Doanh nghiệp

Ông Trương Văn Phong, Phó Trưởng ban Ban quản lý Các khu chế xuất và công nghiệp TP HCM (Hepza), khẳng định tại diễn đàn “Khu công nghiệp Net Zero” tại TP HCM rằng, một trong những rào cản lớn đối với phát triển khu công nghiệp sinh thái là khung pháp lý về cộng sinh công nghiệp còn thiếu rõ ràng. Theo ông, mô hình này dựa trên nguyên tắc chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác, giúp tối ưu tài nguyên và giảm phát thải. Tuy nhiên, các quy định hiện hành, từ nghị định đến các văn bản hướng dẫn, vẫn chưa quy định cụ thể về cơ chế triển khai, khiến doanh nghiệp và cơ quan quản lý gặp nhiều lúng túng trong quá trình thực hiện.

Một trường hợp điển hình cho thấy sự bất cập về mặt pháp lý là việc xử lý mảnh cắt túi khí dư trong quá trình sản xuất. Khi một đơn vị bán phần túi khí dư này cho doanh nghiệp khác để làm hạt nhựa, hoạt động này bị định danh là “tái chế phế liệu” thay vì được công nhận là tái sử dụng nguyên liệu. Việc bị phân loại là tái chế phế liệu buộc doanh nghiệp phải đáp ứng các quy hoạch ngành nghề rất hạn chế trong khu công nghiệp. Ông Trương Văn Phong cho biết quy hoạch xử lý chất thải hiện nay thường tập trung tại các khu vực riêng biệt, khiến việc cộng sinh tại chỗ trở nên khó khăn.

Ngoài ra, mô hình cộng sinh gắn liền với kinh tế tuần hoàn còn gặp trở ngại trong tiếp cận tài chính. Các đơn vị sản xuất thường vướng mắc trong việc xác thực dữ liệu môi trường để phục vụ hoạt động vay vốn. Ông Bùi Hải Dương, Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ Ngân hàng Nam Á, nhận định việc thiếu dữ liệu tin cậy là điểm nghẽn quan trọng đối với các doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh.

Số liệu từ Hepza cho biết TP HCM hiện có 67 khu chế xuất và khu công nghiệp đã thành lập. Trong số này, 58 khu đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy đạt mức 80%. Tuy nhiên, việc đáp ứng các tiêu chí của mô hình sinh thái đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn. Ông Trương Văn Phong nhấn mạnh đây là thách thức tài chính nặng nề đối với cả nhà phát triển hạ tầng lẫn các nhà đầu tư thứ cấp.

Hệ thống chính sách ưu đãi hiện hành về đất đai và thuế vẫn chưa thực sự rõ ràng và hấp dẫn doanh nghiệp. Nhiều đơn vị bày tỏ sự e ngại về tính tốn kém khi phải thay đổi toàn bộ hạ tầng từ các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình mới. Tâm lý lo lắng và e ngại về hiệu quả kinh tế khiến quá trình chuyển đổi hạ tầng trở nên chậm chạp.

Nguồn lực con người cũng là rào cản đáng kể đối với sự phát triển bền vững. Đội ngũ nhân lực chuyên môn để quản lý, quản trị và vận hành khu công nghiệp cùng doanh nghiệp sinh thái hiện nay có trình độ chưa cao. Đồng thời, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường thiếu năng lực xây dựng các phương án dự án xanh đạt chuẩn vay vốn ngân hàng. Theo ông Bùi Hải Dương, các đơn vị này thường có bảng cân đối kế toán mỏng và thiếu tài sản đảm bảo theo quy định hiện hành.

Hiện nay, mô hình khu công nghiệp sinh thái đang được triển khai thí điểm tại ba khu vực trọng điểm phía Nam. Các dự án tiêu biểu bao gồm Khu công nghiệp Bàu Bàng tại Bình Dương, Hiệp Phước tại TP HCM và Phú Mỹ 3 tại Vũng Tàu. Ông Trương Văn Phong cho biết Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 với diện tích 999 ha đã cơ bản đáp ứng đầy đủ các tiêu chí khắt khe. Dự án đang hoàn thiện các bước cuối cùng để được phê duyệt là khu công nghiệp sinh thái đầu tiên của cả nước.

Tầm nhìn dài hạn của TP HCM đặt ra những mục tiêu phát triển hạ tầng công nghiệp quy mô lớn. Đến năm 2050, thành phố dự kiến phát triển tổng cộng 105 khu công nghiệp trên tổng diện tích 50.000 ha. Trong tương lai gần, TP HCM sẽ phát triển thêm 38 khu công nghiệp mới với diện tích khoảng 23.000 ha. Định hướng quy hoạch sẽ tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao tại khu vực trung tâm và các khu đổi mới sáng tạo phía Bắc thành phố.

Để tháo gỡ các nút thắt hiện nay, TP HCM đang tập trung làm đề án tái cấu trúc các ngành công nghiệp chủ lực. Đề án này gắn liền với định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái, xanh và thông minh. Ông Trương Văn Phong nhận định việc ưu tiên đầu tư đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện cốt lõi để vận hành hiệu quả các mô hình sản xuất mới. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào năng lực quản trị xanh cho bộ máy lãnh đạo và kỹ thuật cho người lao động.

Ban quản lý Hepza tích cực kiến nghị các cơ quan Trung ương và Thành phố sớm ban hành cơ chế tháo gỡ khó khăn về chính sách. Mục tiêu trọng tâm là xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, thống nhất các quy định về điện, đất đai, đầu tư và môi trường. Những giải pháp đồng bộ về chính sách và nguồn lực hỗ trợ được kỳ vọng sẽ tạo động lực để doanh nghiệp tự tin chuyển đổi sang mô hình công nghiệp xanh. Việc sớm có các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt rủi ro và chi phí trong quá trình thực thi.

Quân Bảo