VCCI

Môi trường kinh doanh toàn cầu đang trải qua những thay đổi sâu sắc dưới tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), thương mại điện tử xuyên biên giới và sự tái cấu trúc các chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh này, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không còn bị giới hạn bởi quy mô vốn hay năng lực sản xuất, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng xây dựng thương hiệu, đổi mới sáng tạo và làm chủ tài sản trí tuệ.

Phát biểu tại Hội thảo: “Xây dựng thương hiệu, phát triển xuất khẩu và bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số” do Trung tâm Hỗ trợ DNNVV – VCCI đã tổ chức tronh khuôn khổ Đề án ngân sách nhà nước “Đẩy mạnh hợp tác thương mại và đầu tư song phương giữa Việt Nam với các nước đối tác chiến lược, quan trọng”, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ DNNVV cho biết, mặc dù hình ảnh và uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng nâng cao, phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn đang tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu ở các khâu có giá trị gia tăng chưa cao

Nhiều sản phẩm dù đã xuất hiện tại thị trường quốc tế nhưng thương hiệu Việt Nam đứng sau các sản phẩm đó vẫn chưa được nhận diện tương xứng.

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp dịch chuyển từ tư duy “sản xuất và bán hàng” sang tư duy “xây dựng thương hiệu và tạo dựng giá trị”

Tinh thần này hoàn toàn nhất quán với Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển thương hiệu. Thay vì chỉ dừng lại ở sự tự hào với “Made in Vietnam”, mục tiêu cao hơn trong giai đoạn mới là hướng tới “Brand of Vietnam”.

Trong quá trình xây dựng thương hiệu, bà Tâm cho biết, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành một trong những nguồn lực quan trọng nhất của doanh nghiệp.

Thương hiệu, nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh hay các chỉ dẫn địa lý không còn đơn thuần là những khái niệm pháp lý, mà đã trở thành tài sản có giá trị kinh tế lớn, quyết định khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường của doanh nghiệp

Thực tiễn cho thấy không ít doanh nghiệp Việt Nam đã xây dựng được sản phẩm tốt, chinh phục được người tiêu dùng quốc tế nhưng lại gặp khó khăn khi thương hiệu bị đăng ký trước tại nước ngoài hoặc bị đối tác, nhà phân phối chiếm dụng quyền sở hữu.

“Điều đó cho thấy việc xây dựng thương hiệu phải luôn đi cùng với chiến lược bảo hộ và quản trị tài sản trí tuệ ngay từ đầu”, bà Tâm nhấn mạnh.

Theo bà Tâm, từ “Made in Vietnam” đến “Brand of Vietnam” là một hành trình nhiều thách thức nhưng cũng đầy cơ hội. Mặc dù vậy, bà Tâm cho biết, với khát vọng vươn lên của doanh nghiệp Việt Nam, sẽ ngày càng có nhiều thương hiệu Việt Nam được thế giới biết đến, tin tưởng và lựa chọn.

Giám đốc Trung tâm Trung tâm Hỗ trợ DNNVV cũng khẳng định, VCCI sẽ luôn đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và bảo vệ tài sản trí tuệ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, tự cường và có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD. Giá trị Thương hiệu Quốc gia Việt Nam đạt 519,6 tỷ USD, đứng thứ 32 thế giới và thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng phía sau những con số tích cực vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa năng lực sản xuất và giá trị thương hiệu. Nhiều sản phẩm Việt đã hiện diện rộng rãi tại các thị trường quốc tế nhưng dấu ấn thương hiệu Việt chưa được nhận diện tương xứng.

Cụ thể, TS. Nguyễn Thanh Hoàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Hợp tác nghiên cứu ASEAN cho biết, nghịch lý lớn nhất hiện nay là Việt Nam đứng trong nhóm dẫn đầu thế giới về nhiều mặt hàng nông sản như cà phê, hồ tiêu, hạt điều nhưng phần lớn vẫn xuất khẩu ở dạng nguyên liệu hoặc gia công theo mô hình OEM.

Để gia tăng giá trị hàng hóa Việt Nam, ông Hoàn cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng câu chuyện thương hiệu dựa trên bản sắc vùng miền, khai thác lợi thế chỉ dẫn địa lý, đẩy mạnh chuyển đổi xanh, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và tạo tính nhất quán về hình ảnh thương hiệu. Đồng thời cần chuyển tư duy xem thương hiệu là khoản đầu tư dài hạn thay vì chi phí ngắn hạn.

Đồng quan điểm, Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Luật BROSS và cộng sự cho rằng, xây dựng thương hiệu là tạo giá trị thì bảo vệ tài sản trí tuệ chính là bảo vệ thành quả phát triển.

Ông Vinh chỉ ra, trong môi trường thương mại quốc tế, tranh chấp sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp và doanh nghiệp Việt thường ở thế bị động.

Do đó, muốn chứng minh hành vi đăng ký nhãn hiệu “không trung thực”, doanh nghiệp không thể dựa vào cảm xúc hay lập luận chủ quan mà phải có hồ sơ chứng cứ đầy đủ, bao gồm lịch sử hợp tác, hợp đồng, email, giao dịch, dữ liệu phân phối, truyền thông và căn cứ chứng minh bên nộp đơn biết hoặc phải biết về thương hiệu trước đó.

Có thể thấy, việc bảo vệ tài sản trí tuệ ngày nay không thể dừng lại ở việc "đăng ký cho có", mà cần nhìn nhận đây là một quy trình quản trị toàn diện.

Đây chính là điều kiện cốt lõi để doanh nghiệp phát triển bền vững và thăng tiến trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cẩm Anh