Tín dụng - Ngân hàng

Điều này cho thấy thách thức của cơ quan điều hành trong điều tiết thị trường, hỗ trợ đảm bảo thanh khoản hệ thống và thực hiện mục tiêu hạ nhiệt mặt bằng lãi suất, còn rất lớn.

Chênh lệch lớn giữa quy mô dư nợ và huy động

Tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% YTD trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 2,98% YTD, khoảng cách tín dụng trên huy động tiếp tục nới rộng so với các tháng trước. Kết quả là, chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước đạt hơn 2,5 triệu tỷ đồng, đẩy tỷ lệ LDR thị trường 1 lên ước khoảng 115%, tăng so với mức 109% cuối 2025 và 106% cuối 2024.

Đây không phải diễn biến nhất thời vì áp lực thanh khoản thực tế đã kéo dài liên tục từ quý 4 năm 2025 đến nay, và kéo theo đó, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng cũng như lãi suất huy động dân cư đã leo thang tương ứng trong suốt giai đoạn này, bất chấp nhiều nỗ lực can thiệp của cơ quan quản lý.

Còn nhớ vào cuối 2025, giai đoạn từ quý 4 năm trước đến quý 1 năm nay, chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước từ 1,1 - 1,6 triệu tỷ đồng. Khi đó, ông Lê Quang Trung, Giám đốc khối nguồn vốn ngoại hối VIB nói rằng, càng sớm bù khoảng chênh lệch này, thanh khoản của hệ thống sẽ càng ổn định trở lại, tạo thành một mặt bằng mới. Mặt bằng mới này sẽ điều chỉnh qua hành vi vay mượn trên thị trường. Trong thời gian ngắn hạn khi chênh lệch còn cao, thì lãi suất chưa thể giảm ngay

Theo VDSC, thanh khoản căng thẳng bắt nguồn từ sự cộng hưởng của ba yếu tố, trong đó có cầu tín dụng tăng tốc mạnh, đặc biệt là kỳ hạn trung dài hạn.

Thêm vào đó, huy động vốn bị hút ra khỏi hệ thống bởi ngân sách nhà nước bội thu và tỷ trọng tiền mặt tăng. Ngân hàng Nhà nước cũng buộc phải thu hẹp bơm OMO do dư địa tỷ giá và lạm phát bị siết chặt.

Tỷ lệ LDR thị trường 1 của ngành ngân hàng liên tục tăng kể từ giữa năm 2023 và ước đạt 115% vào tháng 5/2026. Tỷ lệ LDR trong quý 1 năm 2026 của hầu hết các ngân hàng lớn đã sát ngưỡng tối đa. Đi kèm với đó là chênh lệch quy mô tín dụng và huy động dựa trên giá trị tăng trưởng.

Mặt bằng lãi suất kỳ hạn 3 tháng của 8 ngân hàng thương mại lớn nhất hệ thống cho thấy lãi suất tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần đã sát mức trần 4,75% áp dụng cho tiền gửi có kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 6 tháng từ tháng 6/2023.

Thanh khoản chịu sức ép trước cầu tín dụng cao

Trong tháng 4, theo yêu cầu của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, hàng loạt ngân hàng thương mại đã hạ lãi suất huy động từ 0,5%-1%. Tuy nhiên mặt bằng lãi suất vẫn chưa thể ổn định ở mức sau điều chỉnh và vẫn có những thay đổi ở nhiều tổ chức tín dụng; song song đó lãi suất của chứng chỉ tiền gửi tiết kiệm vẫn ở mức cao, cho thấy các ngân hàng đang chấp nhận chi phí vốn cao để đảm bảo thanh khoản.

Phân tích chi tiết, chuyên gia VDSC nhấn mạnh, các nguyên nhân cốt lõi của vấn đề thanh khoản bắt đầu từ nhu cầu tín dụng tăng tốc, đặc biệt là tín dụng trung dài hạn. Cầu tín dụng hiện đang ở mức rất cao, phản ánh nhu cầu vốn cho đầu tư sản xuất kinh doanh và bất động sản trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế được đẩy mạnh. Việc cơ cấu tín dụng nghiêng mạnh về kỳ hạn trung dài hạn cũng gây ra tình trạng căng thẳng về cân đối kỳ hạn, đẩy tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn liên tục tăng và làm trầm trọng thêm áp lực thanh khoản cơ cấu cho các ngân hàng. Điều này được minh họa qua mức tăng trưởng tín dụng theo kỳ hạn của các ngân hàng niêm yết và tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn ở một số ngân hàng.

Cần lưu ý rằng để cân đối giữa cầu tín dụng, tín dụng vào các khu vực "nền" của bất động sản nhưng có tính lan tỏa cao, cùng với đó tiếp tục được "nắn dòng" vào khu vực sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiết, Ngân hàng Nhà nước đã có chính sách điều tiết vốn. Theo đó khi vay nhóm nhà ở xã hội, khu công nghiệp và khu chế xuất, 25 ngân hàng thương mại sẽ không phải tính phần dư nợ tín dụng tăng thêm.

Trong khi đó, một số thông tin trên thị trường cho biết có khả năng khác với kịch bản và kỳ vọng về hạn mức tín dụng rất cao dành cho các ngân hàng thương mại nhận chuyển giao bắt buộc và tái cơ cấu ngân hàng yếu kém, nhóm này cũng có thể điều chỉnh "quota" tín dụng về dưới kỳ vọng.

Ở một khía cạnh, VDSC lý giải, trạng thái bội thu của Ngân sách Nhà nước cũng góp phần rút thanh khoản của hệ thống. Bất chấp mặt bằng lãi suất huy động đã tăng đáng kể, tốc độ tăng trưởng huy động vẫn tụt hậu xa so với tín dụng như đã đề cập ở trên.

Các nhà phân tích VDSC theo đó tin rằng một trong những nguyên nhân chính là Ngân sách Nhà nước đang trong trạng thái bội thu mạnh từ đầu năm 2026. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, Ngân sách Nhà nước đã bội thu gần 500.000 tỷ đồng, trong khi lượng tiền của Kho bạc Nhà nước gửi trở lại hệ thống ngân hàng thương mại lại không tương xứng.

Bội thu Ngân sách Nhà nước lũy kế 5 tháng năm 2026 đã đạt gần 500.000 tỷ đồng trong khi lượng tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại không có mức tăng tương xứng, làm giảm lượng tiền lưu thông trong hệ thống ngân hàng thương mại. Điều này đồng nghĩa với một lượng tiền bị rút khỏi thị trường 1 với nguyên nhân trực tiếp là tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục chậm chạp so với kế hoạch, khiến nguồn vốn này chưa thể quay trở lại thúc đẩy thanh khoản thị trường.

Tính đến ngày 21/5/2026, cả nước giải ngân được khoảng 180.000 tỷ đồng, đạt 18% kế hoạch cả năm với hơn 1 triệu tỷ đồng mà Thủ tướng Chính phủ giao. Chưa kể đến việc tỷ lệ tiền mặt lưu thông cũng có xu hướng tăng kể từ trong tháng 9/2025 tới nay, đạt mức 11,1% vào tháng 3/2026 từ mức 9,7% của tháng 9/2025 bất chấp lãi suất tiết kiệm đã tăng mạnh trong khoảng thời gian này. Tình trạng này phần nào phản ánh tâm lý thận trọng của người dân trước những thay đổi về chính sách thuế và môi trường pháp lý ngày càng phức tạp hơn.

Lựa chọn có chủ đích của nhà điều hành

Ngân hàng Nhà nước đang điều hành thị trường mở rất thận trọng trước áp lực dự trữ ngoại hối và lạm phát.

Điểm khác biệt lớn so với năm 2025 là Ngân hàng Nhà nước đã thay đổi căn bản cách thức hỗ trợ thanh khoản qua kênh thị trường mở. Thay vì bơm thanh khoản mạnh với kỳ hạn dài chủ yếu là 91 ngày như giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 1/2026 và trong năm 2025, từ cuối quý 1 năm 2026, cơ quan này chỉ hỗ trợ nhỏ giọt qua kênh cầm cố với kỳ hạn ngắn 7 đến 14 ngày. Kết quả là dư nợ OMO lưu hành hiện chỉ còn quanh mức 300.000 tỷ đồng, giảm mạnh so với đỉnh gần 500.000 tỷ đồng hồi cuối tháng 2/2026.

Những con số này gắn liền với diễn biến lãi suất liên ngân hàng từ 2025 và quy mô lưu hành của kênh cầm cố giấy tờ có giá. Đây là sự lựa chọn có chủ đích của Ngân hàng Nhà nước trong bối cảnh bộ đệm dự trữ ngoại hối còn mỏng, khi việc bơm thanh khoản VND quy mô lớn có thể gây áp lực mất giá tiền đồng và phức tạp thêm bài toán quản lý tỷ giá. Bên cạnh đó, dự trữ ngoại hối mỏng và áp lực lạm phát leo thang bắt nguồn từ cuộc chiến và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông cũng là những ràng buộc khiến Ngân hàng Nhà nước khó nới lỏng điều hành thị trường mở và thanh khoản.

Sau yêu cầu hạ lãi suất huy động, gần đây hơn, vào ngày 15/5/2026, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN tái cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số của tỷ lệ LDR. Đây là điều chỉnh kỹ thuật giúp cải thiện chỉ số LDR trên sổ sách của các ngân hàng thương mại quốc doanh. Tuy nhiên, biện pháp này chưa đủ để tạo ra sự cải thiện mang tính chất lan tỏa khi lãi suất trên thị trường liên ngân hàng vẫn có xu hướng tăng từ tháng 5, VDSC nhận định. Và trạng thái này cũng đang nối dài qua thực tế những phiên biến động lãi suất liên ngân hàng đột biến trong đầu tháng 6, mặc dù sau đó, dưới sự can thiệp cụ thể của nhà điều chỉnh, lãi suất liên ngân hàng đã lại giao dịch ở mức thấp.

Lê Mỹ