Ô tô - Xe máy

Công nghệ cập nhật phần mềm qua mạng (Over the Air - OTA) đang dần trở thành tiêu chuẩn mới của ngành công nghiệp ô tô. Thay vì phải đưa xe đến đại lý mỗi khi cần sửa lỗi hoặc nâng cấp hệ thống, người dùng có thể nhận các bản cập nhật thông qua kết nối internet. Điều này giúp rút ngắn thời gian bảo dưỡng, giảm chi phí vận hành và cho phép nhà sản xuất nhanh chóng bổ sung tính năng mới hoặc vá các lỗ hổng bảo mật.

Tesla là hãng xe tiên phong đưa OTA trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm sử dụng ô tô khi triển khai các bản cập nhật từ xa cho Model S từ năm 2012. Thành công của hãng đã thúc đẩy nhiều nhà sản xuất khác như Mercedes-Benz, BMW, Ford, General Motors, Volkswagen, Hyundai, Kia hay Volvo đầu tư mạnh vào nền tảng phần mềm và khả năng cập nhật từ xa. Trong bối cảnh xe điện và xe thông minh ngày càng phổ biến, OTA không còn là tính năng bổ sung mà đang trở thành một thành phần cốt lõi trong vòng đời của phương tiện.

Tuy nhiên, việc ô tô ngày càng phụ thuộc vào kết nối internet cũng kéo theo những rủi ro mới về an ninh mạng. Theo CNBC, các chuyên gia cảnh báo rằng mỗi phương tiện kết nối đều có thể trở thành mục tiêu của tin tặc nếu hệ thống bảo mật không đủ mạnh. Khác với các bản cập nhật truyền thống được thực hiện trực tiếp tại trung tâm dịch vụ, OTA đòi hỏi dữ liệu phải được truyền qua mạng internet, đồng nghĩa với việc mở rộng "bề mặt tấn công" đối với các hệ thống điện tử trên xe.

Giáo sư Siraj Ahmed Sheikh, chuyên gia về An ninh Hệ thống tại Đại học Swansea, nhận định ô tô hiện đại đang ngày càng phụ thuộc vào mạng lưới kết nối và vì vậy trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn đối với tội phạm mạng. Nếu các lỗ hổng trong quy trình cập nhật hoặc phần mềm không được khắc phục kịp thời, kẻ xấu có thể tìm cách xâm nhập hệ thống, đánh cắp dữ liệu hoặc can thiệp vào hoạt động của phương tiện.

Không chỉ dừng lại ở quyền riêng tư của người dùng, các chuyên gia còn cho rằng OTA có thể trở thành một vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia khi ngày càng nhiều phương tiện được kết nối với hạ tầng số. Ông Gabriel Lim, chuyên gia phân tích cấp cao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), nhận định công nghệ này tạo ra "một thách thức đặc biệt đối với an ninh quốc gia". Theo ông, ngoài nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân, về mặt lý thuyết vẫn tồn tại khả năng các hệ thống điều khiển phương tiện có thể bị can thiệp từ xa nếu xuất hiện lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng.

Những lo ngại này không chỉ mang tính giả định. Cuối năm ngoái, nhà khai thác xe buýt Ruter của Na Uy đã tiến hành thử nghiệm trên hai xe buýt và phát hiện một trong số đó có thể được truy cập từ xa vào hệ thống quản lý pin và năng lượng thông qua mạng di động. Theo kết quả đánh giá, về mặt kỹ thuật, nhà sản xuất có khả năng dừng hoạt động hoặc vô hiệu hóa phương tiện từ xa. Dù chưa ghi nhận trường hợp bị tin tặc khai thác ngoài thực tế, kết quả này cho thấy quyền kiểm soát từ xa đối với phương tiện hoàn toàn có thể tồn tại và cần được quản lý chặt chẽ.

Sau phát hiện trên, Anh và Đan Mạch đã triển khai các cuộc điều tra về mức độ an toàn của các phương tiện kết nối. Bộ Giao thông Vận tải Anh cho biết đang phối hợp với Trung tâm An ninh mạng Quốc gia (NCSC) để đánh giá những rủi ro liên quan đến OTA cũng như chuỗi cung ứng phần mềm trên ô tô. Những động thái này phản ánh xu hướng các quốc gia ngày càng quan tâm đến vấn đề an ninh mạng trong lĩnh vực giao thông, đặc biệt khi phương tiện hiện đại ngày càng phụ thuộc vào phần mềm.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng đây không phải là vấn đề riêng của ngành ô tô. Công nghệ cập nhật từ xa hiện được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong đường sắt, hàng hải, hàng không, robot công nghiệp và nhiều hệ thống tự động hóa khác. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu các tiêu chuẩn bảo mật không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, nguy cơ tấn công mạng có thể ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực hạ tầng quan trọng.

Tại Việt Nam, cùng với sự phát triển của thị trường xe điện và xe kết nối, công nghệ OTA đang được trang bị trên ngày càng nhiều mẫu xe mới. Tính năng này cho phép nhà sản xuất cập nhật phần mềm, bổ sung tính năng, tối ưu hiệu suất và khắc phục lỗi từ xa mà không cần đưa xe đến xưởng dịch vụ.

Dù chưa ghi nhận vụ việc tấn công mạng nghiêm trọng liên quan đến OTA trên ô tô tại Việt Nam, xu hướng phương tiện ngày càng kết nối với internet cũng đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị sớm về mặt pháp lý và kỹ thuật. Theo các chuyên gia, cùng với việc thúc đẩy phát triển xe thông minh, Việt Nam cần xây dựng các tiêu chuẩn về an ninh mạng đối với phương tiện kết nối, quy định rõ trách nhiệm của nhà sản xuất trong bảo vệ dữ liệu và bảo đảm tính toàn vẹn của các bản cập nhật. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để khai thác hiệu quả lợi ích của công nghệ OTA, đồng thời hạn chế các rủi ro có thể phát sinh khi ô tô ngày càng trở thành một thiết bị kết nối trong hệ sinh thái số.

Thanh Trà