Chuyên đề

PGS, TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) chia sẻ tại Hội thảo khoa học “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế”.

Hội thảo do UBND TP Hồ Chí Minh tổ chức, nằm trong chuỗi hoạt động trọng kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026).

PGS, TS Nguyễn Hữu Huân chia sẻ, nếu như chúng ta ví dòng vốn của nền kinh tế như "máu" của nền kinh tế, thì trung tâm tài chính quốc tế cũng như hệ thống tài chính và ngân hàng của một quốc gia sẽ đóng vai trò là "quả tim" của nền kinh tế. Chính vì thế, nhận diện vai trò thành phố Hồ Chí Minh trong 50 năm qua dưới góc độ tài chính ngân hàng, có thể thấy trong suốt quá trình phát triển từ sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước cho đến nay, có vai trò hết sức quan trọng.

Theo đó, lĩnh vực tài chính ngân hàng ở thành phố Hồ Chí Minh có thể được chia thành 3 giai đoạn với 3 nấc thang phát triển.

Giai đoạn thứ nhất là sau khi giải phóng miền Nam thống nhất đất nước và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Đây là giai đoạn hệ thống tài chính ngân hàng của Thành phố đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nguồn vốn cho quá trình tái thiết sau chiến tranh, cũng như phục vụ phát triển và đáp ứng những yêu cầu cơ bản để phát triển đất nước.

Nấc thang thứ hai khi nền kinh tế bước lên là sau Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986. Khi thực hiện công cuộc đổi mới, hệ thống tài chính ngân hàng của Thành phố Hồ Chí Minh đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc cung ứng nguồn vốn để phục vụ phát triển nền kinh tế nhiều thành phần cũng như nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chúng ta dần hình thành nên một hệ thống tài chính hoàn thiện hướng tới nền kinh tế thị trường, ông Huân nhìn nhận.

Trong đó, chuyên gia nhắc lại từ năm 2000, chúng ta đã thành lập trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên của Việt Nam, sau này phát triển trở thành Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, đánh dấu một bước phát triển của thị trường vốn.

Hiện nay, ông cho biết, Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang trở thành trung tâm tài chính hàng đầu của cả nước, nơi quy tụ rất nhiều tập đoàn tài chính trong và ngoài nước. Đặc biệt, hệ thống tài chính của Việt Nam hiện nay đã phát triển tương đối sâu rộng và vững mạnh.

Giai đoạn thứ 3 là giai đoạn hiện nay, từ năm 2006 trở đi khi Việt Nam gia nhập WTO và mở cửa. Ở giai đoạn này, Việt Nam bước sang một nấc thang mới, vai trò của hệ thống tài chính là hỗ trợ và phục vụ cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập sâu rộng hơn với nền kinh tế quốc tế.

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra hệ thống tài chính của Việt Nam lúc ban đầu đã gặp phải khá nhiều khó khăn trong quá trình hội nhập. Đơn cử như khi vừa hội nhập năm 2006 thì giai đoạn 2007 2009 xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Bối cảnh đã ảnh hưởng rất lớn đến hệ thống tài chính còn non trẻ và vừa mới hội nhập của Việt Nam.

"Thời điểm đó, chúng ta có khoảng hơn 60 ngân hàng vào năm 2008. Sau năm 2011, chúng ta thực hiện tái cấu trúc, sáp nhập cũng như mua lại với giá 0 đồng hoặc đưa một số ngân hàng vào diện kiểm soát đặc biệt, thì đến nay hệ thống chỉ còn khoảng hơn 30 ngân hàng. Điều này cho thấy đó là một giai đoạn cực kỳ khó khăn đối với hệ thống tài chính ngân hàng. Việt Nam đã phải đối mặt với rất nhiều ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, hàng loạt ngân hàng rơi vào tình trạng tương đối khó khăn và cần phải tái cấu trúc".

Ông Huân cũng cho biết nền kinh tế hiện nay vẫn đang dựa nhiều vào nguồn vốn tín dụng. Mặc dù thị trường vốn, thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu và các sàn giao dịch chứng khoán như HOSE, HNX đang phát triển, nhưng chỉ đóng góp khoảng 10 - 15% tổng nguồn vốn của toàn xã hội. Phần còn lại, hệ thống ngân hàng vẫn là kênh chủ yếu phục vụ cho sự phát triển kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung trong giai đoạn vừa qua.

"World Bank đã cảnh báo tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam hiện ở mức khoảng 140 đến 150% GDP. Đây là một con số rất cao và đáng báo động, bởi vì mức độ rủi ro đối với hệ thống tiền tệ và hệ thống tài chính của Việt Nam sẽ rất lớn nếu chúng ta vẫn tiếp tục phát triển cấu trúc tài chính dựa vào ngân hàng như giai đoạn hiện tại", ông nhấn mạnh.

Chính vì thế, ở giai đoạn thứ 3 này, việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh là một sự phát triển tất yếu, một nhu cầu tất yếu của lịch sử. "Nếu muốn tiếp tục phát triển và duy trì mức tăng trưởng 2 con số trong những giai đoạn tới, bắt buộc chúng ta phải đa dạng hóa nguồn vốn và chuyển dịch mô hình tài chính từ hệ thống dựa vào ngân hàng sang hệ thống tài chính dựa vào thị trường vốn nhiều hơn. Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam ra đời với sứ mệnh đó.

Trong thời gian tới, ông Huân chia sẻ, để đáp ứng được mục tiêu phát triển 2 con số, bắt buộc phải có những giải pháp đồng bộ. Các giải pháp không chỉ nằm ở việc cải cách thể chế và xây dựng những cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh với vai trò đô thị đặc biệt.

Bên cạnh đó, theo PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế không chỉ như một nơi thu hút dòng vốn, một nơi thanh toán hay cho vay, mà phải là nơi kiến tạo và chuyển dịch dòng vốn vào nền kinh tế. Đặc biệt là tập trung vào các lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển như logistic, công nghiệp công nghệ cao, bám sát định hướng tam giác phát triển của khu vực Đông Nam Bộ và miền Nam gồm logistic, công nghiệp công nghệ cao và tài chính...

Lãnh đạo cơ quan điều hành VIFC-HCMC tin tưởng với quyết tâm và nỗ lực phát triển, trung tâm sẽ đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thu hút nguồn vốn chất lượng cao, phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Lê Mỹ