Kinh tế địa phương

Sở Xây dựng TP.HCM vừa có Văn bản số 21293/SXD-QLVT thống nhất chủ trương triển khai dịch vụ xe đạp công cộng phục vụ kết nối chặng đầu và chặng cuối do Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) đề xuất. Quyết định được đưa ra sau quá trình phối hợp khảo sát, đánh giá giữa Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng (MCPT) thuộc Sở Xây dựng với HCMC C4IR và các đơn vị liên quan, trên cơ sở Tờ trình số 04/TTr-C4IR mà HCMC C4IR đã gửi UBND Thành phố từ cuối tháng 4.

Theo định hướng, dự án nhằm bổ sung phương thức di chuyển ngắn, linh hoạt, thân thiện môi trường, hỗ trợ người dân kết nối từ khu dân cư, trường học, khu làm việc, khu thương mại đến các đầu mối vận tải hành khách công cộng như metro, xe buýt và bến thủy. Việc triển khai phù hợp với Đề án Tăng cường vận tải hành khách công cộng kết hợp kiểm soát sử dụng phương tiện cơ giới cá nhân được UBND TP.HCM phê duyệt tại Quyết định số 3998/QĐ-UBND.

Điểm đáng chú ý của dự án là thí điểm đồng thời hai cấu phần đổi mới sáng tạo về mô hình vận tải đô thị. Thứ nhất là mô hình kết nối chặng đầu, chặng cuối với hệ thống vận tải hành khách công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Thứ hai là mô hình vận hành không trạm đỗ (dockless) được kiểm soát bằng công nghệ định vị, quản lý phạm vi hoạt động và hỗ trợ kiểm soát vị trí dừng, đỗ phương tiện – đây là mô hình lần đầu được nghiên cứu triển khai tại Việt Nam, có khả năng ngăn ngừa tình trạng đỗ xe tràn lan và bảo đảm trật tự, mỹ quan đô thị.

Phạm vi thí điểm gồm ba phân khu, đều lấy việc kết nối chặng cuối với tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) làm trục xuyên suốt, song cách tiếp cận tại mỗi khu vực được thiết kế phù hợp với đặc điểm hạ tầng và nhu cầu di chuyển riêng.

Tại Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM và Khu Công nghệ cao TP.HCM, dự án áp dụng mô hình trạm đỗ cố định trong khuôn viên có quản lý tập trung, phục vụ di chuyển nội khu và kết nối ra các ga metro liền kề.

Tại khu vực Phường An Khánh (Thảo Điền, An Phú, Thủ Thiêm), dự án kết hợp hai mô hình: trạm đỗ cố định bố trí tại các ga metro, bến thủy và đầu mối vận tải hành khách công cộng; đồng thời nghiên cứu áp dụng mô hình không trạm đỗ (dockless) có kiểm soát, giới hạn trong khu dân cư - thương mại Thảo Điền - An Phú, nơi có nhu cầu di chuyển ngắn và mật độ kết nối cao.

Dự án do Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng (MCPT) chủ trì, phối hợp với Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) điều phối; Công ty TNHH Sunwah Loco – liên doanh giữa Tập đoàn Sunwah và Công ty Locolla (Hồng Kông) – tham gia với vai trò chủ đầu tư dự án, cung cấp giải pháp công nghệ, phương tiện và phương án vận hành. Dự án là một trong những kết quả của Diễn đàn Kinh tế mùa thu năm 2025 được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giao cho HCMC C4IR theo dõi, đôn đốc, triển khai thực hiện.

Dự án được kỳ vọng mang lại tác động tích cực ở nhiều cấp độ. Đối với người dân và cộng đồng tại khu vực thí điểm, mô hình bổ sung một phương thức di chuyển ngắn, linh hoạt, chi phí hợp lý, giúp thuận tiện kết nối từ khu dân cư, trường học, khu làm việc, khu thương mại đến các ga metro, bến thủy và đầu mối vận tải hành khách công cộng; qua đó từng bước giảm phụ thuộc vào phương tiện cơ giới cá nhân cho các hành trình ngắn, đồng thời góp phần cải thiện chất lượng không khí và giảm áp lực hạ tầng giao thông tại khu vực. Dự án cũng là cơ sở bước đầu để nhà đầu tư mở rộng nhà máy sản xuất các chuỗi cung ứng tại Thành phố Hồ Chí Minh như xe đạp điện, nhà máy chế tạo pin, trung tâm R&D và chế tạo pin, công nghệ lưu trữ năng lượng thế hệ mới,…

Đặc biệt, mô hình không trạm đỗ thí điểm tại khu vực An Phú - Thảo Điền là cấu phần đổi mới sáng tạo của dự án. Cách tiếp cận này được nghiên cứu, triển khai có kiểm soát, phù hợp với định hướng phân cấp, phân quyền và trao quyền thí điểm cho các đô thị đặc thù. Phạm vi, thời gian và phương án vận hành cụ thể được thiết kế bám sát đặc điểm hạ tầng, thói quen di chuyển và yêu cầu trật tự đô thị tại địa bàn, hướng đến hình thành mô hình quản lý phù hợp với thực tiễn Việt Nam, làm cơ sở để Thành phố xem xét thể chế hóa và mở rộng trong các giai đoạn tiếp theo.

Về dài hạn, kết quả thí điểm sẽ là cơ sở khoa học và thực tiễn để TP.HCM xem xét cơ chế nhân rộng giải pháp tại các khu vực có nhu cầu di chuyển ngắn và mật độ kết nối cao, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị đang được Thành phố tích cực mở rộng. Dự án đồng thời góp phần thực hiện các định hướng phát triển giao thông xanh, giao thông thông minh và chuyển đổi năng lượng của Thành phố, trong đó có lộ trình hình thành Vùng phát thải thấp (Low Emission Zone) và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo cam kết của Việt Nam.

Lê Mỹ