24h

Vụ án đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương từ Hong Kong (Trung Quốc) vào Việt Nam tiêu thụ, với doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng, đang thu hút sự chú ý không chỉ bởi quy mô lớn mà còn bởi cách những viên kim cương nhập lậu được “phù phép” hồ sơ trước khi đưa ra thị trường.

Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, từ năm 2024 đến nay, đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do các đối tượng người nước ngoài điều hành đã thực hiện trót lọt 141 lượt vận chuyển, đưa hơn 28.000 viên kim cương các loại vào Việt Nam tiêu thụ.

Trong đường dây này có Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ. Theo cơ quan điều tra, ông Thảo bị cáo buộc câu kết với các đối tượng khác để mua những viên kim cương nhập lậu, có thông số không trùng khớp với giấy kiểm định GIA nên được bán với giá thấp.

Điểm đáng chú ý nằm ở khâu “phù phép” danh tính cho các viên kim cương này. Theo kết quả điều tra ban đầu, bằng kiến thức chuyên môn trong lĩnh vực giám định đá quý, ông Thảo bị cáo buộc đã trực tiếp mài bỏ mã số GIA được khắc trên viên kim cương, sau đó khắc mã số mới theo hệ thống PNJ-LAB và cấp giấy chứng nhận kiểm định mới.

Theo cơ quan điều tra, mục đích của việc này là hợp thức hóa nguồn gốc, nâng giá trị thương mại của sản phẩm trước khi bán ra thị trường thu lợi bất chính.

Như vậy, từ những viên kim cương nhập lậu, có thông số sai lệch so với giấy kiểm định ban đầu, các đối tượng bị cáo buộc đã tạo ra một lớp hồ sơ mới: mã số mới, giấy chứng nhận mới và một diện mạo hợp pháp hơn khi tiếp cận người mua.

Với kim cương, giấy chứng nhận kiểm định có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là căn cứ để xác định các thông số kỹ thuật, chất lượng, giá trị thương mại của viên đá, đồng thời là cơ sở tạo niềm tin cho khách hàng.

Theo cơ quan điều tra, PNJ-LAB là đơn vị giám định độc lập, theo quy định không được trực tiếp kinh doanh các sản phẩm do mình kiểm định. Vì vậy, việc người đứng đầu đơn vị giám định bị cáo buộc tham gia hợp thức hóa kim cương nhập lậu đặt ra nhiều câu hỏi về kiểm soát nội bộ, tính độc lập của hoạt động giám định và trách nhiệm trong quy trình cấp chứng thư.

Điều đáng lo không chỉ là hàng lậu được đưa qua biên giới, mà là sau đó hàng lậu có thể được “rửa” nguồn gốc bằng chính những thủ tục vốn được dùng để bảo đảm niềm tin thị trường.

Theo các chuyên gia pháp lý, nếu không có khâu mài mã cũ, khắc mã mới và cấp giấy kiểm định mới, những viên kim cương có vấn đề về nguồn gốc khó có thể lưu thông với giá trị thương mại cao. Nhưng khi đã có hồ sơ mới, người mua rất khó nhận biết đâu là hàng hóa có nguồn gốc hợp pháp, đâu là hàng đã bị “tẩy trắng”.

Với mặt hàng có giá trị cao như kim cương, người tiêu dùng gần như không thể tự kiểm chứng toàn bộ nguồn gốc, thông số kỹ thuật nếu không dựa vào chứng thư giám định và uy tín của tổ chức giám định. Một khi khâu này bị lợi dụng, rủi ro không chỉ thuộc về người mua mà còn ảnh hưởng tới những doanh nghiệp kinh doanh minh bạch.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, vụ việc cho thấy thủ đoạn buôn lậu hàng hóa hiện nay không chỉ dừng ở việc đưa hàng trái phép qua biên giới, mà còn có thể gắn với quá trình hợp thức hóa nguồn gốc sau khi hàng đã vào thị trường nội địa.

Theo Luật sư Phong, với các mặt hàng có giá trị lớn như kim cương, chứng thư giám định không đơn thuần là tài liệu mô tả thông số sản phẩm, mà còn là căn cứ quan trọng để xác lập niềm tin trong giao dịch.

“Buôn lậu là lớp vi phạm đầu tiên. Nhưng nếu hàng lậu tiếp tục được tạo hồ sơ mới, mã số mới, chứng thư mới để xuất hiện như hàng hóa hợp pháp, mức độ nguy hiểm sẽ lớn hơn nhiều. Khi đó, hành vi không chỉ xâm phạm trật tự quản lý xuất nhập khẩu, mà còn làm méo mó môi trường kinh doanh”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.

Theo Luật sư Phong, điểm cần nhìn sâu trong vụ việc là nguy cơ khâu giám định bị biến thành công cụ hợp thức hóa hàng hóa không rõ nguồn gốc. Nếu quy trình giám định thiếu kiểm soát, thiếu cơ chế đối chiếu độc lập hoặc phụ thuộc quá lớn vào cá nhân có thẩm quyền, rủi ro bị lợi dụng là rất lớn.

“Hoạt động giám định đá quý phải đặt trên ba nguyên tắc: độc lập, khách quan và truy xuất được nguồn gốc. Nếu người có chuyên môn lại dùng chính chuyên môn đó để thay đổi dấu vết nhận dạng của hàng hóa, cấp chứng thư mới cho hàng nhập lậu, thì thiệt hại không chỉ là tiền thuế thất thoát mà còn là sự đổ vỡ niềm tin vào cả hệ thống kiểm định”, Luật sư Phong phân tích.

Cũng theo Luật sư Phong, vụ việc là lời cảnh báo đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực vàng bạc, đá quý về yêu cầu kiểm soát nội bộ. Với những ngành nghề mà niềm tin thị trường phụ thuộc lớn vào chứng thư, chỉ một mắt xích bị lợi dụng cũng có thể tạo ra hệ lụy rất lớn.

“Doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào uy tín thương hiệu mà bỏ qua cơ chế kiểm soát rủi ro trong từng khâu. Quy trình giám định, cấp chứng thư, khắc mã số, lưu trữ dữ liệu, đối chiếu hồ sơ phải được kiểm soát chặt chẽ, có khả năng truy vết và có cơ chế giám sát độc lập”, Luật sư Phong nêu quan điểm.

Theo Luật sư Phong, thị trường đá quý chỉ có thể vận hành lành mạnh khi nguồn gốc hàng hóa minh bạch và hoạt động giám định giữ được sự độc lập, đáng tin cậy.

“Khi chứng thư giám định bị lợi dụng, người tiêu dùng mất công cụ bảo vệ mình, còn doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, xử lý nghiêm các hành vi hợp thức hóa hàng lậu không chỉ là xử lý một vụ án buôn lậu, mà còn là bảo vệ nền tảng minh bạch của thị trường đá quý”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Nguyễn Giang