Chứng khoán

Tuy nhiên, ngành quỹ vẫn còn nhiều con đường phải bước tiếp với các loại hình quỹ mới, để thực sự khơi thông vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế và doanh nghiệp.

Chuyển mình để tiệm cận chuẩn quốc tế

Kết quả thí điểm của quỹ hưu trí bổ sung không đơn thuần là minh chứng hiệu quả thực tiễn về một giải pháp góp phần an sinh xã hội cho những người góp vốn. Ở góc độ tài chính vi mô lẫn vĩ mô, đây là tín hiệu khởi đầu cho sự trỗi dậy của thế hệ nhà đầu tư tổ chức – cấu phần cốt lõi và cũng là “mảnh ghép” đang khuyết thiếu nhất của thị trường vốn Việt Nam.

Báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính vào tháng 5/2026 với điểm nhấn là sự tăng trưởng gấp 21 lần của các quỹ hưu trí bổ sung so với năm 2021, sau một thập kỷ thí điểm, thực sự là một cột mốc đáng chú ý. Tuy nhiên, đằng sau những con số biết nói này, chúng ta cần nhìn nhận sự kiện dưới góc độ cấu trúc của thị trường tài chính để thấy được tác động sâu rộng của Nghị định 85/2026/NĐ-CP.

Sau một thập kỷ vận hành dưới dạng thí điểm theo Nghị định 88/2016/NĐ-CP, hệ thống quỹ hưu trí tự nguyện đã chính thức chứng minh được tính khả thi. Sự tham gia của 4 định chế tài chính hàng đầu (DCVFM, SSIAM, MB Capital, VCBF) đã tạo ra một nền tảng ban đầu vững chắc. Từ chỗ, tổng tài sản của quỹ (AUM) 105 tỷ đồng, đến 2025 đã đạt hơn 2.206 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần. Số lượng người tham gia từ chỗ 608 người, đến nay đã có 28.600 người. Và từ chỗ thí điểm đến hiện nay có 7 quỹ, đã hình thành một hệ thống đầu tiên để thị trường có quyền đặt kỳ vọng cao hơn vào khả năng mở rộng dư địa ngành gỗ từ đóng góp của lớp lao động trung lưu, tích lũy của người lao động, hướng đến mục tiêu kép: Tăng kênh tích lũy tài sản - Khơi nguồn lực vào thị trường vốn. Qua đó, giảm áp lực cho hệ thống bảo hiểm xã hội công - vốn đang đứng trước thách thức lớn từ tốc độ già hóa dân số nhanh chóng.

Từ Nghị định 88/2016/NĐ-CP mở cánh cửa cho kế hoạch thí điểm, đến Nghị định 85/2026/NĐ-CP không chỉ là sự nâng cấp về mặt hành chính, mà là sự chuyển mình để tiệm cận các chuẩn mực quốc tế nhằm khơi dẫn nguồn cung vốn ổn định cho thị trường. Đây cũng là khuyến nghị đã được các chuyên gia World Bank (WB) như một khoảng trống lớn cần bổ sung của thị trường vốn Việt Nam, để hoàn thiện và phát triển ổn định, dài hạn. “Nhiều quốc gia hiện xem quỹ hưu trí tư nhân là cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển thị trường vốn”, ông R. Mark Davis, chuyên gia tài chính cấp cao của WB, cho biết.

Còn nhiều loại hình quỹ khác

Trước đó, nhận định để vươn tới tầm cao của thị trường vốn, WB nhấn mạnh rằng, Việt Nam cần khuyến khích các quỹ đầu tư đại chúng phát triển để tập hợp các nhà đầu tư nhỏ lẻ và đẩy mạnh tính chuyên nghiệp trên thị trường, tối ưu hóa kênh phát hành đại chúng, và tăng cường minh bạch thông tin trước và sau giao dịch.

Chẳng hạn, tiền đổ vào quỹ hưu trí là dòng tiền đều đặn hàng tháng và bị "khóa" trong dài hạn (20 - 30 năm). Đây là nguồn lực khổng lồ để hấp thụ các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu chính phủ và cổ phiếu chất lượng cao. Và quỹ hưu trí bổ sung thực tế không thể bù đắp hết mọi khoảng trống - hay nhìn ở góc độ khác là dư địa rất lớn, hầu như còn “sơ khai” của ngành quỹ.

Tại Diễn đàn Tài chính 2026 do DĐDN tổ chức mới đây, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch HOREA nhấn mạnh không thể chỉ dựa vào một kênh vốn tín dụng. Tuy nhiên, chúng ta đề cập đến từ rất lâu nhưng cho đến nay rất nhiều loại hình quỹ để khơi vốn cho thị trường chưa thực sự được phát triển. Chẳng hạn như quỹ tín thác bất động sản (REIT), ông Châu cho rằng đến nay mới chỉ có TCREIT của Techcombank với mô hình đầu tư vào các dự án bất động sản thương mại, văn phòng, mặt bằng bán lẻ có dòng tiền cho thuê ổn định và tiềm năng tăng giá trị. Sau hơn 10 năm quỹ này ra đời, thị trường vẫn chưa có nhiều quỹ tín thác bất động sản mới là một điểm thiếu sót rất lớn trong đa dạng hóa nguồn để khơi thông dòng vốn.

“Về lâu dài, không chỉ tín thác hay quỹ hưu trí bổ sung có ý nghĩa đối với kênh vốn doanh nghiệp, góp phần hoàn thiện thị trường vốn, mà vai trò cần phải được nhìn nhận có ý nghĩa lớn với sự phát triển của hệ thống tài chính toàn diện lẫn hệ thống an sinh xã hội”, TS Đinh Thế Hiển, Chuyên gia tài chính nhận định.

Theo đó, sự đồng bộ giữa chính sách vĩ mô (Nghị định 85/2026), năng lực quản trị của các công ty quản lý quỹ, và một chiến dịch giáo dục tài chính quy mô quốc gia, với nhiều người lao động đang và sẽ trở thành những nhà đầu tư tích lũy cho tương lai của mình một cách thông minh, an toàn, sẽ là "kiềng ba chân" quyết định những bước tiến vững chắc thật sự của ngành quỹ.

Lê Mỹ