Kinh tế địa phương

Khi nhắc đến tín chỉ carbon, nhiều người nghĩ đến những giao dịch trên thị trường quốc tế. Thực tế, loại “tài sản xanh” này được tạo nên từ những cánh rừng được bảo vệ, những dự án năng lượng sạch, mô hình nông nghiệp phát thải thấp hay xử lý chất thải thân thiện với môi trường. Với lợi thế về rừng, năng lượng tái tạo và nông nghiệp, Quảng Trị đang sở hữu nhiều dư địa để phát triển các dự án tín chỉ carbon.

Từ rừng đặc dụng Nam Quảng Trị

Những dãy núi trùng điệp phía Tây, nơi rừng đặc dụng Nam Quảng Trị trải dài như một tấm thảm xanh bất tận ôm lấy đại ngàn Trường Sơn. Dưới ánh nắng óng vàng, những thân cây cổ thụ vươn cao lộ rõ giữa tầng tầng lớp lớp tán lá, nơi tiếng chim rừng hòa cùng âm thanh của những con suối len lỏi qua khe đá.

Qua hàng chục năm được cán bộ, nhân viên nơi đây gìn giữ cẩn mật, khu rừng không chỉ là lá chắn sinh thái bảo vệ nguồn nước, ngăn xói mòn đất và gìn giữ đa dạng sinh học, mà còn là một “kho báu vô hình” đang ngày càng được thế giới coi trọng.

Ẩn sau màu xanh của đại ngàn là hàng triệu tấn carbon được hấp thụ và lưu giữ trong tán cây, thảm thực vật và đất rừng. Trong bối cảnh các quốc gia và doanh nghiệp toàn cầu chạy đua thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0, những cánh rừng như Nam Quảng Trị không chỉ tạo ra giá trị môi trường mà còn có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế thông qua thị trường tín chỉ carbon.

Trao đổi với phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Trương Quang Trung - Giám đốc BQL rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, cho biết: Hiện nay, BQL tập trung bảo vệ nghiêm ngặt hơn 66.000 ha rừng được giao quản lý, đồng thời tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương và lực lượng chức năng để ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.

Về tương tai khai thác tín chỉ carbon, ông Trung nói: “Chúng tôi thường xuyên theo dõi diễn biến rừng, triển khai các hoạt động khoanh nuôi tái sinh, trồng bổ sung và phục hồi rừng nhằm nâng cao chất lượng cũng như trữ lượng sinh khối. Bên cạnh đó, đơn vị đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như phần mềm SMART, GIS và ảnh vệ tinh để giám sát mất rừng, suy thoái rừng”.

Trong thời gian tới, khi có hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền, BQL sẽ tiến hành đo đếm sinh khối tại các ô tiêu chuẩn để xác định và theo dõi trữ lượng carbon rừng một cách khoa học, phục vụ mục tiêu phát triển thị trường carbon.

Theo kinh nghiệm triển khai các dự án carbon rừng tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, lượng giảm phát thải hoặc hấp thụ carbon từ rừng tự nhiên được bảo vệ thường dao động trong khoảng từ 3-10 tCO₂e/ha/năm. Với quy mô diện tích hiện có, tiềm năng tạo tín chỉ carbon của Ban Quản lý được ước tính có thể đạt từ khoảng 198.000 đến 661.000 tCO₂e mỗi năm.

Đây là nguồn tài nguyên có giá trị, tạo cơ hội thu hút các nguồn lực tài chính từ thị trường carbon trong nước và quốc tế, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Nếu được hỗ trợ bởi chính sách khoa học và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về đo đạc, báo cáo, thẩm định, những cánh rừng ở miền Tây Quảng Trị không chỉ tạo ra giá trị sinh thái mà còn có thể trở thành nguồn lực kinh tế mới cho địa phương.

Biến áp lực thành cơ hội

Theo ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị: “Khi rừng được nhìn nhận như một loại tài sản xanh, gắn với quyền lợi kinh tế cụ thể, việc bảo vệ rừng sẽ trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng, chứ không còn là nghĩa vụ mang tính hành chính”.

Theo Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, hiện Quảng Trị có 12 cơ sở thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Con số này cho thấy yêu cầu quản lý phát thải đã bắt đầu tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trên địa bàn.

Trên thế giới, thị trường carbon được hình thành nhằm khuyến khích các quốc gia, doanh nghiệp cắt giảm phát thải khí nhà kính. Mỗi tín chỉ carbon tương đương với một tấn khí CO₂ được giảm phát thải hoặc hấp thụ khỏi khí quyển.

Nếu trước đây giảm phát thải chủ yếu được xem là trách nhiệm môi trường thì nay đã trở thành một nguồn lực kinh tế mới. Những địa phương sở hữu các dự án giảm phát thải hoặc có khả năng hấp thụ carbon lớn có thể tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường.

Đối với Quảng Trị, cơ hội này đến từ lợi thế tự nhiên và định hướng phát triển xanh của địa phương. Theo đề cương nhiệm vụ, tỉnh sẽ kiểm kê phát thải và đánh giá tiềm năng giảm phát thải trong 5 lĩnh vực gồm năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, sử dụng đất và lâm nghiệp, cùng chất thải - những lĩnh vực được xem là nguồn hình thành tín chỉ carbon tiềm năng trong tương lai.

Đáng chú ý, nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc tính toán lượng phát thải mà còn hướng đến xây dựng các kịch bản phát thải, đánh giá tiềm năng hấp thụ carbon, xác định cơ hội phát triển dự án carbon và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thị trường carbon trong nước cũng như quốc tế. Điều này cho thấy Quảng Trị đang tiếp cận vấn đề carbon không chỉ từ góc độ môi trường mà còn từ góc độ phát triển kinh tế.

Những “viên gạch” đầu tiên

Tỉnh Quảng Trị hiện có 952.694,08 ha rừng và đất lâm nghiệp. Trong đó diện tích có rừng 773.961,09 ha (bao gồm 595.952,02 ha rừng tự nhiên, 178.009,07 ha rừng trồng) Với tỷ lệ che phủ rừng đạt hơn 61%. Với tiềm năng này, Quảng Trị là 1 trong 5 địa phương được tham gia thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) theo Nghị định số 107/2022/NĐ-CP.

Trong giai đoạn 2018-2019, Quảng Trị có khoảng 5.348.018 tấn CO₂ kết quả giảm phát thải đủ điều kiện chuyển nhượng. Trong số này, 3.726.377 tấn CO₂ đã được chuyển nhượng cho Ngân hàng Thế giới (WB) theo cơ chế ERPA, mang về cho địa phương hơn 402,381 tỷ đồng. Riêng năm 2026, tỉnh được phân bổ 37,992 tỷ đồng từ nguồn ERPA để thực hiện thí điểm chi trả giảm phát thải khí nhà kính trên 596.230 ha rừng tự nhiên.

Ít ai nghĩ rằng những cánh rừng phía Tây Quảng Trị hay các trang trại điện gió trải dài trên vùng đất gió Lào hôm nay có thể trở thành một loại tài sản đặc biệt trong nay mai. Nhưng khi thị trường carbon được hình thành, khả năng hấp thụ và cắt giảm phát thải khí nhà kính sẽ được quy đổi thành tín chỉ carbon - một loại hàng hóa đang ngày càng có giá trị trên thị trường toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, tín chỉ carbon không còn là khái niệm xa lạ. Đây đang trở thành công cụ quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, đồng thời mở ra cơ hội phát triển mới cho các địa phương giàu tiềm năng về rừng, năng lượng tái tạo và nông nghiệp xanh như Quảng Trị.

Ông Hà Sỹ Đồng - nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, ĐBQH khóa XV - nói rằng, Quảng Trị đang là địa phương tiên phong trong khai thác và kinh doanh tín chỉ carbon từ rừng và thảm cỏ biển.

Trong bối cảnh đó, tỉnh Quảng Trị đang triển khai xây dựng nhiệm vụ đánh giá hiện trạng phát thải khí nhà kính, tiềm năng giảm phát thải và khả năng hình thành tín chỉ carbon. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để địa phương tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Bài 2: Quảng Trị cần chuẩn bị gì cho cuộc chơi lớn?

Trương Khắc Trà