Chính trị - Xã hội
Khơi nguồn lực phát triển văn hóa: Cần hoàn thiện chính sách về hợp tác công - tư
Không chỉ giải bài toán huy động thêm nguồn vốn, mà còn là bước chuyển trong phát triển, đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, tuy nhiên, chính sách về hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa được cho còn nhiều tồn tại.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, Đảng và Nhà nước luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Theo đó, nhiều chủ trương, chính sách lớn đã được ban hành, từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về phát triển văn hóa như: Nghị quyết số 80-NQ/TW, Nghị quyết số 28/2026/QH16, Nghị quyết số 162/2024/QH15, Luật Di sản văn hóa năm 2024, Nghị định số 308/2025/NĐ-CP,... Tuy nhiên, trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, thể chế văn hóa vẫn còn những hạn chế, cơ chế huy động nguồn lực xã hội chưa thực sự hiệu quả, chưa tạo được môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân tham gia đầu tư lâu dài vào lĩnh vực văn hóa.
Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức PPP được cho là giải pháp phù hợp với xu thế phát triển của thế giới và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Theo các chuyên gia, đầu tư theo phương thức PPP trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là giải pháp huy động nguồn vốn ngoài ngân sách mà còn là cơ chế kết hợp hiệu quả giữa vai trò kiến tạo, định hướng của Nhà nước với nguồn lực, năng lực quản trị và tính năng động, sáng tạo của khu vực tư nhân.
Dù được đánh giá là một trong những giải pháp hữu hiệu góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa theo các mục tiêu được Đảng và Nhà nước đề ra, tuy nhiên, chính sách về phương thức PPP được cho vẫn còn nhiều tồn tại, cần tiếp tục hoàn thiện.
Theo TS Nguyễn Tiến Thư, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, PPP trong lĩnh vực văn hóa vẫn đang ở giai đoạn định hình. Khoảng trống lớn nhất là thiếu cơ chế chuyên ngành phù hợp với đặc thù văn hóa.
“Văn hóa vừa có giá trị công, vừa có khả năng tạo giá trị kinh tế; vừa cần bảo tồn, vừa cần sáng tạo; vừa cần ngân sách Nhà nước, vừa cần thị trường; vừa cần chuyên môn nghệ thuật, vừa cần quản trị hiện đại. Do đó, không thể áp dụng cơ học mô hình PPP của hạ tầng kỹ thuật vào văn hóa, cũng không thể tiếp tục chỉ dựa vào khái niệm xã hội hóa chung chung”, TS Nguyễn Tiến Thư phân tích.
TS Nguyễn Tiến Thư đề xuất, trong thời gian tới, cần xác lập văn hóa là lĩnh vực cần có cơ chế PPP phù hợp; xây dựng danh mục dự án ưu tiên; thiết kế cơ chế tài chính hỗn hợp; bảo vệ quyền tiếp cận văn hóa của Nhân dân; quản lý chặt chẽ tài sản công; bảo vệ dữ liệu văn hóa, bản quyền và quyền cộng đồng; nâng cao năng lực khu vực công; thí điểm các mô hình mới; và tăng cường giám sát, trách nhiệm giải trình.
Vị chuyên gia này cho rằng, nếu được thiết kế đúng, PPP sẽ không làm suy giảm vai trò của Nhà nước trong văn hóa, mà ngược lại, giúp Nhà nước thực hiện tốt hơn vai trò kiến tạo, dẫn dắt, điều tiết và bảo đảm lợi ích công. Đồng thời, mở ra không gian để doanh nghiệp, cộng đồng, nghệ sĩ, trí thức và người dân cùng tham gia phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Còn theo ThS Cao Xuân Phong, Viện Chiến lược và Khoa học Pháp lý, Bộ Tư pháp cũng cho rằng, cần tiến hành rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến PPP để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và linh hoạt trong áp dụng.
Đồng thời, xây dựng và hoàn thiện cơ chế phân bổ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư một cách rõ ràng, công bằng, vừa bảo vệ lợi ích công cộng, vừa khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào các dự án hạ tầng và dịch vụ công.
Liên quan đến vấn đề này, không ít ý kiến cũng cho hay, đầu tư theo phương thức PPP trong lĩnh vực văn hóa không đơn thuần là một giải pháp huy động nguồn lực tài chính, mà sâu xa hơn là một phương thức quản trị phát triển hiện đại, thể hiện sự đổi mới tư duy trong phát triển văn hóa, phát huy sức mạnh tổng hợp của Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng và toàn xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế PPP trong lĩnh vực văn hóa cần được tiếp cận với tầm nhìn chiến lược, dài hạn, bảo đảm sự hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.