Tài chính doanh nghiệp
Nghị định mới về trái phiếu doanh nghiệp: Nâng chất lượng tín nhiệm
Quy định mới có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhờ siết chặt điều kiện phát hành, tăng tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn cho nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu riêng lẻ.
Tác động tích cực cho thị trường trái phiếu
Nghị định 200/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 05/6/2026, có hiệu lực ngay tại thời điểm ban hành, quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Đây là Nghị định thay thế Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Nghị định số 65/2022/NĐ-CP và Nghị định số 08/2023/NĐ-CP đã được ban hành trước đó.
Nghị định mới ngay khi ban hành đã được giới chuyên môn nhận định có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm nhờ siết chặt điều kiện phát hành, tăng tính minh bạch và bảo vệ tốt hơn cho nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu riêng lẻ – vốn chiếm khoảng 90% giá trị phát hành.
Cụ thể ông Simon Chen, CFA, Giám đốc Khối Xếp hạng Tín nhiệm và Nghiên cứu của VIS Rating cho rằng khung pháp lý mới đặt nền tảng vững chắc hơn cho hoạt động của tổ chức phát hành (TCPH) cũng như công tác giám sát, qua đó sàng lọc các TCPH có năng lực tài chính yếu, nâng mặt bằng chất lượng tín nhiệm và khôi phục niềm tin thị trường sau giai đoạn biến động 2022–2023.
Những điểm đáng chú ý từ tác động tích cực của Nghị định gồm: Quy định phát hành chặt chẽ hơn giúp nhận diện rủi ro tốt hơn và tăng tính rõ ràng của khung pháp lý. Theo đó, Nghị định 200 giúp nhà đầu tư phân hóa rủi ro giữa các TCPH nhờ yêu cầu công bố chi tiết về: Khả năng trả nợ; Đòn bẩy tài chính; Tài sản bảo đảm (TSBĐ); Mục đích sử dụng vốn; Kế hoạch cơ cấu nợ và rủi ro triển khai dự án.
Việc hợp nhất các Nghị định 65, Nghị định 08 và Luật Chứng khoán sửa đổi 2024 sau giai đoạn khó khăn của thị trường trước đây vào một khung pháp lý thống nhất, bao trùm từ điều kiện phát hành, công bố thông tin đến điều kiện của nhà đầu tư, được cho giúp dần hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng hơn. Qua đó cũng sẽ dần tạo điều kiện cho thị trường phục hồi giá trị phát hành mới.
Tiêu chuẩn phát hành chặt chẽ hơn nhằm cải thiện chất lượng tín nhiệm, dù tác động chưa đồng đều, được đánh giá là tác động tích cực tiếp theo của Nghị định.
Theo các chuyên gia, với quy định về giới hạn tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu dưới 5 lần khiến các TCPH có đòn bẩy cao khó tiếp cận thị trường hơn, qua đó dịch chuyển cơ cấu phát hành sang nhóm có chất lượng tốt hơn. Việc phân định rõ trách nhiệm giám sát và tăng cường trách nhiệm pháp lý cũng góp phần đảm bảo thực thi đồng bộ hơn.
"Tuy nhiên, các trường hợp miễn trừ dành cho doanh nghiệp nhà nước, định chế tài chính và công ty thực hiện dự án bất động sản làm giảm tác động tổng thể, bởi một số TCPH quy mô lớn hoặc rủi ro cao vẫn không thuộc phạm vi áp dụng của giới hạn này", nhóm chuyên gia phân tích VIS Rating nêu.
Tiếp theo, Nghị định 200 khi tăng cường trách nhiệm của TCPH, sẽ củng cố yếu tố quan trọng trên thị trường - niềm tin, trên cơ sở bảo vệ nhà đầu tư. Nói cách khác, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được tăng cường giúp củng cố niềm tin. Dù vậy cũng theo VIS Rating, hiệu quả thực thi vẫn là điểm cần cải thiện. Cụ thể quy định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm và phải có tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc đối với trái phiếu bán cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp giúp hạn chế rủi ro, và giảm biến động thanh khoản thị trường. Nghị định 200 cũng không cho phép TCPH dùng chính cổ phiếu hoặc trái phiếu của mình làm tài sản bảo đảm khi bán cho nhà đầu tư cá nhân, qua đó loại bỏ các hình thức bảo đảm có chất lượng thấp. Tuy nhiên, việc hạn chế tổ chức tín dụng làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm đang làm suy giảm hiệu quả các cơ chế đảm bảo và ảnh hưởng đến hoạt động phát hành.
Dự thảo sửa đổi của NHNN tháng 6/2026 dự kiến cho phép ngân hàng đảm nhận vai trò này sẽ nhằm tháo gỡ nút thắt trên. Bên cạnh đó, cơ chế đại diện người sở hữu trái phiếu vẫn còn ở giai đoạn đầu, và kinh nghiệm hạn chế của một số tổ chức trong việc đảm nhận các vai trò này có thể ảnh hưởng đến tính nhất quán cũng như khả năng thực thi, chuyên gia nhìn nhận.
Cần thúc đẩy xếp hạng tín nhiệm trái phiếu phát hành
Từ thực tiễn, VIS Rating nhận định cơ chế định giá theo rủi ro vẫn là điểm yếu mang tính cấu trúc lớn nhất của thị trường. Trong đó, việc thiếu dữ liệu đánh giá được nhận diện rõ khi thực tế xếp hạng tín nhiệm mới chỉ được áp dụng có chọn lọc, trong khi phần lớn trái phiếu phát hành cho nhà đầu tư tổ chức vẫn chưa được xếp hạng.
Ngoài ra Việt Nam chưa có đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp phân biệt theo chất lượng tín nhiệm và kỳ hạn, khiến giá trái phiếu chủ yếu hình thành qua thương lượng.
Số liệu giai đoạn thị trường biến động năm 2022–2023 cho thấy lãi suất coupon của các trái phiếu phát sinh chậm trả không cao hơn đáng kể so với các trái phiếu không bị chậm trả, phản ánh khả năng phân hóa rủi ro còn hạn chế. Các trường hợp chậm trả tập trung ở nhóm TCPH bất động sản có đòn bẩy cao, dự án mang tính đầu cơ thay vì phục vụ nhu cầu ở thực. Việc thiếu minh bạch và thiếu xếp hạng tín nhiệm khiến nhà đầu tư khó đánh giá rủi ro, dẫn đến định giá và phần bù rủi ro không phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro.
"Nhìn chung, Nghị định 200 có tác động tích cực đến chất lượng tín nhiệm, nhưng chưa giải quyết được đầy đủ các tồn tại của thị trường. Nếu không mở rộng phạm vi áp dụng xếp hạng tín nhiệm, xây dựng đường cong lợi suất đáng tin cậy và nâng cao hiệu quả thực thi đối với tài sản bảo đảm, tiến trình cải cách sẽ bị giới hạn.
Giai đoạn tới, trọng tâm cần chuyển từ các biện pháp khắc phục sau giai đoạn thị trường khó khăn sang phát triển hạ tầng phục vụ đo lường, định giá và giao dịch dựa trên rủi ro tín nhiệm. Thiếu bước chuyển này, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam có thể an toàn hơn nhưng vẫn thiếu chiều sâu và hiệu quả cần thiết để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn", nhóm chuyên gia của VIS Rating kết luận.
Với các quy định đang hướng về dần hoàn thiện khung pháp lý, một số chuyên gia nhận định tác động của Nghị định 200 cần được đánh giá tích cực hơn. Trong đó, điểm sáng nổi bật là Nghị định đã tích hợp các Nghị định để tạo nên khung thống nhất không chỉ về kỹ thuật pháp lý. Từ đây, doanh nghiệp có thể giảm chi phí tuân thủ và các rủi ro pháp lý.
Về việc thiếu xếp hạng tín nhiệm cho các loại trái phiếu phát hành, đây là khoảng trống từ trước năm 2025 trở lại giai đoạn trước. Đây cũng là một trong những điểm khiến thị trường thiếu cơ chế phân tầng rủi ro.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia rằng ưu tiên vẫn là song song phục hồi và củng cố niềm tin thị trường đi cùng việc chuẩn hóa khung pháp lý để thị trường trái phiếu doanh nghiệp hoàn toàn minh bạch hóa. Qua đó, kỳ vọng sẽ kích hoạt làn sóng phát hành mới từ nhóm doanh nghiệp chất lượng tốt vốn trước đây còn chưa tích cực tham gia huy động vốn trên thị trường do sự không chắc chắn của khung pháp lý phân mảnh, đáp ứng được nhu cầu vốn của doanh nghiệp trong giai đoạn mới. Vì vậy, cột mốc ban hành Nghị định có thể xem bước ngoặt của thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong tiến trình thúc đẩy sự phát triển và hội nhập của thị trường vốn Việt Nam, song hành cùng kỷ nguyên tăng trưởng.