Kinh tế thế giới

Đó là những nhận định trên tờ Fortune của Edward Lee, Chuyên gia kinh tế trưởng kiêm Trưởng bộ phận ngoại hối khu vực ASEAN và Nam Á thuộc ngân hàng Standard Chartered. Theo ông, Đông Nam Á chỉ đóng góp 6% vào sản xuất trung gian toàn cầu, so với 15% của Trung Quốc.

Sự hiện diện khiêm tốn trong chuỗi cung ứng AI

Trên thực tế, nhu cầu tăng vọt đối với bộ xử lý AI và các linh kiện cấu thành đang tạo ra lợi nhuận khổng lồ cho các công ty trong chuỗi cung ứng AI, như Công ty Sản xuất Bán dẫn Đài Loan (TSMC), Samsung Electronics và SK Hynix. Vào ngày 16 tháng 7, TSMC đã báo cáo lợi nhuận quý II đạt 22 tỷ USD, tăng 77% so với cùng kỳ năm ngoái và vượt xa kỳ vọng của các nhà phân tích.

Khu vực Đông Nam Á cũng có mặt trong chuỗi cung ứng AI. Trong đó, Singapore sản xuất chất bán dẫn, Malaysia tham gia vào việc lắp ráp, đóng gói và kiểm tra chip. Cả Malaysia và Thái Lan cũng hỗ trợ lắp ráp máy chủ AI. Tuy nhiên, ngành AI ở Đông Nam Á nhỏ hơn đáng kể so với Bắc Á, nơi tập trung các công ty bán dẫn hàng đầu, các nhà lắp ráp máy chủ AI và các nhà sản xuất linh kiện thiết bị.

Ông Lee cũng lập luận rằng các công ty và các chính phủ Đông Nam Á sẽ cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển liên quan đến AI để tránh bị tụt hậu. Ví dụ, chính phủ Singapore đã cam kết hơn 1 tỷ đô la Singapore (776 triệu đô la Mỹ) để tài trợ cho nghiên cứu về AI cơ bản và nghiên cứu ứng dụng.

Ông cũng cảnh báo không nên khái quát hóa về cách AI sẽ ảnh hưởng đến khu vực. Theo ông, Singapore, Malaysia và Việt Nam có khả năng sẽ hưởng lợi từ nhu cầu gia tăng đối với ngành sản xuất điện tử. Trong khi ông không chắc chắn về Philippines, vì AI có thể đe dọa ngành công nghiệp gia công quy trình kinh doanh (BPO) của nước này, vốn đóng góp 8% GDP.

“Mỗi quốc gia đều muốn có Thung lũng Silicon tiếp theo hoặc trở thành nhà sản xuất AI khổng lồ tiếp theo, nhưng để đạt được điều đó không phải là chuyện dễ dàng hay chỉ cần búng tay là xong – điều đó có thể không hiệu quả,” ông Lee nói.

Cơ hội nào cho ASEAN?

Trong bối cảnh cuộc cách mạng AI đang làm thay đổi cục diện kinh tế toàn cầu, các chuyên gia quốc tế và khu vực đã đưa ra nhiều khuyến nghị chiến lược để ASEAN có thể tận dụng cơ hội từ AI, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và bao trùm.

Tiến sĩ Mehdi Snene, Cố vấn Cấp cao về AI và Chuyển đổi số của Liên Hợp Quốc, cho rằng ASEAN cần thể hiện tiếng nói chung tại các diễn đàn toàn cầu về AI, thay vì đưa ra những quan điểm riêng biệt. Nhiệm vụ hiện nay là đưa các nước đến gần nhau hơn trên cơ sở cùng chia sẻ nhận thức và tầm nhìn chung, dù mỗi nước vẫn theo đuổi các lĩnh vực và hướng phát triển khác nhau.

Điều này đặc biệt quan trọng vì sự đa dạng trong định hướng phát triển AI giữa các nước ASEAN, thay vì là điểm yếu, thực chất lại là yếu tố tạo nên sức mạnh của cả cộng đồng trong quá trình phát triển công nghệ. Thay vì cạnh tranh, các quốc gia thành viên ASEAN có thể phát triển thế mạnh AI trong các lĩnh vực khác nhau để hỗ trợ lẫn nhau, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN trong thế giới số.

Bên cạnh đó, các chuyên gia tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026) đã nhất trí rằng ASEAN không thể cùng phát triển AI theo một tầm nhìn duy nhất. Mỗi quốc gia cần phát triển mô hình đặc thù về AI, phù hợp với điều kiện và thế mạnh riêng.

Theo đó, Singapore có thể tập trung vào nghiên cứu AI cơ bản và trở thành trung tâm công nghệ của khu vực. Malaysia và Thái Lan có thể tiếp tục phát triển vai trò trong lắp ráp và sản xuất linh kiện AI. Indonesia đã triển khai lộ trình AI giai đoạn 2026-2029, tích hợp AI vào các lĩnh vực ưu tiên như y tế, giáo dục và dịch vụ công. Trong khi Việt Nam với nền tảng về chính sách, nhân lực và nghiên cứu có vị thế thuận lợi để bứt phá trong hệ sinh thái AI.

Một nguyên tắc xuyên suốt được các chuyên gia nhấn mạnh là phát triển AI phải lấy con người làm trung tâm và đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các ngành dễ bị tổn thương như BPO tại Philippines hay lao động phổ thông trong khu vực. Các chính phủ cần có chính sách đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động, đồng thời xây dựng các tiêu chuẩn an toàn và quản trị AI có trách nhiệm. 80% tổ chức ASEAN dự kiến sẽ chính thức hóa các chính sách về rủi ro AI vào năm 2026 - một tín hiệu tích cực cho thấy nhận thức về quản trị AI đang được nâng cao.

Nhìn chung, các chuyên gia đều thống nhất rằng AI là động lực tăng trưởng mới không thể bỏ qua đối với ASEAN. Tuy nhiên, để không bỏ lỡ cơn sốt công nghệ này, ASEAN cần một chiến lược toàn diện: đầu tư mạnh cho R&D, xây dựng tầm nhìn chung, phát triển theo thế mạnh riêng, đảm bảo tính bao trùm và tăng cường hợp tác quốc tế. Đó là một hành trình đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, sự kiên trì và hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên.

Nguyễn Chuẩn- Ảnh Quốc Tuấn