Kiến nghị
Tránh để chuyển đổi số làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp
VCCI đề nghị làm rõ cơ chế chuyển tiếp và chuẩn hóa dữ liệu khai báo điện tử để bảo đảm mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.
Việc Bộ Tài chính xây dựng Dự thảo Thông tư quy định về chỉ tiêu thông tin, mẫu chứng từ khai báo khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh đối với phương tiện qua cửa khẩu đường hàng không, đường biển, đường sắt, đường bộ và đường thủy nội địa (thay thế Thông tư số 50/2018/TT-BTC ngày 23/5/2018 của Bộ trưởng Bộ Tài chính) (Dự thảo) được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là bước đi cần thiết nhằm đồng bộ hóa hệ thống pháp luật hải quan và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Trong văn bản góp ý gửi Bộ Tài chính, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc rà soát, sửa đổi Thông tư số 50/2018/TT-BTC để phù hợp với Nghị định số 167/2025/NĐ-CP cũng như đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Theo VCCI, Dự thảo có hai điểm tiến bộ nổi bật. Thứ nhất, lần đầu tiên bổ sung quy định về chỉ tiêu thông tin khai báo điện tử đối với các tuyến vận tải đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Đây là những loại hình vận tải trước đây chủ yếu thực hiện thủ tục bằng hồ sơ giấy. Việc mở rộng khai báo điện tử sẽ góp phần hoàn thiện Cơ chế một cửa quốc gia (NSW), tạo sự thống nhất giữa các phương thức vận tải.
Thứ hai, Dự thảo kế thừa phần lớn các quy định đã vận hành ổn định đối với tàu biển và tàu bay, chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cần thiết. Cách tiếp cận này giúp giảm xáo trộn cho doanh nghiệp và phù hợp với nguyên tắc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Tuy nhiên, qua rà soát, VCCI cho rằng một số quy định vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình triển khai.
Một trong những nội dung được VCCI đặc biệt quan tâm là quy định chuyển tiếp tại Điều 4 của Dự thảo.
Theo đó, trường hợp hệ thống công nghệ thông tin của các bộ, ngành chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật thì tiếp tục thực hiện theo Thông tư 50/2018/TT-BTC trong thời gian tối đa 1 năm kể từ ngày Thông tư mới có hiệu lực.
VCCI cho rằng quy định này còn thiếu rõ ràng ở nhiều khía cạnh. Trước hết, doanh nghiệp khó xác định thế nào là “hệ thống chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật”. Nếu không có cơ chế công bố chính thức, doanh nghiệp sẽ không biết khi nào phải chuyển sang khai báo điện tử hoàn toàn và khi nào vẫn được áp dụng thủ tục truyền thống.
Bên cạnh đó, quy định về thời hạn tối đa 1 năm cũng chưa làm rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc áp dụng, có thể gây lúng túng trong thực thi. Dự thảo cũng chưa xác định rõ trong giai đoạn chuyển tiếp doanh nghiệp có được lựa chọn giữa phương thức cũ và mới hay không.
Từ đó, VCCI đề nghị sửa đổi khoản 3 Điều 4 theo hướng quy định cụ thể cơ chế Cục Hải quan công bố lộ trình triển khai từng bộ chỉ tiêu khai báo điện tử (đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa) trên Cổng thông tin điện tử của Cục Hải quan, kèm thời điểm bắt đầu áp dụng cụ thể.
Một vấn đề khác được VCCI lưu ý là các phụ lục của Dự thảo hiện chưa xây dựng hệ thống mã trường dữ liệu thống nhất.
Theo VCCI, các Phụ lục I đến V đều xây dựng dưới dạng bảng các chỉ tiêu thông tin nhưng không có hệ thống mã trường (data element ID) thống nhất. Việc không chuẩn hóa mã trường sẽ làm tăng chi phí phát triển phần mềm khai báo cho doanh nghiệp và tạo rủi ro sai sót khi đối chiếu chéo giữa các loại hình vận tải.
VCCI đề nghị, bổ sung một Phụ lục danh mục mã trường dữ liệu chuẩn hóa (data dictionary) hoặc tham chiếu đến Quyết định công bố mã trường dữ liệu của Cục Hải quan, để các doanh nghiệp và đơn vị phát triển phần mềm có cơ sở thống nhất khi xây dựng giao diện kết nối với NSW.
Đối với lĩnh vực hàng không, VCCI cho rằng, khai báo hàng không có đặc thù phải tuân thủ các chuẩn quốc tế (IATA Cargo-IMP/Cargo-XML, ICAO PNRGOV EDIFACT/XML, WCO Data Model). Do đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo công bố tài liệu hướng dẫn kỹ thuật về định dạng dữ liệu (XSD, mapping với chuẩn quốc tế) đồng thời với việc ban hành Thông tư, để các hãng hàng không có cơ sở phát triển hệ thống kết nối.
Liên quan đến phương tiện đường bộ, VCCI đánh giá cao việc Dự thảo bổ sung cơ chế quản lý đối với phương tiện vận tải từ nội địa ra, vào khu vực cửa khẩu để giao nhận hàng hóa nhưng không trực tiếp xuất cảnh.
Tuy nhiên, quy định này cần làm rõ phạm vi địa lý của “khu vực cửa khẩu” nhằm tránh tình trạng các phương tiện vận tải nội địa thông thường cũng bị yêu cầu thực hiện khai báo hải quan.
Đồng thời, đối với các doanh nghiệp logistics thường xuyên đưa phương tiện ra vào khu vực cửa khẩu nhiều lần trong ngày, VCCI đề xuất nghiên cứu cơ chế đăng ký một lần cho phương tiện hoạt động thường xuyên, tương tự mô hình “xe luân chuyển” đang được áp dụng tại một số cửa khẩu trọng điểm.
Đối với phương tiện đường thủy nội địa, VCCI cũng kiến nghị xây dựng bộ chỉ tiêu khai báo rút gọn cho các tàu, ghe nhỏ thực hiện hoạt động giao nhận hàng hóa qua biên giới trong ngày. Theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, việc yêu cầu khai báo đầy đủ nhiều chỉ tiêu cho mỗi lượt qua lại có thể làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ.