Khởi nghiệp
Hệ sinh thái khởi nghiệp trước cơ hội bứt phá
Với lộ trình rõ ràng và sự quyết liệt từ cấp cao nhất, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam nói chung và các địa phương như Tây Ninh nói riêng đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình.
Đó là chia sẻ của TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương tại Diễn đàn “Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tỉnh Tây Ninh và thúc đẩy liên kết khởi nghiệp phía Nam” diễn ra ngày 15/07/2026 tại Tây Ninh. Chương trình do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp cùng các sở, ban, ngành tỉnh Tây Ninh tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND tỉnh Tây Ninh.
Bài toán năng suất
TS Nguyễn Đức Hiển thông tin, chiến lược phát triển kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra một mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân phải đạt trên 10% mỗi năm. Đây là con số cần thiết để tạo tiền đề cho giai đoạn tiếp theo 2031 - 2045 với mức tăng trưởng trên 7,5%, nhằm hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được các chỉ số này, nội lực nền kinh tế phải có sự thay đổi căn bản về chất lượng.
TS Nguyễn Đức Hiển chỉ rõ chỉ số đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng phải đạt trên 55% vào năm 2030. Điều này đồng nghĩa với việc sự thịnh vượng không còn đến từ việc thâm dụng lao động hay khai thác đất đai mà đến từ ứng dụng công nghệ và đổi mới quy trình. Ngành công nghiệp được kỳ vọng là đầu tàu với tốc độ tăng trưởng mục tiêu từ 12,3% đến 12,4%.
Dù kết quả tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2026 của cả nước đạt mức tích cực 8,18%, TS Nguyễn Đức Hiển lưu ý các địa phương cần nỗ lực vượt bậc để tiệm cận con số mục tiêu bình quân giai đoạn. Sự phát triển ấn tượng của Tây Ninh được coi là một điểm sáng trong bức tranh chung, minh chứng cho khả năng bứt phá khi có định hướng đúng đắn.
Một trong những thông tin trọng tâm được Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương đưa ra là nhu cầu vốn đầu tư phát triển khổng lồ trong giai đoạn 2026 - 2030. Tổng mức đầu tư dự kiến đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, ngân sách Nhà nước chỉ có khả năng đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Khoảng trống hơn 30 triệu tỷ đồng, tương đương trên 80% tổng vốn đầu tư, buộc phải huy động từ khu vực kinh tế tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài.
TS Nguyễn Đức Hiển khẳng định kinh tế tư nhân đóng vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Đây là sự khẳng định vị thế căn bản trong mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Nguồn lực xã hội đang nằm trong tay các doanh nhân, và việc giải phóng nguồn lực này là điều kiện tiên quyết để hoàn thành các mục tiêu kinh tế chính trị. Sự chuyển dịch này đi kèm với thay đổi tư duy từ kiểm soát truyền thống để chuyển sang tư duy kiến tạo và phục vụ. Vai trò của các doanh nghiệp dẫn dắt và cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trong việc dẫn dắt dòng vốn này vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.
Kiến tạo hệ sinh thái
Sự thay đổi về chính sách không chỉ dừng lại ở các con số mà nằm ở tư duy quản trị quốc gia. TS Nguyễn Đức Hiển thông báo về một nghị quyết mới dự kiến ban hành vào cuối tháng 7/2026 về đổi mới mô hình phát triển chất lượng toàn diện. Mô hình này dựa trên bốn trụ cột: tự cường, sáng tạo, nhân văn và bền vững. Trong đó, sáng tạo được coi là từ khóa then chốt để thay thế cho lợi thế về chi phí nhân công và tài nguyên vốn đã dần cạn kiệt.
TS Nguyễn Đức Hiển cho biết tư duy đơn lẻ theo ngành dọc sẽ được thay thế bằng tư duy hệ sinh thái. Việc quản lý các nguồn lực sẽ không còn bị chia cắt giữa các bộ ngành, gây ra tình trạng tắc nghẽn. Ví dụ, một tài nguyên thiên nhiên từ lúc còn dưới lòng đất đến khi khai thác và đưa vào sản xuất sẽ được quản lý trong một hệ thống thống nhất để đảm bảo hiệu quả tối đa. Nhà nước cam kết đồng hành doanh nghiệp thông qua việc xóa bỏ các định kiến, đảm bảo quyền tiếp cận thị trường bình đẳng và đặc biệt là không hình sự hóa các quan hệ kinh tế dân sự. Điều này nhằm củng cố niềm tin để các nhà đầu tư yên tâm làm giàu chính đáng.
Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo ra những tiền đề đột phá cho hoạt động nghiên cứu và ứng dụng. TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh việc chấp nhận rủi ro và tự do trong hoạt động khoa học là yếu tố mới trong thể chế. Nhà nước không còn đứng ngoài cuộc mà sẽ trở thành “người mua đầu tiên” thông qua cơ chế mua sắm công dành cho các sản phẩm đổi mới sáng tạo. Đây là đòn bẩy quan trọng để các startup có được thị trường ban đầu và khẳng định chất lượng sản phẩm.
Như vậy, doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. TS Nguyễn Đức Hiển kiến nghị phải tăng tỷ lệ chi từ ngân sách Nhà nước cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại doanh nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào các viện nghiên cứu công lập như hiện nay. Hiện nay, tỷ lệ giải ngân cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên toàn quốc vẫn còn rất chậm, chỉ đạt khoảng 23%. Để khắc phục, các chính sách hỗ trợ sẽ được phân tầng rõ rệt cho ba nhóm: doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các hộ kinh doanh.
Mở rộng không gian phát triển
Tầm nhìn của Đảng và Nhà nước về không gian phát triển đang có sự mở rộng chưa từng có. TS Nguyễn Đức Hiển trình bày về tư duy phát triển đa tầng, đa cực, không chỉ giới hạn trên đất liền mà mở rộng ra vùng biển, vùng trời, lòng đất và cả không gian số. Các lĩnh vực mới như kinh tế tầm thấp, khai thác không gian ngầm và phát triển kinh tế biển sâu đang được đưa vào chiến lược quốc gia.
Việc xây dựng chiến lược dữ liệu quốc gia và chiến lược chuyển đổi số dựa trên dữ liệu là bước tiếp theo để tận dụng cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. TS Nguyễn Đức Hiển khẳng định tài sản trí tuệ và dữ liệu phải được coi là tài sản có thể định giá, góp vốn và thế chấp để tiếp cận nguồn vốn. Thực tế tại một số ngân hàng đã bắt đầu cho vay dựa trên các mô hình này, nhưng cần một khung pháp lý hoàn thiện hơn để cộng đồng khởi nghiệp có thể huy động vốn một cách dễ dàng. Sự liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp dân tộc và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài sẽ tạo ra một mạng lưới sản xuất bền vững.
Sự chậm trễ trong việc thể chế hóa các nghị quyết là vấn đề được TS Nguyễn Đức Hiển thẳng thắn nhìn nhận. Mặc dù các định hướng từ Nghị quyết 68 và Nghị quyết 57 đã đi vào cuộc sống được hơn một năm rưỡi, nhưng quá trình triển khai tại các bộ ngành vẫn còn những điểm cần khắc phục. TS Nguyễn Đức Hiển thông báo về chỉ đạo của Tổng Bí thư về việc phải đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành các văn bản chỉ đạo ngay trong tháng 7/2026 để ban hành và triển khai ngay lập tức.
Ông cũng cho biết, phương thức quản lý Nhà nước đang dịch chuyển mạnh mẽ. Các bộ ngành hiện chỉ được giữ lại tối đa 3% thủ tục hành chính, phần còn lại sẽ được phân cấp hoàn toàn cho các địa phương. Đồng thời, mục tiêu cắt giảm tối thiểu 3% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp đang được rà soát thực tế để đảm bảo tính hiệu quả. TS Nguyễn Đức Hiển khẳng định chính sách phải giải quyết được yêu cầu thực tiễn và bảo vệ tuyệt đối quyền sở hữu tài sản cũng như quyền tự do kinh doanh của người dân. Các cơ chế thử nghiệm (sandbox) sẽ được thúc đẩy để tạo không gian cho các mô hình kinh doanh mới phát triển mà không bị rào cản bởi các quy định cũ kỹ.
Với lộ trình rõ ràng và sự quyết liệt từ cấp cao nhất, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam nói chung và các địa phương như Tây Ninh nói riêng đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình. Sự kết hợp giữa nguồn lực tư nhân dồi dào và vai trò kiến tạo của Nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới, đưa đất nước tiến gần hơn tới mục tiêu thịnh vượng vào giữa thế kỷ này.