Kinh tế

Cách đây tròn một thế kỷ, những cây cà phê Arabica dòng Catimor và Liberica đầu tiên được đưa lên vùng đất đỏ bazan Khe Sanh.

Từ hạt cà phê Liberica

Trải qua chiến tranh, biến động thị trường và nhiều giai đoạn thăng trầm, cây cà phê vẫn bám rễ trên vùng đất phía tây Quảng Trị, trở thành sinh kế của hàng nghìn hộ dân.

Đó là vùng đất từng được thế giới biết đến bởi chiến tranh, nay được nhắc đến bằng những hạt cà phê đặc sản. Đó là sự giao thoa giữa đất đỏ bazan Trường Sơn, văn hóa Bru - Vân Kiều và lịch sử gần một thế kỷ hình thành ngành cà phê. Đó cũng là hành trình chuyển hóa từ ký ức chiến tranh sang khát vọng hòa bình và phát triển.

Những năm gần đây, cà phê Khe Sanh bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trong các cuộc thi cà phê đặc sản, các chuỗi liên kết sản xuất và những mô hình du lịch trải nghiệm. Điều đáng chú ý là các doanh nghiệp địa phương không chỉ tập trung vào sản phẩm mà còn chú trọng kể câu chuyện của sản phẩm.

Ví dụ, người ta không đến Tuscany chỉ để uống rượu vang. Người ta không đến Colombia chỉ để mua cà phê. Điều họ tìm kiếm là trải nghiệm văn hóa và câu chuyện của vùng đất.

Trong bối cảnh ấy, thông điệp “Make coffee not war” được lựa chọn cho sự kiện 100 năm cà phê Khe Sanh mang nhiều ý nghĩa hơn một khẩu hiệu truyền thông. Nó phản ánh hành trình của chính vùng đất này - từ chiến tranh đến hòa bình, từ vùng đất lửa đến vùng đất của những giá trị xanh và phát triển bền vững.

Đằng sau các hoạt động triển lãm, hội thảo, xúc tiến đầu tư hay phát triển du lịch là nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh cà phê. Khi đó, cà phê không còn đứng một mình. Nó kết nối với du lịch trải nghiệm, với văn hóa bản địa, với chế biến sâu, với logistics và với các dòng vốn đầu tư mới.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, ông Lê Văn Bảo đặt ra yêu cầu: “Hiện đại hóa hình ảnh cà phê Khe Sanh, phù hợp xu thế thị trường: Mã số vùng trồng; câu chuyện số của sản phẩm; bản đồ số cà phê Khe Sanh; chỉ dẫn địa lý cà phê Khe Sanh; sản xuất cà phê thích ứng với quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của liên minh châu Âu”.

Đến kinh tế trải nghiệm

Trong nhiều năm, nông sản Việt Nam thường được biết đến bằng những con số: diện tích, sản lượng, kim ngạch xuất khẩu. Thành công được đo bằng số tấn hàng hóa bán ra thị trường. Nhưng khi bước vào sân chơi toàn cầu, những con số ấy dần không còn là yếu tố quyết định.

Bà Madam Hương - người sở hữu thương hiệu “Madam Huong Coffee” được chế biến từ dòng hạt Arabica đặc phẩm của Khe Sanh, trung thành với triết lý sản xuất: “Làm cà phê không chỉ là đam mê, mà làm từ tâm - làm để mỗi cái cây, góc vườn thực sự là nơi trú ngụ và chữa lành tâm hồn; làm để đất khỏe, cây khỏe, mình khỏe, cộng đồng khỏe và xã hội khỏe”.

Nhờ vậy, Viện an toàn thực phẩm Nhật Bản chứng nhận cà phê của Madam Hương “miễn nhiễm” với 260 loại hóa chất không tốt. Sản phẩm này đang từng bước chinh phục người tiêu dùng Đức, Nhật, Hàn Quốc - là minh chứng cho phương pháp thuần tự nhiên - xu hướng tiêu dùng hiện đại đang được ưa chuộng.

Đó là lý do những khái niệm như chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc, sản xuất hữu cơ, phát triển bền vững hay du lịch nông nghiệp ngày càng trở thành một phần của chiến lược thương hiệu. Chúng không phải những yếu tố đi kèm, mà đang trở thành giá trị cốt lõi của sản phẩm.

Từ góc nhìn đó, Khe Sanh cho thấy một hướng đi đáng suy ngẫm: thay vì cạnh tranh bằng quy mô, hãy cạnh tranh bằng sự khác biệt; thay vì chỉ bán nông sản, hãy bán văn hóa, lịch sử và bản sắc của vùng đất tạo ra nông sản ấy.

Bởi trong thời đại kinh tế trải nghiệm, giá trị lớn nhất của một sản phẩm không nằm ở thứ người ta nhìn thấy, mà nằm ở câu chuyện người ta nhớ đến sau khi sử dụng sản phẩm đó.

Ông Trần Thiên, Chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh, cho rằng: “Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, nông sản không thể chỉ bán sản phẩm mà phải bán giá trị “mềm”. Với cà phê Khe Sanh, giá trị đó được tạo nên từ lịch sử trăm năm, văn hóa bản địa và phương thức canh tác bền vững gắn với vùng đất Trường Sơn”.

Đó cũng có thể là con đường để nông sản Việt Nam đi xa hơn trên thị trường toàn cầu, không chỉ xuất khẩu hàng hóa, mà xuất khẩu cả những giá trị văn hóa được kết tinh trong từng sản phẩm, đó mới là hệ giá trị nền tảng hỗ trợ để tạo nên những loại hàng hóa ăn sâu vào tiềm thức khách hàng.

Trương Khắc Trà