Chuyên đề

Thuế được xem là nguồn thu mang tính chủ yếu và thường xuyên cho ngân sách Nhà nước. Các khoản thu từ thuế vào ngân sách hiện nay cũng được phân cấp cho trung ương và địa phương, theo đó, nguồn thu từ thuế có thể chia thành 03 nhóm: nguồn thu thuộc ngân sách trung ương 100%8, nguồn thu thuộc ngân sách địa phương 100%9 và nguồn thu được phân chia theo tỷ lệ % giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.

Điều tiết hay tự chủ một số mức thuế suất?

Theo ThS Danh Phạm Mỹ Duyên, Khoa Luật Thương mại, Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, trước đây, Nghị quyết số 54/2017/QH13 cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố đề xuất Chính phủ xem xét, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định áp dụng trên địa bàn Thành phố thí điểm tăng mức thuế hoặc thuế suất đối với một số hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường. Mức tăng thuế hoặc thuế suất không quá 25% so với mức thuế hoặc thuế suất hiện hành.

Đồng thời, các chính sách miễn giảm các loại thuế cho các dự án, nhà đầu tư chiến lược trên địa bàn Thành phố cũng được đề cập như một công cụ kinh tế giúp Thành phố có thể thu hút thêm nhiều nhà đầu tư, tạo thêm động lực phát triển cho Thành phố. Sau khi ban hành, các chính sách ưu đãi được áp dụng nhưng các chính sách về tăng mức thuế hoặc thuế suất đối với 2 loại thuế trên không được triển khai tại địa bàn Thành phố. Điều này đồng nghĩa với việc về thu thuế và phân cấp nguồn thu từ thuế, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đứng chung hàng với các địa phương khác.

Hiện nay, ThS Danh Phạm Mỹ Duyên cho biết, cũng có một số quan điểm cho rằng nên tạo thêm cơ chế để Thành phố có thể ban hành thêm những loại thuế mới với cách thức điều tiết khác mang tính đặc thù nhằm tạo nguồn thu ngân sách cho địa phương. Hay cũng có nghiên cứu đề xuất nên xem xét thí điểm cho Thành phố được tham mưu trình các dự án luật hoặc dự án sửa đổi các luật từ thực tiễn Thành phố (Luật Thuế tài sản, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Giá, Luật Phí và lệ phí, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư…) hoặc được tự chủ áp dụng một số mức thuế suất đối với các hoạt động kinh tế, bất động sản trên địa bàn, phù hợp với thông lệ quốc tế về quản lý đô thị.

Tuy nhiên, khi xem xét và phân tích về mặt lý luận hay pháp lý thì điều này là không phù hợp và rất khó có thể thực hiện. Bởi lẽ, bản chất của thuế khác với phí, lệ phí – thuế không phải là khoản tiền cơ bản bù đắp chi phí hay được ấn định từ trước mà các tổ chức, cá nhân phải trả khi được các chủ thể có thẩm quyền cung cấp dịch vụ công giống phí, lệ phí mà là khoản thu mang tính áp dụng chung khắp cả nước, không mang tính cục bộ địa phương và không mang tính hoàn trả trực tiếp. Chính vì vậy, việc không tạo cơ chế ban hành loại thuế mới hay cho phép thay đổi cách thức điều tiết các loại thuế khi áp dụng tại địa bàn Thành phố là hoàn toàn hợp lý, chuyên gia phân tích.

Cụ thể, theo chuyên gia, về phương diện pháp lý, theo quy định của Hiến pháp, các quy định về thuế hiện nay do Quốc hội ban hành, các chính sách về thuế sẽ được áp dụng trong phạm vi cả nước. Đây là khoản thu mang tính cưỡng chế, bắt buộc tất cả các chủ thể phải thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước khi đáp ứng các điều kiện, thủ tục luật định. Đồng thời, hiện nay, pháp luật Việt Nam cũng có những biện pháp cưỡng chế đối với các chủ thể không thực hiện nghĩa vụ này, bà nhấn mạnh.

Dưới góc độ lý luận, góp ý cho Dự thảo Luật Đô thị Đặc biệt về các cơ chế tài chính, phí và lệ phí, thuế cũng như những cơ chế khác, ThS Danh Phạm Mỹ Duyên nhấn mạnh, thuế và các chính sách về thuế về bản chất là sự chia sẻ lợi ích của người dân dành cho nhà nước. Chính vì vậy, các chính sách về thuế chỉ có thể do người đại diện của họ, do họ bầu ra quyết định. Đây là những chủ thể đại diện cho ý chí, cho nguyện vọng của người dân. Đồng thời, khi xét về tính đối giá thì thuế không có tính đối giá hay hoàn trả trực tiếp. Điều này có nghĩa rằng, không phải nơi cung cấp dịch vụ công tốt hơn thì người dân phải trả tiền thuế cao hơn và ngược lại. Chính vì vậy, việc đòi hỏi một sắc thuế mới được ban hành dành riêng áp dụng tại Thành phố là không phù hợp.

Phân bổ nguồn lực và cơ chế trao quyền

Xem xét khả năng áp dụng, việc ban hành loại thuế mới hay cách thức điều tiết thuế khác áp dụng tại địa bàn Thành phố cũng không đảm bảo được sự khả thi và thỏa mãn mục đích điều tiết của từng loại thuế. Nếu áp dụng một cách khiên cưỡng, việc điều tiết này sẽ không phản ánh đúng bản chất nguồn thu từ thuế. Việc trao quyền tự chủ tài khóa cho đô thị không tự động dẫn đến gia tăng nguồn thu ngân sách; hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc quyết định chính sách của chính quyền địa phương và mức độ hoàn thiện của khuôn khổ pháp lý.

"Tuy nhiên, ở một góc độ khác, với vị trí là một đô thị đặc biệt, các hoạt động kinh tế của Thành phố mang nhiều nét riêng biệt, số lượng giao dịch bất động sản nhiều hơn những địa phương khác; các giao dịch về hợp đồng trao đổi mua bán hàng hóa cũng diễn ra thường xuyên hơn; cơ sở hạ tầng cũng cần tốt hơn để có thể thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài,….Do vậy, Thành phố cũng cần được phân bổ nguồn lực nhiều hơn để thực hiện nhiệm vụ “đô thị đặc biệt” của mình, bà nhấn mạnh.

Trên cơ sở các phân tích, bà cũng cho rằng đồng thời với việc tạo lập các nguồn thu mới từ phí, lệ phí thì việc xem xét, phân bổ lại các nguồn thu từ thuế dành cho ngân sách Thành phố cũng cần được xem xét điều chỉnh về tỷ lệ.

LMỹ