Tín dụng - Ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Luật NHNN).

Sửa đổi các vướng mắc, khơi thông nguồn vốn

Theo Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, dự án luật tập trung sửa đổi các nội dung để kịp thời thể chế hóa các nội dung định hướng của Đảng, đảm bảo phù hợp với quá trình sắp xếp bộ máy của chính quyền địa phương hai cấp và của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Đồng thời, việc sửa đổi giúp xử lý các vấn đề vướng mắc về cơ sở khơi thông nguồn vốn, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đây cũng là bước đi nhằm kịp thời khắc phục những thiếu hụt về khuôn khổ pháp lý trong việc phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), phục vụ cho kỳ đánh giá công tác phòng, chống rửa tiền tiếp theo tại Việt Nam.

Tại dự thảo, các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật NHNN tập trung bổ sung vị trí trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam nhằm tạo cơ sở pháp lý để NHNN thực hiện thu thập thông tin, số liệu. Qua đó, hỗ trợ quá trình điều chỉnh chính sách đầu tư, tính toán các chỉ tiêu kinh tế quan trọng để đối phó kịp thời với các cú sốc của kinh tế toàn cầu. Bổ sung các quy định, chế định Việt Nam thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt (trừ các trường hợp được phép theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam). Quy định này nhằm bảo đảm tính hiến pháp, thống nhất với Luật Ngân sách Nhà nước về tiền mặt, góp phần hạn chế tình trạng đô-la hóa nền kinh tế, hạn chế tác động tiêu cực của nhu cầu ngoại tệ làm giảm giá trị tiền tệ trong nước, phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới.

Bên cạnh đó, sửa đổi các quy định về cơ chế tài chính của NHNN nhằm bảo đảm phù hợp với hoạt động của ngân hàng trung ương và các thông lệ quốc tế. Dự luật giao Chính phủ quy định nội dung nguyên tắc thu chi tài chính, cơ chế tự chủ, trách nhiệm về quản lý tài chính và chế độ tài chính, làm cơ sở xác định kết quả tài chính từ các hoạt động của NHNN.

Bổ sung quy định về thẩm quyền của NHNN được áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với quy định đối với đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Mục tiêu nhằm đáp ứng tiêu chí phát triển kinh tế - xã hội trên cơ sở đánh giá độ rủi ro tiềm ẩn đối với hệ thống của các tổ chức tín dụng. Các cơ chế này giúp cải thiện vấn đề lộ trình và pháp lý đối với các quy định…

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi" theo quy định của FATF nhằm bao quát đầy đủ các trường hợp sở hữu trực tiếp, gián tiếp hoặc có quyền kiểm soát trên thực tế đối với khách hàng là tổ chức pháp lý hoặc người có quyền chi phối, hưởng lợi từ giao dịch do khách hàng thực hiện mang lại. Bổ sung tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản mã hóa vào diện đối tượng báo cáo; bổ sung các giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa; bổ sung trách nhiệm triển khai công tác phòng, chống rửa tiền của Bộ Tài chính trong lĩnh vực này nhằm xử lý các thiếu hụt được chỉ ra trong báo cáo đa phương và báo cáo cập nhật (follow-up) của APG...

Bổ sung quy định yêu cầu đối tượng báo cáo thực hiện đầy đủ các chính sách, quy trình nhận diện, đánh giá rủi ro về rửa tiền đối với các sản phẩm, dịch vụ mới hoặc sản phẩm, dịch vụ hiện có áp dụng công nghệ mới, công nghệ đổi mới, nhằm đáp ứng khuyến nghị của FATF. Sửa đổi trách nhiệm của đối tượng báo cáo trong việc báo cáo các giao dịch đáng ngờ cho NHNN khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch là tài sản có nguồn gốc do phạm tội mà có, giúp khắc phục thiếu hụt theo khuyến nghị của FATF.

Đồng thời, bổ sung trách nhiệm lưu trữ tất cả hồ sơ của khách hàng và giao dịch của đối tượng báo cáo theo khuyến nghị của FATF; bổ sung các cơ chế bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin về hành vi rửa tiền…

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, NHNN đề xuất bổ sung đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ để tạo cơ sở phát lý cho ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện hoạt động nêu trên trên cơ sở quy định của pháp luật có liên quan.

Về công tác chuẩn bị văn bản hướng dẫn chi tiết, do các nội dung sửa đổi, bổ sung tại dự thảo luật làm phát sinh yêu cầu sửa đổi văn bản quy định chi tiết, NHNN đã chuẩn bị các dự thảo văn bản hướng dẫn để trình kèm hồ sơ dự án luật. Đối với các nội dung khác không đặt ra yêu cầu sửa đổi, ban hành mới thì các nội dung liên quan sẽ tiếp tục thực hiện theo văn bản quy định hiện hành.

Dự thảo luật cũng bổ sung các quy định chi tiết về nhận biết khách hàng, cập nhật thông tin khách hàng của các tổ chức tài chính; thông tin và xác minh thông tin nhận biết khách hàng để bảo đảm rõ ràng và khắc phục các thiếu hụt theo khuyến nghị của FATF và APG. Sửa đổi các quy định về minh bạch thông tin của các thỏa thuận pháp lý có bản chất tương tự như ủy thác; trách nhiệm thu thập thông tin và quy định về tính minh bạch của thỏa thuận pháp lý, bảo đảm thống nhất với nội dung thông tin khách hàng, đồng thời khắc phục các thiếu hụt theo khuyến nghị của APG, FATF.

Nâng cao hiệu quả điều hành của Ngân hàng Nhà nước

Theo ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 2, sự phát triển của nền kinh tế đất nước, với mô hình quản lý mới: Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và yêu cầu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn hiện nay và giai đoạn tiếp theo.

Trong bối cảnh đó và sự cần thiết khách quan về đổi mới - NHNN đã chủ động đề xuất sửa đổi bổ sung Luật NHNN, Luật Các TCTD và Luật Phòng, chống rửa tiền. Trong đó, việc sửa đổi bổ sung Luật NHNN sẽ tạo điều kiện phát huy vai trò, vị trí của NHNN để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, cũng như phù hợp với những đổi mới về quản lý, với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung trọng tâm tập trung vào 3 định hướng lớn:

‏Thứ nhất, ‏‏tạo điều kiện để NHNN chủ động trong hoạt động tài chính nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, xây dựng và phát triển ngân hàng trung ương (NHTW) hiện đại, đáp ứng các yêu cầu điều hành chính sách tiền tệ, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý, quản trị. Theo đó những sửa đổi bổ sung về: Vốn pháp định, về thu, chi tài chính, kết quả tài chính và các quỹ đều theo hướng tạo điều kiện để NHNN thực hiện tốt chức năng NHTW và những yêu cầu về đổi mới, về phát triển khoa học công nghệ, nâng cao năng lực quản lý, quản trị của NHTW trong giai đoạn phát triển mới.‏

‏Thứ hai, phù hợp với yêu cầu đổi mới, cơ cấu tổ chức bộ máy của các đơn vị thuộc NHNN và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Với những sửa đổi bổ sung để thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm toán nội bộ của NHNN (do thay đổi cơ cấu tổ chức, sáp nhập và tinh gọn các đơn vị thuộc NHNN); bổ sung để thực hiện nhiệm vụ lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam; sửa đổi bổ sung để thực hiện các giao dịch cho Kho bạc Nhà nước theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp;‏

‏Thứ ba, ‏‏tạo điều kiện để NHNN linh hoạt trong quản lý, điều hành đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, nhằm đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ chính sách tiền tệ, tín dụng đảm bảo: Ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Trong đó với những bổ sung về “‏‏nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam”;‏‏ bổ sung về việc “‏‏áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Đối tượng thanh tra giám sát ngân hàng phải xây dựng và thực hiện lộ trình để đảm bảo tuân thủ mức quy định”‏‏, sẽ tạo điều kiện cho NHNN thực hiện tốt vai trò của NHTW với nhiệm vụ lõi: Giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kìm giữ lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.‏

Ông Lệnh khẳng định, có thể nói, cùng với việc sửa đổi bổ sung Luật Các TCTD và Luật Phòng, chống rửa tiền, những nội dung sửa đổi bổ sung của Luật NHNN không chỉ là sự cần thiết và phù hợp với thay đổi về cơ cấu tổ chức bộ máy, đổi mới trong quản lý và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, mà còn phát huy vai trò của luật, của chính sách như là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội đất nước.

“

Luật Ngân hàng Nhà nước được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 16/6/2010 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2011, thay thế Luật Ngân hàng Nhà nước năm 1997 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2003. Ngay sau khi luật được ban hành, NHNN đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa các quy định của luật vào thực tiễn, đồng thời xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành.

Tại Báo cáo tổng kết việc thi hành một số quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam số 46/2010/QH12, NHNN đánh giá, qua hơn 15 năm thực hiện, luật đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao vai trò quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; tăng cường trách nhiệm, quyền hạn của NHNN trong hoạch định và điều hành chính sách tiền tệ quốc gia; bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống tổ chức tín dụng; duy trì sự vận hành an toàn, hiệu quả của các hệ thống thanh toán quốc gia.

Trên cơ sở các quy định của luật, thẩm quyền của NHNN được nâng cao đáng kể so với giai đoạn trước. Cơ quan này cơ bản đã có đầy đủ công cụ và thẩm quyền để tham gia thị trường, điều tiết hoạt động của các tổ chức tín dụng và thực hiện các mục tiêu chính sách tiền tệ.

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo cũng chỉ ra nhiều vấn đề phát sinh trong thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, yêu cầu hoàn thiện thể chế và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Do đó, NHNN đề xuất dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. NHNN đánh giá, việc sửa đổi luật là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế trong giai đoạn phát triển mới, tháo gỡ những điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn và tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động của ngân hàng trung ương trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Lê Mỹ