Chuyện làm ăn

TP HCM đang đứng trước bước ngoặt chiến lược khi hướng tới xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IMFC). Tuy nhiên, để mô hình này không dừng lại ở những lý thuyết tài chính thuần túy, việc tìm ra một động lực thực tế để kích hoạt bộ máy là bài toán cần giải quyết.

Diễn đàn Doanh Nghiệp đã có cuộc trò chuyện cùng ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA), để làm rõ những vấn đề trên.

- Tại sao Gemadept lại thúc đẩy mạnh mẽ mô hình tích hợp ba chiều giữa cảng biển, tài chính và sản xuất trong bối cảnh hiện nay?

Đây chính là điểm mấu chốt mà chúng ta cần nhìn nhận lại một cách thực tế. Hiện nay, kinh tế TP HCM đang vận hành ba dòng chảy song song nhưng lại khá rời rạc: dòng hàng hóa qua hệ thống cảng biển, dòng vốn luân chuyển qua ngân hàng, và dòng sản xuất từ các khu công nghiệp. Sự thiếu kết nối theo thời gian thực giữa ba yếu tố này tạo ra một khoảng trống lớn về hiệu suất, và IMFC được kỳ vọng chính là giải pháp lấp đầy khoảng trống đó.

Trong tầm nhìn chiến lược của chúng tôi, IMFC không đơn thuần là một trung tâm tài chính truyền thống. Nó phải là một nền tảng tích hợp mà ở đó, cảng biển đóng vai trò cung cấp dữ liệu giao dịch thực tế. Từ nguồn dữ liệu minh bạch này, các định chế tài chính có thể thiết kế các sản phẩm chuyên biệt như tín dụng thương mại, bảo lãnh logistics, hay tài trợ đội tàu. Ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất sẽ được tiếp cận nguồn vốn ngay tại điểm xuất nhập khẩu hàng hóa, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà.

- Sự bùng nổ của Công nghệ 4.0 đóng vai trò thế nào trong việc hiện thực hóa mô hình liên kết này, thưa ông?

Tôi muốn nhấn mạnh rằng công nghệ là chất xúc tác mạnh mẽ, chứ không phải mục tiêu cuối cùng. Chúng ta cần những công cụ cụ thể để giải quyết bài toán cốt lõi. Ví dụ, việc xây dựng Hệ thống cộng đồng hàng hải (MCS) giúp chuẩn hóa và kết nối dữ liệu dòng hàng giữa cảng, hải quan và hãng tàu theo thời gian thực. Đây là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để các ngân hàng, quỹ đầu tư đánh giá chính xác rủi ro – điều mà họ đang thiếu. Tiếp đó, ứng dụng Blockchain vào sàn giao dịch sẽ số hóa chứng từ, triển khai hợp đồng thông minh nhằm đồng bộ hóa dòng tiền với dòng hàng. Cuối cùng, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp doanh nghiệp sản xuất dự báo chính xác nhu cầu để tối ưu hóa hàng tồn kho và kế hoạch vốn lưu động.

Nếu nhìn vào bài học thành công của Singapore, họ đã sử dụng chính khối lượng hàng hóa khổng lồ qua cảng làm đòn bẩy để thu hút các định chế tài chính, thay vì ngồi chờ tài chính kéo logistics phát triển. Với tiềm năng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua hệ thống cảng biển liên tục tăng trưởng mạnh mẽ, TP HCM hoàn toàn sở hữu đủ dư địa về khối lượng giao dịch để đưa IMFC trở thành một hệ sinh thái tự tăng trưởng.

- Mô hình này rõ ràng rất tham vọng, nhưng những rào cản mang tính cấu trúc nào đang là lực cản lớn nhất đối với việc đồng bộ hóa thông minh này?

Chúng ta cần nhìn thẳng vào các thách thức cấu trúc nội tại. Lực cản lớn nhất hiện nay chính là sự phân tán dữ liệu. Thông tin đang bị cô lập giữa các bên như cảng biển, hải quan, hãng tàu và ngân hàng mà không có một chuẩn mực kết nối chung. Hệ quả là các định chế tài chính quốc tế dù có nguồn vốn lớn cũng không thể thẩm định rủi ro để giải ngân. Bài toán ở đây không phải là thiếu vốn, mà là thiếu một nguồn dữ liệu đáng tin cậy.

Thách thức thứ hai là sự thiếu vắng của một khung khổ thể chế dành riêng cho các sản phẩm tài chính hàng hải mới. Những dịch vụ như tài trợ tàu biển, phái sinh cước vận tải hay bảo hiểm số hàng hải hiện vẫn chưa có hành lang pháp lý phù hợp, khiến các doanh nghiệp Fintech hàng hải không có môi trường an toàn để thử nghiệm.

Bên cạnh đó là sự lệch pha giữa hạ tầng vật lý và hạ tầng số. Các doanh nghiệp sản xuất tại TP HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Long An, Bình Dương, Đồng Nai vẫn đang kết nối với hệ thống cảng theo phương thức truyền thống, hoàn toàn thiếu luồng dữ liệu thời gian thực để tích hợp vào nền tảng tài chính số.

- Vậy lộ trình giải quyết những điểm nghẽn này nên được triển khai ra sao, và doanh nghiệp như Gemadept sẽ tham gia vào tiến trình này với tâm thế nào?

Để giải quyết triệt để, chúng ta cần một lộ trình ba giai đoạn rõ ràng. Trong một đến hai năm đầu tiên, trọng tâm phải là thiết lập cơ chế một cửa, vận hành nền tảng dữ liệu MCS và áp dụng cơ chế thử nghiệm Sandbox. Sang giai đoạn tiếp theo, cần mở rộng Quỹ Hàng hải theo mô hình hợp tác công tư (PPP) để thu hút dòng vốn trung và dài hạn vào hạ tầng logistics. Sau năm thứ ba, khi hệ thống đã vận hành ổn định, chúng ta mới tính đến việc phát triển các dịch vụ cao cấp như trọng tài hàng hải khu vực và thị trường phái sinh.

Quan điểm của Gemadept là không thụ động ngồi chờ. Chúng tôi chủ động tận dụng chính năng lực lõi và mạng lưới khách hàng thực tế của mình. Từ những siêu cảng như Gemalink tại Cái Mép – nơi có khả năng đón các siêu tàu mẹ lên đến 24.000 TEU – cho đến hệ thống ICD trải dài cả nước, Gemadept sẽ tạo ra một khối lượng giao dịch đủ lớn. Khi thị trường có dòng chảy hàng hóa nhộn nhịp và minh bạch, các định chế tài chính sẽ tự khắc tìm đến như một quy luật tất yếu. Đó là con đường thực tế nhất mà Rotterdam, Thượng Hải hay Singapore đã đi, và cũng là con đường duy nhất để TP.HCM bứt phá.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Thu Duyên - Nguyễn Chuẩn