Tín dụng - Ngân hàng
Quản lý dự trữ ngoại hối Nhà nước: Cần cơ chế linh hoạt hơn
Ngân hàng Nhà nước cho biết quy mô quỹ dự trữ ngoại hối quốc gia hiện ở mức gần 87,6 tỷ USD. Nhà điều hành dự kiến đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng linh hoạt hơn.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo NHNN cho biết, sau hơn 10 năm thực hiện, Nghị định 50 đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối, góp phần nâng cao năng lực điều hành chính sách tiền tệ và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, những biến động mạnh của kinh tế, tài chính toàn cầu trong thời gian qua đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý dự trữ ngoại hối theo hướng linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn.
Quản lý dự trữ ngoại hối: Linh hoạt và phù hợp thực tiễn
Cơ quan điều hành thị trường tiền tệ ngoại hối cũng cho biết trong những năm qua, dự trữ ngoại hối nhà nước đã đóng vai trò là "bộ đệm" quan trọng giúp ổn định thị trường ngoại hối, hỗ trợ điều hành tỷ giá, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Quy mô dự trữ ngoại hối đã tăng từ 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức kỷ lục hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022.
Sau giai đoạn này, dưới tác động của chu kỳ tăng lãi suất mạnh của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), căng thẳng địa chính trị, biến động giá năng lượng và những bất ổn của kinh tế thế giới, quy mô dự trữ ngoại hối có xu hướng giảm. Đến ngày 18/6/2026, dự trữ ngoại hối nhà nước đạt gần 87,6 tỷ USD.
Do đó, Dự thảo lần này tập trung sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến nguồn hình thành dự trữ ngoại hối, nguyên tắc đầu tư, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cũng như các công cụ can thiệp thị trường.
Đồng thời bổ sung quy định xử lý trường hợp ngân sách nhà nước thiếu hụt nguồn ngoại tệ, qua đó làm rõ hơn cơ chế điều phối và cân đối ngoại tệ giữa các cơ quan liên quan.
Những nội dung đáng chú ý
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là sửa đổi nguyên tắc sinh lời đối với hoạt động đầu tư dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo quy định hiện hành, hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối phải đảm bảo có chênh lệch dương giữa tổng thu nhập và tổng chi phí đầu tư.
Tuy nhiên, NHNN cho rằng nguyên tắc này không phù hợp đối với vàng. Cơ quan quản lý giải thích rằng khi nắm giữ vàng, các ngân hàng trung ương không nhận được khoản lãi định kỳ như đối với trái phiếu hay tiền gửi, mà giá trị chủ yếu đến từ việc đánh giá lại hoặc bán vàng.
Mục tiêu nắm giữ vàng của các ngân hàng trung ương chủ yếu nhằm đa dạng hóa danh mục dự trữ, phòng ngừa rủi ro, hỗ trợ ổn định tiền tệ và nâng cao vị thế tài chính quốc gia chứ không phải tối đa hóa lợi nhuận. Vì vậy, NHNN đề xuất loại trừ các khoản thu nhập và chi phí liên quan đến đầu tư vàng khi xác định nguyên tắc sinh lời của dự trữ ngoại hối nhà nước.
Dự thảo cũng bổ sung thêm công cụ "quyền chọn ngoại tệ và vàng" vào nhóm các biện pháp can thiệp thị trường trong nước của NHNN. Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung công cụ này sẽ giúp đa dạng hóa phương thức can thiệp, nâng cao tính linh hoạt trong điều hành và tăng hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ khi thị trường xuất hiện biến động mạnh.
Đáng chú ý là Ngân hàng Nhà nước đề xuất bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối nhà nước.
SDR là tài sản dự trữ quốc tế do IMF phân bổ cho các quốc gia thành viên nhằm bổ sung nguồn lực dự trữ và hỗ trợ thanh khoản toàn cầu. Theo dự thảo, Ngân hàng Nhà nước sẽ ghi nhận phần SDR được IMF phân bổ vào Quỹ dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung quy định này nhằm làm rõ cơ chế quản lý và hạch toán SDR, phù hợp với đặc tính của loại tài sản dự trữ đặc biệt này cũng như kinh nghiệm quản lý của Việt Nam trong thời gian qua.
Tại dự thảo, NHNN đề xuất bỏ quy định phải xây dựng cơ chế can thiệp thị trường trong từng thời kỳ. Thay vào đó, Thống đốc NHNN sẽ được quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở mục tiêu chính sách tiền tệ, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng và thanh khoản tiền đồng. Điều này được kỳ vọng giúp cơ quan điều hành chủ động hơn trước các biến động của thị trường tài chính.
Theo Ngân hàng Nhà nước, các sửa đổi lần này nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực dự trữ, đồng thời tăng tính chủ động và linh hoạt của cơ quan điều hành trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường.
Nhìn từ bối cảnh chung của thị trường quốc tế và nội tại kinh tế vĩ mô trong năm nay, nhiều chuyên gia nhận định yêu cầu thực tiễn thực sự đã dẫn đến các đề xuất sửa đổi để hoàn thiện cơ chế quản lý dự trữ ngoại hối quốc gia. Theo đó, mặc dù tỷ giá USD/VND từ đầu năm đến nay vẫn biến động trong biên độ hẹp, trong kiểm soát của NHNN, song nhìn chung Việt Nam cũng đang gặp những thách thức cần có các công cụ cho nhà điều hành hóa giải để vượt qua nỗi lo thâm hụt thương mại, đặc biệt là biến động đồng USD do các kịch bản vĩ mô quốc tế khó dự đoán. Mục tiêu tăng "bộ đệm" quan trọng từ quỹ dự trữ ngoại hối cũng đảm bảo vai trò can thiệp thị trường ngoại hối, đảm bảo thanh khoản, thanh toán quốc gia...
Trong định hướng điều hành chính sách tiền tệ nửa cuối năm 2026, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết trong bối cảnh nhiều biến động và phức tạp khó lường, NHNN sẽ tiếp tục bám sát diễn biến kinh tế, tiền tệ trong nước và quốc tế để có giải pháp phù hợp; điều hành lãi suất, tỷ giá linh hoạt theo tín hiệu thị trường; cùng với đó là các định hướng tăng trưởng tín dụng, kiểm soát tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro và công tác phối hợp liên ngành và truyền thông chính sách cũng được xác định là những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ.