Chứng khoán

Trước mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong thập kỷ tới, vai trò của thị trường vốn Việt Nam đang được nhìn nhận như một trụ cột quan trọng bên cạnh hệ thống ngân hàng truyền thống.

Niềm tin từ cải cách

Điểm nhấn đáng chú ý là Dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi đang đặt nền móng cho một thị trường tài chính hiện đại hơn. Trong đó, cơ chế Sandbox cho phép thử nghiệm có kiểm soát các mô hình kinh doanh mới như Fintech và ngân hàng số. Cơ chế này vừa tạo không gian đổi mới sáng tạo, vừa duy trì vai trò giám sát của cơ quan quản lý.

Một cải cách đáng chú ý khác là việc hình thành tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Khác với bảo lãnh phát hành truyền thống, tổ chức này có trách nhiệm trực tiếp thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay cho đơn vị phát hành khi cần thiết, qua đó góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Các chuyên gia đánh giá Việt Nam đang sở hữu một câu chuyện tăng trưởng dài hạn hấp dẫn thông qua lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán. Theo lộ trình hiện nay, Việt Nam sẽ được đưa vào nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell theo bốn giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Khi hoàn tất, tỷ trọng của Việt Nam trong các bộ chỉ số FTSE Emerging và FTSE Emerging All Cap dự kiến sẽ đạt lần lượt khoảng 0,192% và 0,329%, tạo điều kiện thu hút dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số toàn cầu.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh dẫn vốn dài hạn không nằm ở quy mô dòng tiền mà nằm ở chất lượng hàng hóa niêm yết và năng lực cải cách của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCK Sài Gòn - Hà Nội (SHS), khi nói về sự phát triển của thị trường chứng khoán, nhiều người thường tập trung vào yếu tố dòng tiền hay thanh khoản. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất chính là chất lượng doanh nghiệp trên thị trường.

Một thị trường muốn phát triển bền vững cần có nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, duy trì tốc độ tăng trưởng tốt, minh bạch trong công bố thông tin, sở hữu tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) đủ lớn và có hệ thống quản trị hiện đại. Đây chính là những tiêu chí quan trọng để thu hút các nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

Nhìn lại hơn 20 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, số lượng tài khoản đầu tư hiện đã đạt khoảng 13 triệu. Tuy nhiên, phần lớn giao dịch vẫn đến từ nhà đầu tư cá nhân, chiếm khoảng 80-85% giá trị giao dịch hàng ngày.

Ông Linh cho rằng đây không phải là điều tiêu cực, nhưng đặc điểm của nhà đầu tư cá nhân là thường phản ứng nhanh với thông tin và tâm lý thị trường hơn là tập trung vào giá trị cốt lõi của doanh nghiệp, khiến thị trường dễ biến động và khó hình thành nền tảng phát triển dài hạn.

“Chúng ta cần nhiều hơn sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức. Đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng sự ổn định và phát triển bền vững như những gì Hàn Quốc hay Đài Loan đã làm được”, ông Linh nhấn mạnh.

Nền tảng cho phát triển dài hạn

Liên quan đến câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, ông Nguyễn Duy Linh đánh giá đây là bước tiến quan trọng nhưng không nên được xem là mục tiêu cuối cùng.

Việc Việt Nam vượt qua các tiêu chí ban đầu của FTSE Russell để tiến tới nhóm thị trường mới nổi thứ cấp là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn vẫn nằm ở các tiêu chuẩn khắt khe của MSCI.

Các dự báo hiện nay cho thấy nếu được nâng hạng theo các bộ chỉ số quốc tế, Việt Nam có thể thu hút từ 4 - 6 tỷ USD vốn đầu tư thụ động và chủ động từ nước ngoài. Dù vậy, dòng vốn này chỉ là kết quả của quá trình cải cách chứ không phải mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng hơn là chúng ta phải tiếp tục nâng cao chất lượng doanh nghiệp, minh bạch thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và cải thiện quản trị doanh nghiệp. Đó mới là những yếu tố khiến nhà đầu tư đến và ở lại với Việt Nam.

Với hơn 20 năm hoạt động trong ngành tài chính, Tổng giám đốc SHS chia sẻ một quan sát đáng chú ý, nếu nhà đầu tư đến chỉ để giao dịch ngắn hạn thì đó chỉ là một “con sóng”, còn nếu họ đến vì niềm tin vào cải cách thì sẽ tạo nên một “chu kỳ” phát triển dài hạn.

Nhìn về giai đoạn 6-12 tháng tới, vị chuyên gia khuyến nghị các biến số cần được doanh nghiệp và nhà đầu tư theo dõi chính là đầu tư công đi kèm với năng suất. Theo ông Linh, nửa đầu năm 2025, Việt Nam đã chứng kiến nhiều biến động như tỷ giá, lãi suất hay xu hướng bán ròng của khối ngoại. Tuy nhiên, đầu tư công vẫn là yếu tố có khả năng tạo ra tác động lan tỏa lớn nhất đối với nền kinh tế.

Mặc dù giải ngân đầu tư công mới đạt khoảng 21% kế hoạch từ đầu năm đến nay, nhưng dư địa cho giai đoạn cuối năm vẫn còn rất lớn. Đây được xem “nguồn vốn mồi”, khi dòng vốn này được giải ngân hiệu quả vào các lĩnh vực trọng điểm như hạ tầng, xây dựng, vật liệu xây dựng hay logistics, nó sẽ tạo động lực để khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn.

“Hiện nay tồn tại một nghịch lý là tiền trong nền kinh tế không thiếu nhưng tốc độ lưu chuyển của tiền lại chậm. Đầu tư công chính là công cụ kích hoạt sự vận động của dòng tiền. Khi đầu tư công được chuyển hóa thành các dự án thực tế, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, vay vốn và mở rộng sản xuất kinh doanh. Từ đó, thị trường vốn và thị trường chứng khoán cũng sẽ được hưởng lợi nhờ sự cải thiện của nền kinh tế thực”, ông Linh phân tích.

Có thể nói thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước sang một giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, động lực cốt lõi không chỉ nằm ở các cột mốc như nâng hạng thị trường, mà còn chịu tác động bởi chất lượng doanh nghiệp, hiệu quả cải cách thể chế và khả năng biến thị trường vốn thành nguồn lực tài chính dài hạn cho nền kinh tế. Nếu thực hiện được những điều đó, Việt Nam không chỉ thu hút dòng vốn ngắn hạn mà còn có thể tạo dựng một chu kỳ tăng trưởng bền vững cho nhiều năm tới.

Diễm Ngọc