Khởi nghiệp
Tây Ninh trước cơ hội bứt phá từ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo
Tây Ninh đang đứng trước thời cơ vàng để xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.
Trong xu thế đổi mới và hội nhập sâu rộng, sự đồng bộ về cơ chế chính sách từ Trung ương đang mở ra những cơ hội to lớn cho các địa phương thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Là tỉnh cửa ngõ vùng Đông Nam Bộ với những lợi thế địa lý và kinh tế đặc thù, Tây Ninh đang đứng trước thời cơ vàng để xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.
Bệ phóng vững chắc
Chia sẻ tại phiên Thảo luận của Diễn đàn: Phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tỉnh Tây Ninh và thúc đẩy liên kết khởi nghiệp phía Nam do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp cùng các sở, ban, ngành tỉnh Tây Ninh tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND tỉnh Tây Ninh, TS Nguyễn Văn Trúc - Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ cho biết, những năm gần đây, Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống chính sách tương đối toàn diện và đồng bộ nhằm chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Hành lang pháp lý này được định hình xuyên suốt từ Nghị quyết 52-NQ/TW của Bộ Chính trị, tiếp nối bằng Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới nhằm đẩy mạnh đổi mới công nghệ với các đối tác nước ngoài, và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật để thích ứng nhanh nhạy với thực tế phát triển của đất nước.
Nghị quyết số 68-NQ/TW lấy doanh nghiệp làm trung tâm, khẳng định doanh nghiệp là đối tác đồng hành của chính quyền chứ không phải đối tượng quản lý đơn thuần. Đây chính là gốc rễ của tư duy kiến tạo phát triển.
Dựa trên nền tảng đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn thiện và đưa vào thực thi các đạo luật cốt lõi như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Sở hữu trí tuệ, và Luật Chuyển giao công nghệ kèm theo hệ thống các nghị định hướng dẫn chi tiết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho thị trường, như: Nghị định số 264/2025/NĐ-CP quy định về quỹ đầu tư mạo hiểm — giải pháp sống còn giúp chia sẻ rủi ro tài chính cho các doanh nghiệp khởi nghiệp non trẻ; Nghị định 263/2025/NĐ-CP và 267/2025/NĐ-CP: Cơ chế phân bổ kinh phí và hướng dẫn chi tiêu cụ thể cho hoạt động đổi mới sáng tạo; Nghị định số 268/2025/NĐ-CP quy định các quyền lợi và chính sách ưu đãi trực tiếp cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Cùng với đó là Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược phát triển khởi nghiệp quốc gia hướng tới mục tiêu hình thành 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cơ hội phát triển đang mở ra đồng đều và mạnh mẽ cho mọi địa phương trên cả nước.
TS Nguyễn Văn Trúc cho rằng, một trong những bài học kinh nghiệm sâu sắc từ giai đoạn trước là chúng ta thường tổ chức các cuộc thi khởi nghiệp theo mô hình "lựa chọn ý tưởng lý thuyết rồi mới cấp kinh phí hỗ trợ", dẫn đến tình trạng các sản phẩm làm ra không tìm được chỗ đứng trên thị trường. Bản chất cốt lõi của khởi nghiệp sáng tạo phải là phát triển các sản phẩm mới giải quyết được nhu cầu thực tế của một thị trường đang "khát" giải pháp, chứ không phải hiện thực hóa những ý tưởng mang tính chủ quan trong phòng thí nghiệm.
“Để làm được điều này, hoạt động khởi nghiệp bắt buộc phải gắn liền với doanh nghiệp. Chính doanh nghiệp là đơn vị hiểu rõ nhất họ cần công nghệ gì để tối ưu hóa năng suất, nâng cao chất lượng và tạo ra sản phẩm mới chưa từng có”, TS Nguyễn Văn Trúc nhấn mạnh.
Đồng thời, ông cho biết, bài học thực tiễn từ Thủ đô Hà Nội là một minh chứng sinh động. Ngày 28 tháng 3 vừa qua, Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 1193 nhằm chủ động "đặt đầu bài" với 30 bài toán lớn thuộc 4 nhóm lĩnh vực trọng điểm. Các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ sẽ tập trung giải quyết các bài toán thực tế này; phương án nào tối ưu nhất sẽ được cấp kinh phí và đưa thẳng vào ứng dụng sản xuất thông qua doanh nghiệp.
Định vị lợi thế và mô hình 3 trụ cột cho Tây Ninh
Thay vì tập trung khắc phục những điểm yếu, TS Nguyễn Văn Trúc cho rằng, Tây Ninh nên dồn lực phát huy tối đa các thế mạnh độc nhất của mình: Vị trí địa lý chiến lược: Là cửa ngõ kết nối trực tiếp với TP Hồ Chí Minh, liền kề Đồng Nai, Đồng Tháp và sở hữu đường biên giới dài 362 km kết nối thẳng sang thị trường Campuchia và hành lang kinh tế ASEAN; Nội lực kinh tế vững chắc: Quy mô dân số 3,25 triệu dân; lũy kế thu hút được hơn 2.000 dự án đầu tư phát triển, trong đó có hơn 1.000 dự án FDI với tổng số vốn đăng ký lên tới 20 tỷ USD.
Để biến những con số tiềm năng này thành động lực bứt phá, Tây Ninh cần nhanh chóng định hình một Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn diện thông qua việc xây dựng Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Tây Ninh (Tây Ninh Innovation Hub) vận hành dựa trên mô hình 3 trụ cột và 3 chủ thể phụ:
Thứ nhất, Chính quyền địa phương: Đóng vai trò kiến tạo cơ chế, định hướng chiến lược và là "khách hàng" lớn nhất thông qua việc đặt hàng các bài toán công cộng (B2C) như xử lý môi trường, an toàn thực phẩm, hạ tầng giao thông.
Thứ hai, doanh nghiệp dẫn dắt: Lựa chọn khoảng 20 doanh nghiệp quy mô lớn, có năng lực dẫn đầu trong tỉnh để đóng vai trò đầu tàu, đưa ra các đơn đặt hàng công nghệ thiết thực từ chuỗi sản xuất của họ.
Thứ ba, trường đại học và viện nghiên cứu: Khai thác mạng lưới tri thức chất lượng cao từ TP Hồ Chí Minh và các trung tâm lớn lân cận nhờ khoảng cách địa lý rất gần (chỉ khoảng 1,5 tiếng di chuyển), thậm chí thu hút các chuyên gia quốc tế tham gia giải quyết bài toán của tỉnh.
Ông cho rằng, sự liên kết giữa Nhà khoa học (với đơn vị đo là Trí tuệ) và Doanh nghiệp (với đơn vị đo là Tiền tệ/Lợi nhuận) thường xuất hiện những khoảng cách lớn về tư duy. Để hai góc nhìn này gặp được nhau, bắt buộc phải thúc đẩy năng lực của các tổ chức trung gian (như Tây Ninh Innovation Hub) với sự tham gia của các quỹ đầu tư, chuyên gia định giá công nghệ và tập đoàn lớn. Đây là nơi đánh giá tính khả thi, định lượng rủi ro thương mại hóa và kết nối dòng vốn đầu tư mạo hiểm, biến hệ sinh thái thành một "khu chợ công nghệ" vận hành nhộn nhịp và hiệu quả.
Cũng theo TS Nguyễn Văn Trúc, sự thành công của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phụ thuộc vào một cấu trúc quản trị mạch lạc. Mô hình đề xuất cho Tây Ninh gồm 4 tầng quản lý rõ rệt: Tầng 1 (lãnh đạo Tỉnh): Tỉnh ủy, UBND tỉnh chỉ đạo chiến lược sâu sát, tạo cơ chế thông thoáng nhất. Tầng 2 (tổ chức trung gian): Trung tâm Đổi mới sáng tạo (Tây Ninh Innovation Hub) thực hiện chức năng đánh giá, định giá và thử nghiệm thị trường đối với sản phẩm công nghệ. Tầng 3 (cộng đồng Doanh nghiệp): Các doanh nghiệp chủ động tiếp nhận công nghệ mới phục vụ sản xuất. Tầng 4 (mạng lưới kết nối ngoại biên): Liên kết chặt chẽ với TP HCM và mở rộng ra khu vực ASEAN thông qua lợi thế biên giới.
Đồng thời, ông cũng chỉ ra các định hướng phát triển trọng tâm, bao gồm: Nông nghiệp thông minh: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chế biến sâu sau thu hoạch và quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm. Công nghiệp thông minh: Tối ưu hóa hiệu suất và tự động hóa quy trình tại hàng trăm nghìn mét vuông nhà xưởng hiện hữu trên địa bàn tỉnh. Du lịch số: Số hóa các tài nguyên dịch vụ, đón đầu các mô hình làm việc từ xa kết hợp nghỉ dưỡng (Workation), thu hút các nguồn lực công nghệ từ bên ngoài về địa phương. Kinh tế tuần hoàn: Ứng dụng các thiết bị tự hành công nghệ cao (UAV, AUV) vào các ngành công nghiệp tái chế, quản trị tài nguyên và môi trường.
“Khi bài toán truyền thông được thực hiện bài bản để công khai rộng rãi các "đơn đặt hàng" của tỉnh đến giới khoa học, Tây Ninh chắc chắn sẽ thu hút được dòng chảy chất xám khổng lồ từ các viện nghiên cứu, trường đại học trong nước và quốc tế. Hội tụ đủ các yếu tố thuận lợi từ địa lý, dân số, hành lang pháp lý đồng bộ và sự quyết tâm của lãnh đạo tỉnh, đây chính là cơ hội lịch sử để Tây Ninh vươn mình trở thành một cực tăng trưởng mới, đại diện cho tinh thần đổi mới sáng tạo của vùng Đông Nam Bộ”, TS Nguyễn Văn Trúc kết luận.