Phân tích - Bình luận
G7 tìm cách đa dạng nguồn cung đất hiếm
G7 đặt mục tiêu giảm phụ thuộc vào một nguồn cung đất hiếm, mở ra cơ hội cho Việt Nam nếu tăng cường được năng lực chế biến.
Nhóm bảy nền kinh tế phát triển (G7) đã thống nhất mục tiêu không để bất kỳ quốc gia nào ngoài khối và các nước đối tác cung cấp quá 60% lượng đất hiếm và nam châm vĩnh cửu nhập khẩu vào năm 2030. Đây là một phần trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược. Mục tiêu này được nêu trong tuyên bố chung công bố ngày 17/6 tại hội nghị thượng đỉnh ở Evian, Pháp.
Lãnh đạo Mỹ, Anh, Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản, Italy và Liên minh châu Âu cho biết sẽ tiếp tục hạ tỷ lệ phụ thuộc sau năm 2030, với tham vọng đưa mức này xuống 50% sớm nhất có thể. Với các khoáng sản thiết yếu khác, G7 cam kết xác định mục tiêu cụ thể vào cuối năm nay, theo Reuters.
Để triển khai kế hoạch, G7 dự kiến phối hợp chiến lược dự trữ, trước mắt với lithium và nickel. Nhóm cũng sẽ lập một nền tảng chung để chia sẻ dữ liệu, giám sát thị trường và ứng phó khi nguồn cung bị gián đoạn.
Nền tảng này sẽ phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đơn vị cung cấp phân tích và cảnh báo sớm về rủi ro chuỗi cung ứng. Các lãnh đạo G7 cũng cam kết thúc đẩy tái chế, hướng tới nâng năng lực tái chế của khối lên mức chiếm tỷ trọng đáng kể trong tiêu thụ hằng năm vào năm 2030.
Một điểm đáng chú ý là khả năng áp hạn ngạch bắt buộc đối với doanh nghiệp trong một số lĩnh vực công nghiệp, đặc biệt là quốc phòng, theo Bloomberg. Điều này cho thấy các nhà sản xuất vũ khí được xem là nhóm cần giảm phụ thuộc vào Trung Quốc cấp bách nhất.
“Chúng tôi đã nhất trí trong nhiều khuôn khổ khác nhau về việc hợp tác chặt chẽ hơn nữa trong lĩnh vực nguyên liệu thô thiết yếu”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói với báo giới tại Evian. Ông cho biết các bên đã thảo luận sâu với khách mời về cách đa dạng hóa nguồn cung đất hiếm.
Tham vọng lớn, dư địa thực thi hẹp
Mức trần 60% phản ánh thực tế Trung Quốc hiện giữ vai trò áp đảo trong chuỗi cung ứng đất hiếm. Tính đến năm ngoái, nước này chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác đất hiếm và kiểm soát khoảng 90% công đoạn chế biến đất hiếm cũng như nam châm vĩnh cửu.
Riêng với nam châm vĩnh cửu, loại vật liệu được G7 nêu đích danh, Trung Quốc nắm tới 95% sản lượng toàn cầu. Đây là cấu phần chiến lược trong nhiều ngành công nghiệp, từ thiết bị bay không người lái, vũ khí chính xác đến xe điện và tua bin gió, theo phân tích của Goldman Sachs.
Bối cảnh trực tiếp là các biện pháp siết xuất khẩu của Bắc Kinh trong thời gian qua. Khi Trung Quốc áp kiểm soát xuất khẩu với nhiều khoáng sản thiết yếu và đất hiếm, một số dây chuyền sản xuất trên thế giới đứng trước nguy cơ đình trệ. Diễn biến này buộc các nền kinh tế lớn phải nhìn lại rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn cung duy nhất.
Giới phân tích đánh giá mục tiêu năm 2030 rất tham vọng và không dễ đạt được. Nhiều dự án khai thác ngoài Trung Quốc đang bị trì hoãn vì thiếu vốn, rào cản pháp lý, phản đối từ cộng đồng địa phương và các vấn đề kỹ thuật.
“Đây chắc chắn là một mục tiêu táo bạo”, ông David Klanecky, Tổng giám đốc Cirba Solutions và là chuyên gia có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu. Theo ông, nếu không đặt ra mục tiêu cụ thể, sẽ rất khó tạo ra chuyển động thực chất.
Quy mô tài chính đi kèm cũng cho thấy mức độ cấp thiết của vấn đề. Từ đầu năm 2026, các chính phủ đã công bố 195 dự án liên quan đến khoáng sản thiết yếu, với tổng vốn 64 tỷ euro, tương đương khoảng 74 tỷ USD. Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng quá trình đa dạng hóa sẽ diễn ra chậm, bởi điểm nghẽn lớn nhất không chỉ nằm ở trữ lượng nguyên liệu thô, mà ở khâu tinh luyện và chế biến sâu, nơi Trung Quốc vẫn giữ lợi thế lớn.
Cơ hội cho Việt Nam
Việt Nam vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có trữ lượng đất hiếm lớn. Vấn đề của Việt Nam không chỉ là trữ lượng, mà là năng lực khai thác, tinh luyện và sản xuất vật liệu có giá trị cao. Với đất hiếm, phần giá trị lớn nhất thường nằm ở các công đoạn chế biến sâu, tách chiết, sản xuất oxit, hợp kim và nam châm vĩnh cửu. Đây cũng là khâu đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao, tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt và thị trường đầu ra ổn định.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Việt Nam đang đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Việt Nam và Ấn Độ đã thống nhất tăng cường hợp tác về khoáng sản thiết yếu và đất hiếm. Trước đó, Việt Nam và Hàn Quốc đã nhất trí lập Trung tâm chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược nhằm kết hợp nguồn tài nguyên của Việt Nam với năng lực tinh luyện và công nghệ của phía Hàn Quốc. Australia cũng dự kiến nối lại cơ chế đối thoại cấp cao với Việt Nam về năng lượng và khoáng sản trong năm 2026.
Ở cấp doanh nghiệp, một số công ty nước ngoài đã bày tỏ quan tâm tới các dự án liên quan tại Việt Nam, trong đó có LS Eco Energy của Hàn Quốc, Tokai Trade của Nhật Bản, cùng Australian Strategic Materials và Blackstone Minerals của Australia.
Nỗ lực giảm phụ thuộc của G7 vì vậy diễn ra đúng thời điểm Việt Nam đang tìm cách thu hút vốn, công nghệ vào chế biến sâu đất hiếm. Cơ hội là có thật, nhưng để tận dụng được, Việt Nam cần chuyển từ lợi thế tài nguyên và các thỏa thuận hợp tác sang năng lực tinh luyện, sản xuất vật liệu và nam châm vĩnh cửu trên quy mô thương mại.