Kinh tế thế giới

ASEAN là khu vực chịu tác động trực tiếp từ chính sách thuế quan của Mỹ. Ngoài Philippines, tất cả các nước còn lại cũng nằm trong diện điều tra về tình trạng dư thừa công suất.

Đây là vấn đề có ý nghĩa rất lớn đối với khu vực. Nhiều nền kinh tế ASEAN phụ thuộc vào thương mại quốc tế, trong đó có thương mại với Mỹ. Việc duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ rất quan trọng, song các chính phủ cũng phải cân nhắc xem bất kỳ thỏa thuận nào với Washington có thể ảnh hưởng như thế nào đến lợi ích trong nước cũng như quan hệ thương mại với các đối tác khác.

Do các mạng lưới sản xuất của ASEAN trải rộng trên nhiều quốc gia, nên nếu kết quả đàm phán của từng nước không đồng đều, chuỗi thương mại và đầu tư trong khu vực có thể bị gián đoạn.

Vì vậy, đàm phán với Washington chỉ là một phần của giải pháp. ASEAN cũng cần cải thiện hiệu quả hoạt động của chính thị trường nội khối, nhằm tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp và duy trì tính bền vững của các mạng lưới sản xuất trong khu vực khi khả năng tiếp cận thị trường Mỹ trở nên khó dự đoán hơn.

Không có một thỏa thuận song phương đơn lẻ nào giữa các nước ASEAN có thể làm thay đổi hoàn toàn thương mại nội khối. Tuy nhiên, những sáng kiến như vậy có thể giải quyết các nhu cầu cụ thể, đồng thời tạo ra những mô hình hợp tác để các thành viên khác tham gia sau này.

Trường hợp của Thái Lan cho thấy vì sao đàm phán song phương với Mỹ là cần thiết nhưng chưa đủ. Là một nền kinh tế có thu nhập trung bình cao với ngành sản xuất quy mô lớn và xuất khẩu nông sản đáng kể, thương mại đóng vai trò then chốt đối với tăng trưởng của Thái Lan. Do đó, việc tiếp tục tiếp cận thị trường Mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thái Lan đã tăng cường các biện pháp kiểm soát đối với hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức và cung cấp cho Mỹ dữ liệu về năng lực công nghiệp của nước này.

Tuy nhiên, đến ngày 24/7, Mỹ vẫn áp mức thuế 12,5% theo Mục 301 đối với hàng xuất khẩu của Thái Lan cùng 37 nền kinh tế khác, với lý do các nước này chưa kiểm soát đầy đủ hàng nhập khẩu có liên quan đến lao động cưỡng bức.

Điều đáng lo ngại hơn là cuộc điều tra riêng biệt theo Mục 301 về tình trạng dư thừa công suất mang tính cơ cấu, áp dụng đối với Thái Lan và 15 nền kinh tế khác.

Thái Lan kỳ vọng sẽ hoàn tất hiệp định thương mại với Mỹ trước khi Washington công bố bất kỳ mức thuế mới nào. Dù vậy, ngay cả khi đạt được thỏa thuận, điều đó cũng chưa chắc giúp Thái Lan tránh khỏi các biện pháp thuế quan.

Ông Simon Tay, Chủ tịch Viện Các vấn đề Quốc tế Singapore nhận định: "Nếu các nước trong khu vực chịu các mức thuế hoặc quy tắc xuất xứ khác nhau, việc vận hành các mạng lưới sản xuất này sẽ trở nên khó khăn hơn, từ đó làm suy giảm sức hấp dẫn của ASEAN với tư cách là một trung tâm sản xuất khu vực".

Do đó, trong khi mỗi chính phủ đàm phán các điều khoản riêng với Washington, ASEAN cũng cần xây dựng một chiến lược tăng trưởng cấp khu vực nhằm duy trì các mạng lưới sản xuất và nâng cao khả năng chống chịu của thương mại xuyên biên giới.

Ông Simon Tay cho biết, ASEAN phải cải thiện hiệu quả của thị trường nội khối, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp khi điều kiện ở các thị trường bên ngoài trở nên bất lợi.

Hiện nay, thương mại nội khối ASEAN chỉ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch thương mại của khu vực. Một phần nguyên nhân là do quá trình phát triển trước đây khiến nhiều chuỗi cung ứng chủ yếu phục vụ các thị trường ngoài ASEAN, trong khi nhiều quốc gia thành viên cạnh tranh trong cùng những ngành sản xuất tương tự.

Bên cạnh đó, các rào cản nội khối vẫn tồn tại. Mặc dù phần lớn thuế quan trong ASEAN đã được xóa bỏ hoặc giảm xuống gần bằng 0, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với tình trạng chậm trễ trong thủ tục hải quan cũng như các quy định khác nhau giữa các nước về tiêu chuẩn kỹ thuật, hạn ngạch và các yêu cầu quản lý.

Các doanh nghiệp lớn thường có đủ nguồn lực để hấp thụ những chi phí này. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ cho rằng việc thâm nhập một thị trường ASEAN khác không đáng để bỏ ra khoản chi phí đó.

ASEAN hiện đã có nhiều công cụ và khuôn khổ phù hợp để giải quyết các rào cản. Đàm phán về Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) đã hoàn tất. Trong khi đó, Lưới điện ASEAN cũng đang từng bước chuyển từ một mục tiêu dài hạn sang các dự án triển khai cụ thể. Nhiệm vụ tiếp theo là đưa các kế hoạch này vào thực tiễn.

Theo bà Kirida Bhaopichitr, Thứ trưởng Thương mại Thái Lan, không phải mọi sáng kiến đều cần có sự tham gia của toàn bộ 11 thành viên ASEAN ngay từ đầu. Các thỏa thuận song phương hoặc giữa một nhóm nhỏ quốc gia có thể đóng vai trò tiên phong, miễn là vẫn mở cửa cho các thành viên khác tham gia và hỗ trợ mục tiêu hội nhập khu vực.

Hợp tác năng lượng là một minh chứng. Trong khuôn khổ Dự án Kết nối điện Lào - Thái Lan - Malaysia - Singapore (LTMS-PIP), điện từ Lào được truyền tải qua lưới điện của Thái Lan và Malaysia để đến Singapore. Vai trò trung chuyển của Thái Lan sẽ đặc biệt quan trọng nếu mô hình này được mở rộng.

Hợp tác trong lĩnh vực thanh toán số cũng là một ví dụ khác. Việc kết nối hệ thống PayNow của Singapore với PromptPay của Thái Lan đã giúp các giao dịch chuyển tiền xuyên biên giới trở nên đơn giản và ít tốn kém hơn. Dù được triển khai trước khi DEFA hoàn tất, mô hình này cho thấy những lợi ích mà các hệ thống có khả năng liên thông mang lại.

DEFA cần mở rộng cách tiếp cận này sang nhiều lĩnh vực khác ngoài thanh toán. Thanh toán chỉ là một phần của hoạt động kinh doanh số. Thước đo quan trọng hơn là liệu các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể hoàn tất một giao dịch xuyên biên giới mà không phải đối mặt với một hệ thống khác nhau ở từng thị trường ASEAN hay không.

Các quốc gia sẵn sàng thúc đẩy các thỏa thuận song phương nên chủ động thực hiện, miễn là những thỏa thuận đó vẫn mở cửa cho các thành viên khác và phù hợp với các quy định chung của ASEAN. Theo cách này, hợp tác song phương hoặc giữa các nhóm nhỏ sẽ góp phần củng cố, thay vì chia cắt, thị trường khu vực.

Dẫu vậy, các thỏa thuận song phương riêng lẻ giữa các nước ASEAN sẽ không thể tạo ra bước ngoặt cho thương mại nội khối. Chúng cũng không thể giúp ASEAN tránh được thuế quan của Mỹ hoặc thay thế hoàn toàn các thị trường bên ngoài.

Tuy nhiên, những sáng kiến này có thể mang lại thêm lựa chọn cho doanh nghiệp và giúp khu vực giảm bớt sự phụ thuộc vào các biến động từ bên ngoài.

ASEAN không thể ngăn cản những thay đổi trong luật chơi thương mại toàn cầu. Nhưng khối hoàn toàn có thể làm cho chính thị trường của mình hoạt động hiệu quả hơn.

Cẩm Anh