần lớn các cổ phiếu bùng nổ gần đây chỉ duy trì được đà tăng trong khoảng một đến 1,5 phiên.

Đặc biệt, thị trường bắt đầu “phớt lờ” tin tốt. Nhiều doanh nghiệp công bố kết quả kinh doanh quý I/2026 tăng trưởng mạnh nhưng giá cổ phiếu gần như không phản ứng. Trong lý thuyết thị trường, đây thường là tín hiệu cảnh báo cho một giai đoạn tích lũy kéo dài hoặc một nhịp rũ bỏ mạnh trước khi hình thành xu hướng mới.

Ở góc nhìn tích cực hơn, ông Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược Thị trường tại HSC cho rằng nhóm doanh nghiệp vốn hóa lớn hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong VN-Index, đóng vai trò như động lực chính định hướng xu hướng của chỉ số và dòng tiền toàn thị trường. Điều này tạo ra hiện tượng “benchmark risk” đối với các quỹ đầu tư theo chỉ số cũng như các quỹ chủ động, bởi mọi biến động đáng kể của nhóm cổ phiếu trụ đều có thể buộc các nhà quản lý danh mục phải điều chỉnh tỷ trọng nhằm kiểm soát sai lệch so với chỉ số tham chiếu.

Trong thực tế, phần lớn các nhóm ngành còn lại thường cần sự xác nhận xu hướng từ các cổ phiếu dẫn dắt trước khi thu hút dòng tiền quy mô lớn. Khi nhóm dẫn dắt bước vào chu kỳ tăng giá, hiệu ứng tái cân bằng danh mục có thể kích hoạt dòng tiền mới, tạo nên vòng lặp tích cực giữa thanh khoản, tâm lý nhà đầu tư và diễn biến chỉ số.

Cũng theo ông Vũ Duy Khánh, một trong những biến số rủi ro lớn nhưng chưa được thị trường định giá đầy đủ là nguy cơ Mỹ áp thuế theo Mục 301 sau tháng 7 tới. Những tiêu chí bị giám sát bao gồm dư cung sản xuất, lao động và đặc biệt là vấn đề sở hữu trí tuệ.

Tiền lệ từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung năm 2018 cho thấy mức thuế phổ quát 25% đủ sức xóa bỏ gần như toàn bộ lợi thế cạnh tranh mà các quốc gia xuất khẩu đã xây dựng trong nhiều năm.

Nếu kịch bản thuế quan xảy ra, nhóm dệt may và thủy sản sẽ là những ngành chịu ảnh hưởng đầu tiên. Chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đang dịch chuyển về Việt Nam có thể đảo chiều, đặc biệt với các ngành thâm dụng lao động và phụ thuộc vào lợi thế chi phí thấp. Điều này buộc nhà đầu tư phải xem xét tái cấu trúc danh mục, giảm tỷ trọng ở các doanh nghiệp xuất khẩu dễ tổn thương trước rào cản thương mại.

Trong môi trường hiện tại, tư duy giao dịch cần thay đổi hoàn toàn. Giai đoạn “mua breakout” đã không còn phù hợp khi thị trường thiếu dòng tiền xác nhận xu hướng. Thay vào đó, chiến lược hiệu quả hơn là tích lũy ở nền giá thấp theo mô hình giao dịch trong vùng giá đi ngang.

Đồng thời khi thanh khoản thị trường chỉ quanh 19.000 tỷ đồng, sử dụng margin là hành động mang tính rủi ro rất cao. Vì vậy tỷ trọng tiền mặt/cổ phiếu hợp lý lúc này nên duy trì ở mức 50/50 hoặc thậm chí 70/30 để đảm bảo tính chủ động trước các biến động bất ngờ.

Cơ hội trong vùng định giá thấp

Dù thị trường chung suy yếu, vẫn tồn tại những nhóm ngành đang bị định giá thấp hơn giá trị thực do tâm lý bi quan lan rộng.

Chuyên gia tại AAS phân tích nhóm bán lẻ là một ví dụ đáng chú ý. Các doanh nghiệp như MWG hay MSN có thể hưởng lợi từ sức cầu phục hồi khoảng 7% cùng xu hướng siết chặt quản lý hộ kinh doanh nhỏ lẻ, qua đó giúp doanh nghiệp quy mô lớn mở rộng thị phần.

Ở nhóm ngân hàng, nhiều cổ phiếu đang giao dịch quanh mức P/B 1-1,5 lần, vùng định giá thấp lịch sử nếu đặt trong bối cảnh lợi nhuận trung hạn vẫn duy trì ổn định. Đây là nhóm phù hợp với chiến lược tích lũy giá trị.

Bất động sản khu công nghiệp tiếp tục là điểm sáng dài hạn, đặc biệt với các doanh nghiệp sở hữu quỹ đất sẵn sàng bàn giao và hưởng lợi trực tiếp từ chính sách phát triển nhà ở xã hội như VGC.

Trong nhóm bất động sản dân dụng, KDH được xem là “viên ngọc bị lãng quên” khi định giá P/B đang ở vùng thấp lịch sử, trong khi các doanh nghiệp như TCH hay NLG vẫn duy trì được năng lực bán hàng thực tế.

Đối với nhóm dầu khí và xuất khẩu, xu hướng nên là thu hẹp tỷ trọng. Chu kỳ giá dầu đang cho thấy dấu hiệu đạt đỉnh, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt đồng thời với chi phí đầu vào tăng mạnh và rủi ro thuế quan từ Mỹ.

“Dữ liệu lịch sử cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam thường vận động theo các chu kỳ khoảng bốn năm. Trong các chu kỳ đó, những nhịp điều chỉnh sâu trên 20% thường xuất hiện trước khi thị trường bước vào một giai đoạn tăng trưởng lớn hơn.

Những gì đang diễn ra hiện tại có thể chính là “khoảng lặng trước cơn bão”, một giai đoạn mà thị trường không thiếu thông tin, nhưng thiếu niềm tin; không thiếu cơ hội, nhưng thiếu dòng tiền đủ lớn để xác nhận xu hướng. Vì vậy, nhà đầu tư cần giữ vị thế chủ động cho chu kỳ kế tiếp”, ông Vũ Duy Khánh lưu ý.

Dự báo diễn biến của VN-Index từ nay đến cuối năm 2026, ông Nguyễn Mạnh Dũng cho biết xét trên phương diện định giá, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang ở vùng hấp dẫn. Mức P/E hiện tại quanh 12-13 lần và dự phóng P/E dưới 10 lần cho thấy lợi suất kỳ vọng từ cổ phiếu đang vượt trội đáng kể so với lãi suất tiền gửi 6-7%. Chênh lệch lợi suất này tạo ra phần bù rủi ro vốn chủ sở hữu ở mức cao, qua đó củng cố sức hấp dẫn của cổ phiếu như một lớp tài sản dài hạn. Nếu nhóm cổ phiếu trụ tiếp tục duy trì vai trò dẫn dắt và dòng vốn đầu tư công được giải ngân đúng tiến độ, khả năng VN-Index thiết lập các đỉnh cao mới vào cuối năm 2026 là hoàn toàn khả thi.

Từ góc độ quản lý danh mục, chiến lược phù hợp trong giai đoạn tới là ưu tiên tăng tỷ trọng ở các cổ phiếu vốn hóa lớn có khả năng cải thiện EBITDA và đóng vai trò dẫn dắt chỉ số; đồng thời phân bổ theo chủ đề vào các doanh nghiệp vật liệu xây dựng nằm trong chuỗi cung ứng trực tiếp của làn sóng đầu tư công. Bên cạnh đó, việc duy trì tỷ lệ tiền mặt hợp lý để tận dụng các nhịp điều chỉnh do biến động lãi suất hoặc tái cân bằng dòng vốn sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

Diễm Ngọc