Phân tích - Bình luận
AI giá rẻ Trung Quốc tạo thêm sức ép bán tháo cổ phiếu chip Mỹ
Mô hình AI giá rẻ của Moonshot (Trung Quốc) khơi lại nghi ngờ định giá cổ phiếu công nghệ và đẩy cổ phiếu chip Mỹ vào đợt bán tháo mạnh nhất kể từ tháng 4/2025.
Ngày 18/7/2026, cổ phiếu bán dẫn Mỹ vừa trải qua tuần tồi tệ nhất kể từ cú sụp vì thuế quan hồi tháng 4/2025, khi một chất xúc tác mới xuất hiện: nỗi lo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được tạo ra với chi phí thấp hơn nhiều so với những gì thị trường đã đặt cược.
Kết thúc phiên 17/7, chỉ số S&P 500 giảm 1,01% còn 7.457,69 điểm, Nasdaq mất 1,4% xuống 25.520,24 và Dow Jones rơi 406,55 điểm về 52.146,42. Tính cả tuần, Nasdaq giảm 2,9%, S&P 500 mất 1,6% và Dow giảm 0,9%.
Chất xúc tác mới
Nguyên nhân mới đến từ Trung Quốc khi startup Moonshot AI vừa ra mắt mô hình Kimi K3, được mô tả đã thu hẹp khoảng cách với những sản phẩm hàng đầu của Mỹ. Đây là mô hình nguồn mở, cho phép nhà phát triển tiếp cận và xây dựng trên kiến trúc của nó, với bộ trọng số đầy đủ dự kiến công bố ngày 27/7. Moonshot được Alibaba hậu thuẫn và đang được định giá khoảng 31,5 tỷ USD trong vòng gọi vốn hiện tại.
Điều khiến thị trường chao đảo là giả định bị lung lay: vị thế dẫn đầu về AI buộc phải đi kèm chi tiêu hạ tầng khổng lồ và liên tục. Đây cũng là kịch bản từng lặp lại đầu năm 2025, khi phòng thí nghiệm DeepSeek tung ra mô hình ngang tầm sản phẩm tốt nhất của OpenAI nhưng với chi phí thấp hơn nhiều, kéo cổ phiếu Nvidia lao dốc.
Ông Angelo Kourkafas, chiến lược gia đầu tư cấp cao tại Edward Jones, nói với CNBC rằng diễn biến mới nhất là sự cạnh tranh từ các mô hình nguồn mở Trung Quốc, vốn được cho là đang sánh ngang hiệu năng với những sản phẩm dẫn đầu của Anthropic và OpenAI, qua đó "làm dấy lên lo ngại mới về tốc độ chi tiêu công nghệ quá lớn".
Một loạt cổ phiếu trong ngành chịu hậu quả. Cổ phiếu Applied Materials, Lam Research, Intel, KLA và Arm cùng giảm khoảng 4%, còn Micron và Nvidia mất hơn 2%. Quỹ ETF bán dẫn VanEck (SMH) ghi nhận tuần giảm thứ ba trong bốn tuần, mất gần 9% trong giai đoạn này và bốc hơi hơn 17% chỉ trong tháng 7. Trên bình diện toàn cầu, theo dữ liệu được Yahoo Finance dẫn lại, cổ phiếu bán dẫn đã mất khoảng 3.300 tỷ USD giá trị vốn hóa kể từ ngày 22/6, tiến sát vùng thị trường giá xuống.
Những nguyên do sâu xa
Chất xúc tác Trung Quốc chỉ làm nghiêm trọng hơn những vết nứt đã tích tụ. Sau chuỗi tăng kéo dài, định giá nhóm chip đang bị coi quá cao khiến dòng tiền đang xoay trục khỏi những cổ phiếu công nghệ đắt đỏ sang nhóm nhạy cảm với chu kỳ kinh tế.
Báo cáo của Taiwan Semiconductor công bố ngày 16/7 tuy vượt kỳ vọng lợi nhuận nhưng lại nâng dự báo chi tiêu vốn, làm dấy lên lo ngại về biên lợi nhuận và tính bền vững của làn sóng đầu tư AI dọc chuỗi cung ứng. Trước đó, thông tin nhà sản xuất bộ nhớ SK Hynix cân nhắc giảm tốc mở rộng dòng chip nhớ băng thông cao cũng đặt câu hỏi về nhu cầu thực.
Bao trùm lên tất cả là yếu tố địa chính trị. Stephen Guilfoyle, từ The Street, nhận định nhóm nhà đầu tư hưởng lợi nhiều nhất từ các thương vụ đặt cược vào AI đang gặp "vùng nhiễu động mạnh", khi xung đột giữa Mỹ và Iran làm sống lại lo ngại khan hiếm dầu và lạm phát ở cả phía sản xuất lẫn tiêu dùng. Giá dầu WTI đã vượt 79 USD một thùng và hướng tới mức tăng hơn 11% cả tuần, khiến năng lượng trở thành nhóm ngành duy nhất tăng điểm trong phiên cuối tuần.
Giới phân tích không đồng thuận về việc đây là một nhịp điều chỉnh lành mạnh hay khởi đầu cho sự định giá lại sâu hơn. Phía lạc quan cho rằng đợt bán tháo mang tính "tái cân bằng giữa chu kỳ" chứ không phản ánh nhu cầu suy yếu.
Dan Ives của Wedbush ví chu kỳ AI vẫn đang ở "hiệp thứ ba" của một trận đấu chín hiệp, hàm ý còn rất sớm để nói tới hồi kết. Goldman Sachs cũng lưu ý rằng chỉ số giá trên lợi nhuận dự phóng của Nvidia hiện quanh 21,7 lần, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 72 lần của năm năm qua, trong khi nguồn cung chip nhớ băng thông cao gần như đã được đặt hết tới hết năm 2027.
Phía thận trọng nhìn vào cấu trúc chi phí. Ông Jay Goldberg, chuyên gia phân tích cấp cao tại Seaport, cho rằng việc các hãng nâng dự phóng chi phí phản ánh "một mâu thuẫn sâu sắc trong mô hình kinh doanh của Nvidia".
Trong ngắn hạn, hai phép thử sắp tới sẽ định hướng tâm lý: TSMC vừa báo cáo ngày 16/7, còn Intel sẽ công bố kết quả ngày 23/7. Nếu các đầu tàu này vượt xa kỳ vọng vốn đã rất cao, nhịp phục hồi có thể mạnh; ngược lại, thị trường sẽ có thêm cớ để hoài nghi.
Với Việt Nam, làn sóng ra mắt các mô hình AI nguồn mở, chi phí thấp như Kimi K3 hay DeepSeek là tín hiệu đáng quan tâm. Ở mặt tích cực, nó hạ mạnh rào cản ứng dụng AI cho doanh nghiệp và startup trong nước, giảm phụ thuộc vào các dịch vụ đắt đỏ của Mỹ và mở đường cho việc triển khai AI mà không cần đầu tư hạ tầng khổng lồ.
Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt Việt Nam trước một lựa chọn chiến lược. Khi chi phí mô hình giảm, lợi thế sẽ dịch chuyển từ phần cứng sang dữ liệu, năng lực tích hợp và bài toán ứng dụng. Dù điều đó giúp doanh nghiệp tránh cuộc đua đốt vốn vào hạ tầng, nhưng cũng làm tăng phụ thuộc vào công cụ và tiêu chuẩn nước ngoài. Chính sách vì thế cần ưu tiên đánh giá mô hình, an toàn dữ liệu, bản quyền và phát triển nhân lực.