Kinh tế
Ngành xây dựng 2026: Động lực bứt phá từ hạ tầng chiến lược và mảng dân dụng
Động lực tăng trưởng của ngành xây lắp nửa cuối năm 2026 dự kiến đến từ xây dựng dân dụng và đầu tư công khi nguồn cung bất động sản dự báo duy trì ở mức cao và năm 2026 trở thành bản lề của chu kì đầu tư công trung hạn 2026 – 2030.
Theo báo cáo ngành xây dựng mới đây từ MBS Research, ngành xây dựng Việt Nam trong năm 2026 được dự báo sẽ bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ với mức tăng trưởng dự kiến đạt 14% so với cùng kỳ năm trước. Đây được xem là mắt xích quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế tổng thể đạt kế hoạch 10% của Chính phủ. Sự cộng hưởng từ làn sóng đầu tư công quy mô lớn và sự phục hồi rõ nét của nguồn cung bất động sản dân dụng đang tạo ra những tiền đề vững chắc cho các doanh nghiệp xây lắp bứt phá.
Tâm điểm tăng trưởng và bước ngoặt từ cơ chế PPP
Trong bức tranh tổng thể của ngành xây dựng năm 2026, phân khúc xây dựng hạ tầng tiếp tục được xác định là điểm sáng lớn nhất. Động lực chính thúc đẩy phân khúc này đến từ chiến lược tăng tốc triển khai hạ tầng kỹ thuật trên diện rộng, tập trung vào các lĩnh vực xương sống bao gồm đường sắt tốc độ cao, hệ thống cảng biển chiến lược và hạ tầng năng lượng điện quốc gia.
Một điểm mới mang tính đột phá trong giai đoạn này là sự thay đổi trong phương thức huy động vốn. Nhằm giảm thiểu tối đa áp lực lên nguồn vốn ngân sách Nhà nước, Chính phủ đang tích cực thúc đẩy việc kết hợp dòng vốn tư nhân thông qua các dự án đối tác công tư (PPP). Các siêu dự án tiêu biểu đang được định hình triển khai theo mô hình này có thể kể đến như dự án Trục đại lộ Sông Hồng hay sân bay Gia Bình.
Tính đến hết 5 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư công giải ngân thực tế đã đạt mức 245.000 tỷ VNĐ (tăng trưởng 13% so với cùng kỳ và hoàn thành 24% kế hoạch năm). MBS Research dự báo, tốc độ giải ngân đầu tư công cho cả năm 2026 sẽ có sự bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn nửa cuối năm, ước tính đạt khoảng 99% kế hoạch đề ra, tương đương với giá trị giải ngân lên tới 1.050.000 tỷ VNĐ (tăng 14% so với cùng kỳ).
Năm bản lề của những siêu dự án
MBS Research đánh giá giai đoạn hiện tại sở hữu những lợi thế vượt trội giúp tốc độ giải quyết các vướng mắc tại các dự án hạ tầng diễn ra nhanh hơn đáng kể so với chu kỳ đầu tư công giai đoạn 2020 - 2025. Có hai nguyên nhân cốt lõi lý giải cho nhận định này:
Thứ nhất, cải cách thủ tục và phân quyền mạnh mẽ: Các quy trình pháp lý liên quan đến công tác đền bù và giải phóng mặt bằng (GPMB) đã được tinh giản sâu sắc. Việc triệt để phân quyền quản lý cho các địa phương giúp các tỉnh, thành phố chủ động tối đa trong việc đẩy nhanh tiến độ triển khai thực địa.
Thứ hai, tận dụng tối ưu nguồn vốn tư nhân: Việc tập trung thực hiện các đại dự án theo hình thức đầu tư PPP giúp giải bài toán thiếu hụt vốn ngân sách, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị dự án nhờ năng lực huy động vốn khối tư nhân.
Năm 2026 chính thức trở thành năm bản lề mở đầu cho chu kỳ đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Điểm nhấn chiến lược của chu kỳ này là mục tiêu phát triển toàn diện ngành công nghiệp đường sắt quốc gia. Kế hoạch không chỉ dừng lại ở việc xây dựng hạ tầng mà còn mở rộng sang nghiên cứu và triển khai sản xuất nguyên vật liệu nội địa (đặc biệt là thép ray công nghệ cao).
Hàng loạt đại dự án đường sắt trọng điểm đang được thúc đẩy mạnh mẽ bao gồm: Tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai; Đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh; Tuyến đường sắt kết nối Cần Giờ và đặc biệt là Siêu dự án Đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Song song đó, việc phê duyệt quy hoạch chiến lược 100 năm của Thủ đô Hà Nội cũng mở đường cho các dự án hạ tầng mang tính biểu tượng được đẩy nhanh tiến độ, tiêu biểu như dự án BT Sông Hồng, Nhà hát Opera và Cải tạo toàn diện khu vực Hồ Tây.
Về khía cạnh tiếp cận dòng vốn, đề xuất cho phép các tổ chức tín dụng (TCTD) loại trừ các khoản cho vay đối với nhà đầu tư thực hiện các dự án mang tính chất “đặc thù", không tính vào hạn mức tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) hàng năm của các TCTD đó. Nếu được thông qua, chính sách này sẽ tạo ra cú hích thanh khoản rất lớn, giúp các chủ đầu tư dễ dàng tiếp cận nguồn vốn để triển khai dự án nhanh chóng.
Xây dựng dân dụng phục hồi vững chắc
Bên cạnh trụ cột đầu tư công, mảng xây dựng dân dụng được dự báo đóng vai trò động lực tăng trưởng quan trọng thứ hai nhờ sự phục hồi rõ nét của thị trường bất động sản. Các vướng mắc pháp lý kéo dài liên quan đến quy hoạch và tiền sử dụng đất đang từng bước được tháo gỡ triệt để, khơi thông dòng vốn và nguồn cung dự án.
Chiến lược phát triển nhà ở của Chính phủ đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình nhà ở cho thuê và phát triển phân khúc Nhà ở xã hội (NOXH). Dự báo trong năm 2026, nguồn cung NOXH sẽ đạt khoảng 410.000 căn (tăng trưởng ấn tượng 20% so với cùng kỳ) nhờ các chính sách thúc đẩy trực tiếp từ trung ương đến địa phương, tiêu biểu như các Nghị quyết tháo gỡ khó khăn của UBND TP HCM.
Đối với thị trường nhà ở thương mại, các chủ đầu tư lớn đang tích cực tái khởi động và triển khai các đại đô thị. Điều này thúc đẩy nguồn cung căn hộ tại hai đô thị lớn tăng trưởng ổn định:
Tại TP HCM, nguồn cung căn hộ dự báo tăng trưởng mạnh mẽ, biên độ dao động từ 4% đến 18% so với cùng kỳ. Trong khi tại Hà Nội, dù ghi nhận mức giảm nhẹ khoảng 1% - 3% ở một vài phân khúc cụ thể do chu kỳ bàn giao, tổng nguồn cung vẫn duy trì ở mức rất cao trên 30.000 căn (lưu ý con số này chưa bao gồm các dự án căn hộ cho thuê mới được phê duyệt).
Nhìn chung, tỷ lệ hấp thụ toàn thị trường dự kiến duy trì ở mức cao (trên 80%), phản ánh nhu cầu thực tế rất lớn và tình hình bán hàng thuận lợi, tạo điều kiện cho các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thu tiền và tái đầu tư.
Dưới tác động tích cực từ cả hai mảng hạ tầng và dân dụng, MBS Research đưa ra góc nhìn lạc quan về triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp nhà thầu xây lắp trong năm 2026 nhờ hai yếu tố cốt lõi:
Thứ nhất, lượng dự án gối đầu (backlog) tăng trưởng mạnh mẽ: Nhu cầu triển khai dự án mới từ cả khối công và khối tư nhân sẽ mang lại khối lượng công việc dồi dào, đảm bảo nguồn thu lớn cho các doanh nghiệp xây dựng lớn có năng lực thi công tốt trong những năm tới.
Thứ hai, tối ưu hóa chi phí và lành mạnh hóa tài chính: Khi thị trường bất động sản ấm lên và các chủ đầu tư khơi thông được dòng tiền bán hàng, năng lực thanh toán cho các nhà thầu xây lắp sẽ được cải thiện rõ rệt. Điều này giúp các doanh nghiệp xây dựng giảm thiểu đáng kể chi phí trích lập dự phòng nợ xấu – vốn là rào cản lớn bào mòn lợi nhuận của ngành trong giai đoạn trước.