Công nghệ

Tại tọa đàm về hàng không bền vững diễn ra ngày 4/7/2026, PGS TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Đại học Bách Khoa TP HCM, khẳng định vận chuyển hàng không tầm thấp là hướng đi giúp Việt Nam giảm tắc nghẽn giao thông đô thị, đồng thời tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Theo phân tích của ông, trọng tâm của loại hình vận chuyển này là thiết bị bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) và máy bay không người lái chở khách. Nghe có vẻ xa vời, tuy nhiên ông khẳng định đây là thực tế đã vận hành ở nhiều quốc gia. Chẳng hạn ở Trung Quốc, “kinh tế không gian tầm thấp” dùng để chỉ các chuyến bay giới hạn độ cao dưới 3000 mét, và họ đã cấp phép cho máy bay điện 4 chỗ từ năm 2025.

Theo PGS TS Nguyễn Thiện Tống, các thiết bị bay trong mạng lưới hàng không tầm thấp đòi hỏi những yêu cầu về cơ sở vật chất “nhẹ nhàng” hơn nhiều so với hàng không truyền thống, từ đó làm giảm rào cản gia nhập cho các doanh nghiệp nội địa.

Điểm đặc biệt nhất là thiết bị bay tầm thấp không cần cabin tăng áp như máy bay thương mại cỡ lớn. Điều này giúp giảm đáng kể khối lượng và chi phí chế tạo - một rào cản kỹ thuật khiến ngành sản xuất máy bay nằm ngoài tầm với của phần lớn doanh nghiệp nội địa. Ngoài ra, các động cơ điện nhẹ hơn, vận hành êm và ít tiếng ồn hơn động cơ đốt trong, phù hợp để triển khai ngay trong lòng đô thị.

Về hạ tầng, PGS TS Nguyễn Thiện Tống cho biết mô hình này không đòi hỏi sân bay quy mô lớn mà chỉ cần các bãi đáp vertiport tích hợp trạm sạc điện, có thể đặt trên nóc các tòa nhà cao tầng. Theo đó, TP HCM hiện đã bắt đầu thiết kế hệ thống vertiport, dù chưa hoàn thiện. Đồng thời Thành phố cũng đề xuất có thể khởi động thí điểm chỉ với hai điểm đáp để kết nối các khu vực trọng điểm, trong đó có phương án nối trực tiếp tới sân bay Long Thành nhằm tránh tình trạng kẹt xe quanh khu vực nhà ga.

Những ưu điểm này đã không còn là lý thuyết, khi đã có doanh nghiệp Việt Nam mạnh dạn đầu tư vào kinh tế tầm thấp. Cụ thể, công ty CT Group đã ký biên bản ghi nhớ với đối tác Nhật Bản để đặt mua eVTOL, song song với kế hoạch tự phát triển mẫu máy bay 5 chỗ ngồi trong nước.

Trong kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp đến năm 2030, TP HCM xác định đây là định hướng chiến lược mới, nhằm khai thác tiềm năng không gian tầm thấp, đưa Thành phố trở thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất và cung cấp dịch vụ kinh tế tầm thấp đầu tiên của cả nước. Đến năm 2030, Thành phố hướng tới cơ bản làm chủ các công nghệ nền tảng, công nghệ lõi phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp; hình thành hệ sinh thái công nghiệp liên quan và xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình ứng dụng UAV.

Ngoài ra, PGS TS Nguyễn Thiện Tống nhấn mạnh nếu muốn hiện thực hóa việc chế tạo máy bay quy mô nhỏ trong nước, Việt Nam cần nắm được công nghệ in 3D. Công nghệ này cho phép tạo ra các cấu trúc dạng lưới siêu nhẹ mà vẫn giữ được độ bền cơ tính - điều mà phương pháp đúc truyền thống không làm được - đồng thời giúp hợp nhất hàng trăm chi tiết máy thành một khối duy nhất, qua đó tối ưu chuỗi cung ứng và giảm tiêu hao nhiên liệu.

Ông cảnh báo nếu doanh nghiệp Việt Nam không sớm có tầm nhìn đầu tư vào công nghệ chế tạo tiên tiến này, thì khi thị trường hình thành, Việt Nam sẽ buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào linh kiện nhập khẩu. Đây sẽ là một sự lãng phí cơ hội công nghiệp hóa.

Sự phát triển của kinh tế tầm thấp không chỉ dừng ở việc sản xuất và vận hành thiết bị bay, mà còn kéo theo yêu cầu xây dựng cả một hệ sinh thái dịch vụ tại chỗ, từ bảo dưỡng, sửa chữa đến đào tạo nhân lực. Theo số liệu ông Trần Anh Tuấn, nhà sáng lập và CEO của Saolatek, đưa ra trong hội thảo Xây dựng hệ sinh thái cho robot “made in Vietnam” tại TP HCM thì nền kinh tế này dự báo đạt khoảng 700 tỷ đô la và đang tăng trưởng rất nóng. Cứ mỗi một năm tăng trưởng thêm 30%. Dự báo sẽ lên tới con số 9.000 tỷ USD trong khoảng 20 năm tới.

Dù tiềm năng công nghệ và thị trường đã rõ ràng, nhưng PGS TS Nguyễn Thiện Tống cho rằng pháp lý cần phải đổi mới để doanh nghiệp Việt Nam sớm gia nhập nền kinh tế tầm thấp. Từ đó, ông đề xuất Chính phủ sớm cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm đặc thù (sandbox) tại các thành phố lớn, đồng thời phải có chủ trương thống nhất từ cấp Trung ương thay vì để từng địa phương tự xoay xở xin phép bay thử đơn lẻ.

Trên thực tế, con đường hướng về kinh tế tầm thấp của Việt Nam vẫn rất sáng sủa khi sở hữu nền tảng đáng kể, trong đó nổi bật nhất là hệ sinh thái sản xuất UAV nội địa vững chắc, đủ khả năng tiến tới chế tạo máy bay không người lái chở từ 5 - 19 chỗ ngồi. Việt Nam cần đủ nhanh để không lỡ nhịp với Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, những quốc gia đang dẫn đầu khu vực trong cuộc đua trên bầu trời tầm thấp.

Quân Bảo