Ô tô - Xe máy

Khi các đô thị lớn trên thế giới đối mặt với áp lực ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông và mục tiêu giảm phát thải carbon, xe đạp điện và xe máy điện công cộng đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái giao thông xanh. Từ châu Âu đến châu Á, nhiều thành phố đã đưa các phương tiện điện cỡ nhỏ vào mạng lưới giao thông công cộng, giúp người dân giảm phụ thuộc vào xe cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Tại Việt Nam, trong bối cảnh Hà Nội đang nghiên cứu triển khai vùng phát thải thấp tại khu vực Vành đai 1, việc phát triển mô hình xe đạp điện và xe máy điện công cộng được xem là một trong những giải pháp hỗ trợ quá trình chuyển đổi giao thông xanh.

Thực tế, đây không phải mô hình mới trên thế giới. Nhiều quốc gia đã triển khai từ nhiều năm trước với các cách tiếp cận khác nhau, song đều hướng tới mục tiêu chung là giảm phát thải và nâng cao hiệu quả di chuyển trong đô thị.

Tại Đài Loan, xe máy điện công cộng đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Thay vì chỉ tập trung vào bán xe điện cho người dân, các doanh nghiệp và chính quyền địa phương phát triển hệ sinh thái chia sẻ xe máy điện kết hợp với mạng lưới đổi pin phủ rộng. Người dùng có thể tìm xe qua ứng dụng, mở khóa bằng điện thoại và trả xe tại các khu vực được chỉ định.

Điểm đáng chú ý là mô hình này giải quyết được một trong những rào cản lớn nhất của xe điện là thời gian sạc. Thay vì chờ hàng giờ để nạp điện, người dùng chỉ mất vài phút để đổi pin tại các trạm tự động. Nhờ đó, xe máy điện công cộng trở thành phương tiện phù hợp cho các chuyến đi ngắn trong đô thị đông đúc.

Trong khi đó, Trung Quốc phát triển mạnh mô hình xe đạp điện chia sẻ với quy mô hàng triệu phương tiện. Tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến, xe đạp điện xuất hiện dày đặc quanh các ga tàu điện ngầm, bến xe buýt, khu dân cư và trung tâm thương mại.

Mô hình này được xây dựng nhằm giải quyết bài toán "quãng đường cuối cùng" - khoảng cách từ điểm dừng của giao thông công cộng tới nơi làm việc hoặc nơi ở. Nhờ chi phí thấp, dễ tiếp cận và linh hoạt, xe đạp điện công cộng trở thành lựa chọn thay thế cho nhiều chuyến đi bằng ô tô hoặc xe máy cá nhân.

Tại châu Âu, nhiều thành phố coi xe đạp điện công cộng là một phần trong chiến lược giảm phát thải. Paris là một trong những ví dụ tiêu biểu. Thành phố không chỉ mở rộng mạng lưới xe đạp điện chia sẻ mà còn đầu tư mạnh cho làn đường riêng dành cho xe đạp, đồng thời áp dụng các biện pháp hạn chế phương tiện gây ô nhiễm trong khu vực trung tâm.

Kinh nghiệm từ Paris cho thấy phương tiện xanh chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái giao thông hoàn chỉnh. Người dân sẽ khó từ bỏ xe cá nhân nếu không có lựa chọn thay thế thuận tiện, an toàn và đủ hấp dẫn.

Một bài học khác đến từ Singapore. Quốc đảo này từng chứng kiến sự phát triển rất nhanh của xe đạp và xe điện chia sẻ. Tuy nhiên, thay vì để thị trường tự phát triển, Singapore sớm thiết lập khung quản lý chặt chẽ về số lượng phương tiện, khu vực đỗ xe, trách nhiệm của đơn vị vận hành và các tiêu chuẩn an toàn.

Nhờ đó, nước này hạn chế được tình trạng phương tiện đỗ tràn lan trên vỉa hè hay gây cản trở giao thông - vấn đề từng xuất hiện tại nhiều thành phố trên thế giới trong giai đoạn bùng nổ dịch vụ chia sẻ phương tiện.

Nhìn từ các mô hình quốc tế, có thể thấy xe đạp điện và xe máy điện công cộng không đơn thuần là phương tiện thay thế xe chạy xăng. Thành công của mô hình này phụ thuộc vào khả năng kết nối với giao thông công cộng và hạ tầng đô thị.

Đối với Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và TP HCM, đây là bài học có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các thành phố đang thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải. Nếu muốn người dân chuyển sang sử dụng phương tiện xanh, việc đầu tư vào xe điện công cộng cần đi cùng với mở rộng mạng lưới xe buýt, đường sắt đô thị, các điểm trung chuyển và hạ tầng sạc hoặc đổi pin.

Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ người dân tiếp cận phương tiện xanh cũng đóng vai trò quan trọng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các chính sách ưu đãi về giá sử dụng dịch vụ, vị trí đỗ xe thuận lợi hay khả năng kết nối với hệ thống vé giao thông công cộng có thể tác động đáng kể tới hành vi đi lại.

Một vấn đề khác cần được lưu ý là công tác quản lý. Nếu không có quy hoạch rõ ràng, việc triển khai xe điện công cộng quy mô lớn có thể phát sinh các vấn đề về trật tự đô thị, an toàn giao thông và sử dụng không gian công cộng. Đây là lý do nhiều thành phố trên thế giới lựa chọn ứng dụng công nghệ số, dữ liệu thời gian thực và hệ thống giám sát để quản lý phương tiện.

Trong hành trình chuyển đổi xanh, xe đạp điện và xe máy điện công cộng có thể không phải giải pháp duy nhất, nhưng đang trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh giao thông đô thị hiện đại. Kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước cho thấy, nếu được triển khai đồng bộ cùng hạ tầng, chính sách và công nghệ quản lý phù hợp, những phương tiện điện cỡ nhỏ này có thể góp phần đáng kể vào mục tiêu giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí và xây dựng các đô thị phát triển bền vững.

Thanh Trà