Du lịch
Hà Nội khai mở chuỗi giá trị du lịch từ di sản xứ Đoài
Sở hữu hệ thống di sản đặc sắc nhưng Sơn Tây vẫn đối mặt bài toán giữ chân du khách. Hoàn thiện hạ tầng, phát triển sản phẩm và tạo sinh kế từ di sản được xem là hướng đi căn cơ để phát triển bền vững.
Mảnh đất Sơn Tây (Hà Nội) vẫn giữ cho mình một nhịp thở riêng với tiếng chuông chùa Mía, vẻ trầm mặc của đền Và và những nếp nhà đá ong phủ màu thời gian ở làng cổ Đường Lâm. Những giá trị văn hóa, lịch sử được lưu giữ gần như nguyên vẹn đã tạo nên bản sắc hiếm có của vùng đất xứ Đoài.
Tuy nhiên, làm thế nào để bảo tồn trọn vẹn di sản cha ông, đồng thời phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững và giúp người dân có thể sống bằng chính di sản của mình vẫn là bài toán đặt ra đối với chính quyền địa phương cũng như ngành du lịch Thủ đô.
Điểm nghẽn từ hệ thống lưu trú
Khảo sát của Sở Du lịch Hà Nội cùng các doanh nghiệp lữ hành cho thấy, phần lớn du khách đến Sơn Tây vẫn lựa chọn hành trình ngắn trong ngày. Sau khi chiêm bái chùa Mía, dâng hương tại đền Và và dạo quanh một số tuyến ngõ ở làng cổ Đường Lâm, nhiều đoàn khách nhanh chóng quay trở về trung tâm Hà Nội. Sự thiếu kết nối giữa các điểm đến khiến trải nghiệm du lịch chưa đủ chiều sâu, đồng thời hạn chế khả năng gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.
Theo ông Dương Xuân Tráng, Giám đốc Mai Viet Travel, đơn vị chuyên đón khách Pháp, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở hệ thống lưu trú.
"Điểm nghẽn lớn nhất là dịch vụ lưu trú quá mỏng và tự phát. Đón một đoàn 30-40 người, chúng tôi phải xé lẻ khách ra 5 homestay khác nhau mới đủ chỗ. Không có phòng đạt chuẩn để giữ khách qua đêm, kinh tế đêm của Sơn Tây sẽ mãi chịu cảnh lép vế", ông Tráng nhận định.
Để tháo gỡ những hạn chế này, Sở Du lịch Hà Nội cùng chính quyền địa phương đang xây dựng các giải pháp mang tính tổng thể, kết hợp giữa hoàn thiện cơ chế, đầu tư hạ tầng và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư.
Về quy hoạch và phát triển hạ tầng, ông Lê Đại Thăng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Sơn Tây cho biết, Hà Nội đang chuẩn bị phê duyệt Đề án bảo tồn làng cổ Đường Lâm với tổng mức đầu tư khoảng 3.700 tỷ đồng. Theo quy hoạch, không gian bảo tồn sẽ được mở rộng từ 164 ha lên khoảng 329-350 ha.
Đáng chú ý, toàn bộ hệ thống đường làng, ngõ xóm sẽ được cải tạo theo hướng giữ gìn không gian truyền thống, lát gạch nghiêng, hạ ngầm cống rãnh và đường dây điện. Song song với đó là định hướng thu hút nhà đầu tư phát triển hệ thống homestay, resort sinh thái đạt chuẩn, kết nối với phố đi bộ Thành cổ và các chương trình nghệ thuật như đêm lữ hành rối bóng. Những sản phẩm trải nghiệm như show thực cảnh "Hồn thiêng xứ Đoài" hay hoạt động hóa thân thành sĩ tử được kỳ vọng sẽ tạo thêm chiều sâu cho hành trình khám phá, góp phần giữ chân du khách ở lại qua đêm.
Đảm bảo hài hoà giữa bảo tồn và phát triển
Ở góc độ phát triển sinh kế, ông Nguyễn Trần Quang, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho biết, Sở đang định hướng khơi thông nguồn lực thông qua các cơ chế đặc thù, đồng thời lồng ghép các chính sách hỗ trợ từ Nghị quyết số 35/2026/NQ-HĐND của HĐND TP Hà Nội về lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật nhằm đào tạo nghề và phục dựng các giá trị di sản phi vật thể.
Cùng với đó, việc vận dụng Nghị định số 35/2026/NĐ-CP về phát triển đô thị tăng trưởng xanh sẽ tạo điều kiện để người dân phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp, biến những hoạt động sản xuất thường nhật như gặt lúa, nhổ lạc, cấy rau, chăn trâu hay tắm bò trở thành sản phẩm trải nghiệm dành cho du khách.
Theo định hướng của địa phương, các hộ làm du lịch tự phát sẽ được kết nối thành hợp tác xã lữ hành, đồng thời được đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ để từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh du lịch cộng đồng.
Xa hơn, Hà Nội đặt mục tiêu đưa làng cổ Đường Lâm trở thành "Làng du lịch tốt nhất thế giới" do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh trước năm 2030. Đây được xem là định hướng quan trọng nhằm nâng tầm giá trị di sản, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững và xây dựng Sơn Tây trở thành điểm đến văn hóa - di sản tiêu biểu của Thủ đô.
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, để giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, cần đặt cộng đồng địa phương vào vị trí trung tâm.
"Đường Lâm phải trở thành trung tâm diễn giải văn hóa nông thôn, một bảo tàng sống về đời sống Bắc Bộ. Muốn giải mâu thuẫn giữa bảo tồn và dân sinh, phải giải được bài toán từ thực tế đời sống của người dân. Hãy lấy cộng đồng dân cư làm trung tâm, cho họ hưởng lợi trực tiếp từ bán vé, làm homestay, làm dịch vụ, để tự ý thức rằng ngôi nhà cổ chính là mỏ vàng nuôi sống họ. Từ đó họ sẽ chủ động giữ gìn", ông Đạt chia sẻ.
Bên cạnh hạ tầng và cơ chế chính sách, chuyển đổi số cũng được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến.
Theo ông Trần Xuân Dũng, Giám đốc Công ty Số hóa di sản Việt, Sơn Tây hiện có 173 di tích nhưng hoạt động quảng bá trên nền tảng số vẫn còn khá khiêm tốn. Vì vậy, cần sớm triển khai mô hình "một điểm chạm, nhiều điểm đến" thông qua QR Code, công nghệ thực tế ảo VR360 và bản đồ số.
Theo đó, chỉ với một lần truy cập trên nền tảng số, du khách có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về các điểm di sản, cơ sở lưu trú, dịch vụ ẩm thực, các trang trại nông nghiệp trải nghiệm cũng như chủ động xây dựng lịch trình phù hợp. Khi công nghệ trở thành cầu nối giữa tài nguyên và du khách, hoạt động quảng bá sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các phương thức truyền thống, qua đó góp phần gia tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.
Từ quy hoạch hạ tầng, hoàn thiện chính sách, phát triển sản phẩm đến thúc đẩy chuyển đổi số, các giải pháp đang được định hình theo hướng đồng bộ nhằm giải bài toán "giữ chân" du khách. Khi người dân thực sự được hưởng lợi từ di sản và trở thành chủ thể của quá trình phát triển, Sơn Tây không chỉ bảo tồn được những giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Đoài mà còn có cơ hội hình thành một mô hình du lịch cộng đồng bền vững, tạo động lực phát triển kinh tế địa phương trong dài hạn.