Kinh tế

Báo cáo ngành xây dựng và thép mới đây của MBSResearch cho thấy bức tranh ngành thép Việt Nam giai đoạn 2026 - 2027 ghi nhận sự phân hóa rõ rệt giữa hai đầu thị trường. Trong khi kênh xuất khẩu chịu áp lực lớn từ các rào cản phòng vệ thương mại tại EU và Mỹ, thị trường nội địa lại tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột tăng trưởng nòng cốt. Đáng chú ý, sự phục hồi của thị trường bất động sản, việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công cùng sự xuất hiện của mảng thép ray đường sắt cao tốc đang mở ra dư địa bứt phá dài hạn cho các doanh nghiệp thép đầu ngành.

Thị trường nội địa: Động lực tăng trưởng nòng cốt

Theo MBSResearch, tính đến hết 5 tháng đầu năm 2026, tiêu thụ thép toàn ngành đạt 13 triệu tấn, tăng trưởng ấn tượng 18% so với cùng kỳ. Trong đó, thép cuộn cán nóng (HRC) tăng 35% so với cùng kỳ; thép xây dựng cải thiện 22% so với cùng kỳ.

Sự tăng trưởng này được hỗ trợ bởi hai yếu tố chính: Nhu cầu xây lắp khả quan từ các dự án hạ tầng và bất động sản; Lợi thế nâng cao thị phần của thép nội nhờ việc áp thuế chống bán phá giá (CBPG) đối với thép nhập khẩu từ Trung Quốc. Mức chênh lệch giá giữa thép Việt Nam và Trung Quốc đã giảm khoảng 21% svck, xuống còn khoảng 50 USD/tấn, qua đó hạ nhiệt đáng kể áp lực cạnh tranh từ hàng giá rẻ.

Dự báo năm 2026, tiêu thụ nội địa tăng 13% so với cùng kỳ, đạt 27 triệu tấn. Trong đó, thép xây dựng đạt 14,5 triệu tấn (+18% so với cùng kỳ) nhờ nguồn cung bất động sản cải thiện và giải ngân đầu tư công mạnh mẽ. Sản lượng HRC nội địa tăng 15% so với cùng kỳ nhờ nhà máy Dung Quất 2 (DQ2) đi vào vận hành (đóng góp khoảng 5 triệu tấn HRC/năm) và thép nội địa gia tăng thị phần.

Xa hơn, trong năm 2027, tiêu thụ toàn ngành dự báo tiếp tục tăng 10% so với cùng kỳ, đạt gần 31 triệu tấn nhờ duy trì giải ngân đầu tư công và tập trung triển khai các dự án bất động sản cho thuê.

Xuất khẩu: Áp lực từ thuế quan và dư cung toàn cầu

Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thép suy giảm rõ rệt khi các đối tác thương mại lớn như EU và Mỹ đồng loạt áp thuế CBPG đối với dòng sản phẩm HRC và tôn mạ với mức thuế trung bình 35% – 65%. Bên cạnh đó, tình trạng dư cung tại EU và nhu cầu phục hồi yếu hơn dự kiến đã tác động tiêu cực đến sản lượng xuất khẩu:

Cụ thể, thép xây dựng tăng trưởng xuất khẩu giảm 18% so với cùng kỳ; tôn mạ, sản lượng xuất khẩu giảm 30% so với cùng kỳ; HRC (điểm sáng tạm thời) tăng 40% so với cùng kỳ từ mức nền thấp năm 2025, do thiếu hụt nguồn cung tạm thời vì gián đoạn sản xuất tại Iran.

Dự báo năm 2026, sản lượng xuất khẩu đi ngang ở mức 5,4 triệu tấn (hoặc giảm tối đa 10% so với cùng kỳ) do tác động tiêu cực từ rào cản thuế quan và nhu cầu yếu tại EU/Mỹ. Giá xuất khẩu dự báo giảm khoảng 7% so với cùng kỳ dưới áp lực giảm giá toàn cầu và môi trường lãi suất cao khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) phát tín hiệu chưa hạ lãi suất trong nửa cuối năm 2026.

Năm 2027, dự báo xuất khẩu tiếp tục đi ngang. Thép xây dựng xuất khẩu dự báo giảm khoảng 15% so với cùng kỳ do dư cung thế giới, nhưng được bù đắp một phần bởi mức tăng 7% của HRC.

Giá thép dự báo tăng trưởng trong năm 2026 - 2027

Theo MBSResearch, nhu cầu tăng trưởng mạnh mẽ trong bối cảnh giải ngân vốn đầu tư công và xây dựng dân dụng. Thị trường nội địa đã ghi nhận mức tăng trưởng sản lượng lần lượt là 25% và 22% đối với thép xây dựng và HRC trong 5 tháng đầu năm 2026.

Bên cạnh đó, việc áp thuế CBPG đối với HRC giúp chênh lệch giữa thép Việt Nam và Trung Quốc giảm khoảng 21% so với cùng kỳ, về mức khoảng 50 USD/tấn. Nhờ áp lực từ thép Trung Quốc giảm mạnh và nhu cầu phục hồi tích cực, giá thép trong nửa sau 2026 dự báo có thể duy trì ở mức cao.

Lũy kế cả năm 2026, MBSResearch dự báo giá thép xây dựng trong năm 2026 có thể phục hồi khoảng 9% so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, giá HRC có thể tăng 7% so với cùng kỳ trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ tích cực và áp lực từ thép Trung Quốc suy giảm nhờ mức chênh lệch giảm từ tác động của thuế CBPG .

Sang năm 2027, dự báo giá thép tiếp tục được hưởng lợi từ nhu cầu tăng trưởng với các sản phẩm mới như thép tay và đầu tư hạ tầng. Giá thép xây dựng và HRC dự báo có thể cải thiện lần lượt 8%/5% so với cùng kỳ.

Thép ray đường sắt: Động lực tăng trường dài hạn

Bên cạnh 2 dòng sản phẩm chính đến từ thép xây dựng và HRC, ngành thép được hưởng lợi trong bối cảnh phát triển mạng lưới đường sắt trở thành mục tiêu cốt lõi đối với tăng trưởng đầu tư công trong chu kỳ trung hạn 2026 - 2030. Do đó, MBSResearch đánh giá, thép ray có thể được hưởng lợi nhờ nhu cầu tiêu thụ tăng trưởng tích cực.

Theo Bộ Xây dựng, tổng nhu cầu thép ray cho dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, các tuyến đường sắt kết nối (Hà Nội – Hải Phòng – Lào Cai) và đường sắt đô thị tại TP HCM ước tính đạt 28,7 triệu mét ray thép (khoảng 4 triệu tấn). Nhu cầu thực tế có thể cao hơn nếu triển khai thêm các tuyến Hà Nội – Quảng Ninh hay Bến Thành – Cần Giờ. Nhu cầu khổng lồ này sẽ mang lại cơ hội tăng trưởng chiến lược cho các doanh nghiệp trong nước có năng lực sản xuất thép ray như Hòa Phát (HPG) hay Vinmetal.

Giai đoạn 2026 – 2027 đặt ra bài toán chủ động chuyển dịch cơ cấu thị trường cho các doanh nghiệp thép. Việc tập trung khai thác tối đa nhu cầu nội địa từ bất động sản, đầu tư công và tiên phong sản xuất các dòng sản phẩm chất lượng cao như thép ray đường sắt sẽ là chìa khóa giúp các doanh nghiệp bứt phá bất chấp những rào cản từ thị trường xuất khẩu.

Đình Đại