Chuyên đề
Huy động vốn trái phiếu địa phương
Ngành ngân hàng khó có thể đáp ứng hết nhu cầu vốn đầu tư, đặc biệt đối với các dự án lớn trong giai đoạn 2026-2030. Do đó, trái phiếu chính quyền địa phương được kỳ vọng sẽ là một trong những công cụ tài khóa then chốt của giai đoạn này.
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 và trước mắt là mục tiêu tăng trưởng cao năm 2026, giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đã và đang tăng tốc đầu tư hạ tầng, hướng tới tạo hạ tầng quan trọng trong chuyển dịch nền kinh tế sang một quỹ đạo phát triển mới.
Nhu cầu vốn lớn
Trong ngắn ngắn hạn, để tăng trưởng GDP 2026 đạt 10%, nửa cuối năm nay cần phải tăng trưởng 11,9% theo Nghị quyết 168/NQ-CP ngày 27/6/2026. Giải pháp trọng tâm là giải ngân 100% kế hoạch đầu tư công năm 2026. Tương ứng, mục tiêu đặt ra là Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đảm bảo thanh khoản hệ thống nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, và ưu tiên tín dụng cho các dự án trọng điểm quốc gia và các động lực tăng trưởng mới.
Tuy nhiên, bên cạnh nguồn vốn Nhà nước, tổng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển là vô cùng lớn ở giai đoạn tới với ước tính 30 triệu tỷ đồng (1.464 tỷ USD). Bài toán huy động vốn trở nên khó giải hơn khi ngành ngân hàng không thể đảm đương được hết nhu cầu vốn.
Chia sẻ tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng cho biết: “Nguồn tích lũy trong nước sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. Trong bối cảnh hàng loạt dự án quy mô lớn sẽ được triển khai thời gian tới, các ngân hàng sẽ không còn dư địa vốn để đáp ứng nhu cầu tín dụng”.
Trước bối cảnh trên, công cụ trái phiếu địa phương đã và đang bắt đầu được các địa phương hướng đến kích hoạt để thực thi nhiệm vụ huy động thêm nguồn vốn.
Tập trung ở các địa phương nào?
Đối với TP HCM, từ Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP HCM trong kỷ nguyên mới đến kỳ vọng về Luật Đô thị đặc biệt đang dự thảo, cũng hướng đến những khung pháp lý kiện toàn cho sự chủ động và linh hoạt huy động trong tài khóa.
Theo tổng hợp trên cơ sở dữ liệu của ADB, tổng lượng trái phiếu chính quyền địa phương phát hành trên thị trường sơ cấp Việt Nam giai đoạn 2011-2018 chỉ đạt 35.384 tỷ đồng, bình quân 5.054 tỷ đồng/năm, trong đó TP HCM là địa phương phát hành lớn nhất với 18.110 tỷ đồng. Trong khi đó, riêng kế hoạch huy động của Hà Nội cho giai đoạn 2027-2030 đã được đặt ở mức 150.000-200.000 tỷ đồng, tương đương 4,2 - 5,7 lần tổng quy mô phát hành trái phiếu địa phương của cả nước trong 8 năm trước đó, và gấp 8 - 11 lần quy mô mà TP HCM từng huy động trong cả một giai đoạn. Như vậy, đây là một bước nhảy về quy mô, chứ không phải một sự tiếp nối tuyến tính.
Tương tự, chính TP HCM hiện cũng đang lên kế hoạch phát hành trái phiếu địa phương. Cụ thể, UBND TP HCM giao Sở Tài chính chủ trì, phối hợp các bộ, ngành TW cập nhật kết quả làm việc về nguồn vốn trung hạn 2026-2030, trong đó lưu ý khoản vốn ưu tiên tối thiểu 100.000 tỷ đồng đã được thống nhất. Trên cơ sở hạn mức dư nợ vay tối đa của TP HCM khoảng 272.000 tỷ đồng, Sở Tài chính rà soát, phân tích phương án huy động vốn, bảo đảm cân đối nguồn lực đầu tư, không làm phát sinh bội chi ngân sách Nhà nước. Cùng với đó, Sở Tài chính phối hợp HFIC xây dựng phương án phát hành trái phiếu chính quyền địa phương theo nhu cầu hàng năm, nhằm bổ sung nguồn vốn cho các dự án metro. Và đây mới chỉ là một phần kế hoạch vốn trước mắt bởi TP HCM có 77 dự án trọng điểm trong danh mục hạ tầng.
Cơ hội huy động vốn từ đâu?
Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch phát hành trái phiếu địa phương và các loại hình trái phiếu khác của Hà Nội là sự tham gia được ghi nhận của nhóm ngân hàng thương mại lớn, như Agribank, VietinBank, BIDV, Vietcombank và MB, với vai trò không chỉ là người mua trái phiếu mà còn ở vai trò tư vấn, thu xếp phát hành, xây dựng kỳ hạn và cấu trúc lãi suất.
Về bản chất, đây là một dạng "tài sản có thu nhập cố định" mới gắn với ngân sách Thủ đô và hạ tầng đô thị, giúp các ngân hàng đa dạng hóa danh mục nguồn vốn và đầu tư. Song, rõ ràng đích nhắm để huy động vốn cho hạ tầng sẽ không chỉ từ “vốn một chiều” từ ngân hàng mà còn phải đến các nguồn khác. WB khuyến nghị Việt Nam tiếp tục mở rộng khả năng huy động vốn trung, dài hạn từ các quỹ bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí tự nguyện.
Ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch Saigon Ratings cho rằng, để các quỹ này thực sự phát triển và trái phiếu chính quyền địa phương thực sự hiệu quả theo bước nhảy vọt quy mô mới, cần có một hệ sinh thái giao dịch trái phiếu phát triển và xếp hạng tín nhiệm trái phiếu địa phương, xếp hạng tín nhiệm chính quyền địa phương. Ông tin tưởng các dòng vốn bền vững từ các quỹ hưu trí, bảo hiểm; các tổ chức quốc tế… sẽ đặt niềm tin và nắm cơ hội đầu tư trái phiếu chính quyền địa phương trên cơ sở hiệu quả dòng tiền trái phiếu, đảm bảo hồ sơ đầu tư.