Doanh nhân
Khơi thông điểm nghẽn cho phát triển logistics Cần Thơ và ĐBSCL
Nghị quyết và quy hoạch đều đã định vị rõ vai trò trung tâm của Cần Thơ, nhưng để dòng vốn và hàng hóa thực sự khơi thông, cộng đồng doanh nghiệp đang chờ đợi những bước đi thực chất nhằm tháo gỡ các rào cản nội tại.
Theo thực tiễn điều hành và quan sát thị trường, chúng tôi nhận thấy một nghịch lý lớn đang làm giảm sức cạnh tranh của nông - thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Dù sở hữu mạng lưới đường thủy nội địa dày đặc gần 28.000 km, luồng tuyến hiện nay vẫn chưa đồng bộ, bị bồi lắng và vướng tĩnh không cầu. Hệ quả là hàng container xuất khẩu thay vì đi đường thủy giá rẻ thì vẫn phải đổ dồn lên TP HCM bằng đường bộ.
Song song đó, hàng hóa sản xuất tại ĐBSCL nhưng vỏ container rỗng lại nằm tại TP HCM. Doanh nghiệp vùng muốn xuất hàng phải chịu chi phí kéo container rỗng hai chiều vô cùng lãng phí. Việc thiếu vắng các depot container tại chỗ và một Trung tâm logistics đa chức năng quy mô cấp vùng (tối thiểu 70 ha vào năm 2030) khiến Cần Thơ chưa thể thực hiện tốt vai trò đầu mối tập kết, xử lý hàng hóa.
Để các giải pháp phát triển đi vào thực tế, chúng tôi cho rằng trung ương và địa phương cần nhìn thẳng vào những điểm nghẽn đang trực tiếp làm chậm tốc độ đầu tư của doanh nghiệp.
Thứ nhất đó là thủ tục hành chính kéo dài và thiếu tính thực chất. Đơn cử như thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đầu tư, dù các thông tin đã đồng bộ trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nhưng vẫn phải qua nhiều vòng xét duyệt tuần tự giữa các sở, ngành. Với logistics, thời gian chính là chi phí; chậm vài tháng đồng nghĩa với mất khách hàng và bỏ lỡ cơ hội thị trường.
Bên cạnh đó, tư duy quy hoạch cứng nhắc, chưa theo kịp thị trường. Logistics biến động liên tục theo dòng hàng và chiến lược toàn cầu. Hiện nay, quy hoạch tại nhiều khu vực đắc địa ven cảng, ven cao tốc vẫn khống chế chiều cao kho bãi theo tư duy truyền thống. Điều này vô tình đóng cửa với mô hình trung tâm logistics tầng cao, một giải pháp tối ưu quỹ đất hiệu quả đang là xu hướng lớn của các nước phát triển trong khu vực.
Ngoài ra, khủng hoảng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Thị trường đang chứng kiến làn sóng đầu tư năng động nhưng các cơ sở logistics đều không tuyển đủ nhân sự. Ngành logistics hiện đại không chỉ cần lao động phổ thông mà đang khát đội ngũ có kỹ năng vận hành cảng, kho lạnh, chứng từ quốc tế, quản lý container và công nghệ thông tin.
Tôi cũng cho rằng, bên cạnh áp lực tối ưu chi phí, ngành logistics bắt buộc phải thích ứng với xu thế toàn cầu là giảm phát thải. Mô hình tuyến vận tải xanh sử dụng tàu pha sông - biển (tàu SB) chở container kết nối ĐBSCL với Cái Mép -Thị Vải bước đầu đã cho kết quả rất tích cực.
Tuy nhiên, mô hình này chưa thể nhân rộng do thiếu ba nền tảng cốt lõi: cơ chế ưu đãi phí luồng lạch, hành lang pháp lý hoạt động đa tuyến và cơ chế tiếp cận nguồn vốn xanh quốc tế để đầu tư đội tàu.
Để khơi thông toàn diện, chúng tôi kiến nghị Cần Thơ và các tỉnh trong vùng cần thay đổi cách tiếp cận: cho phép xử lý song song các thủ tục liên ngành, chủ động rà soát quy hoạch để bổ sung không gian cho mô hình logistics tầng cao, và chủ động đặt hàng đào tạo nhân lực theo mô hình kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp.
Đồng thời, thành phố nên sớm thúc đẩy thành lập Hiệp hội Cảng - Logistics Cần Thơ. Đây sẽ là đầu mối quy tụ các doanh nghiệp nội vùng, tạo tiếng nói đại diện đồng nhất để phản ánh khó khăn, phối hợp hành động và kết nối trực tiếp với các diễn đàn logistics quốc tế trong khu vực ASEAN.