Nghiên cứu - Trao đổi
Phát triển công nghiệp văn hóa: Cần thêm những “cú hích” mới
Để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nhiều chuyên gia cho rằng, điều quan trọng không còn là ý tưởng hay tài năng cá nhân, mà là khả năng xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh trong thời đại số.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển khi đặt văn hóa vào vị trí vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia. Trong đó, phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là một hướng đi chiến lược nhằm chuyển hóa các giá trị văn hóa thành động lực phát triển kinh tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên số.
Thực tế cho thấy, dù có nhiều tiềm năng, tuy nhiên, công nghiệp văn hóa vẫn phát triển chưa tương xứng. Những rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở thể chế, ở sự thiếu đồng bộ của chính sách và khoảng cách giữa tốc độ phát triển công nghệ với khả năng thích ứng của hệ thống quản lý.
Trong bối cảnh đó, để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nhiều chuyên gia cho rằng, điều quan trọng không còn là ý tưởng hay tài năng cá nhân, mà là khả năng xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh trong thời đại số.
Theo PGS TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, Việt Nam hiện đang có đầy đủ các điều kiện để bước vào một giai đoạn phát triển mới của công nghiệp văn hóa. Lợi thế lớn nhất là kho tàng tài nguyên văn hóa được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử, tạo nên nền tảng độc bản cho các sản phẩm mang đậm bản sắc dân tộc.
Bên cạnh đó là cơ cấu dân số vàng với lực lượng lao động trẻ từ 15 đến 35 tuổi, giàu năng lượng sáng tạo, nhạy bén với công nghệ và sẵn sàng đón nhận xu hướng mới đang mở ra cơ hội để các sản phẩm văn hóa vượt qua ranh giới địa lý, tiếp cận thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, chúng ta đang ở trạng thái sẵn sàng nhưng chưa thực sự tạo được “cú hích”.
Vị chuyên gia này cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng là những điểm nghẽn thể chế. Trong khi nhiều lĩnh vực đã xây dựng được cơ chế đầu tư tương đối rõ ràng thì đầu tư cho văn hóa vẫn còn nhiều lúng túng. Hệ thống chính sách chưa theo kịp thực tiễn, chưa tạo đủ không gian cho cộng đồng sáng tạo phát huy năng lực.
Về góc độ quản lý, PGS TS Nguyễn Thị Thu Phương cũng cho rằng, tư duy phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam đang chuyển từ tiếp cận ngành văn hóa sang tiếp cận hệ sinh thái sáng tạo, gắn với dữ liệu, nền tảng số, đổi mới sáng tạo và sức mạnh mềm quốc gia. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là khoảng cách ngày càng gia tăng giữa tốc độ biến đổi của môi trường sáng tạo số với năng lực thích ứng của hệ thống quản trị văn hóa truyền thống.
“Việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ đơn thuần sang xây dựng thể chế đủ khả năng kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo trong cả môi trường thực và môi trường số”, PGS TS Nguyễn Thị Thu Phương nhấn mạnh.
Còn theo đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận bằng một cách tiếp cận khác với các ngành kinh tế truyền thống. Đầu tư cho văn hóa không phải lĩnh vực có thể tạo ra lợi nhuận tức thời, nhưng giá trị lan tỏa đối với thương hiệu quốc gia, du lịch, xuất khẩu và sức hấp dẫn của đất nước là rất lớn.
Dẫn kinh nghiệm từ Hàn Quốc, nơi văn hóa đã trở thành động lực thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng đề xuất, cần sớm xây dựng các quỹ hỗ trợ nghệ sĩ trẻ, quỹ học bổng và quỹ du học dành riêng cho các tài năng nghệ thuật nhằm tạo điều kiện để họ tiếp cận môi trường sáng tạo quốc tế.
Vị chuyên gia này cho rằng, cần mở rộng cơ hội hợp tác với các đoàn làm phim, các dự án văn hóa quốc tế để nguồn nhân lực trong nước có thêm điều kiện học hỏi quy trình làm việc chuyên nghiệp. Đặc biệt, môi trường quản lý cần cởi mở hơn với các thử nghiệm sáng tạo.
“Văn hóa không chỉ là gìn giữ mà còn là sáng tạo. Muốn có cái mới thì phải chấp nhận thử nghiệm. Có thể thành công hoặc thất bại, nhưng đó là điều cần thiết để tìm ra những giá trị mới”, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng bày tỏ.
Đồng quan điểm, không ít ý kiến cũng cho hay, để công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới dựa trên nền tảng số, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ xây dựng hạ tầng công nghệ, phát triển nền tảng phân phối trong nước, số hóa dữ liệu văn hóa đến đào tạo nguồn nhân lực liên ngành… cùng với đó, cần hoàn thiện khung pháp lý về bản quyền, tăng cường bảo hộ tài sản trí tuệ và thúc đẩy liên kết giữa công nghiệp văn hóa với du lịch, truyền thông, thương mại điện tử nhằm tạo ra các chuỗi giá trị kinh tế mới.