24h

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tham gia ngày càng sâu vào hoạt động xuất bản, từ hỗ trợ biên tập, dịch thuật, xử lý hình ảnh đến tạo lập nội dung. Sự phát triển nhanh của công nghệ không chỉ mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động xuất bản mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và quyền lợi của các bên liên quan.

Trong quá trình góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, nhiều ý kiến cho rằng cần bổ sung các nguyên tắc quản lý AI ngay trong luật để phù hợp với thực tiễn phát triển công nghệ. Trong đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu quy định không cho phép AI tạo ra toàn bộ nội dung của một xuất bản phẩm; đồng thời xem xét cơ chế công khai việc sử dụng AI đối với những trường hợp công nghệ trực tiếp tạo ra hoặc làm thay đổi đáng kể nội dung mang tính sáng tạo, qua đó tăng tính minh bạch và tạo cơ sở xác định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp về bản quyền hoặc thông tin sai lệch.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần phân biệt rõ giữa AI hỗ trợ các công việc mang tính kỹ thuật như kiểm tra chính tả, dịch thuật, dàn trang, xử lý hình ảnh... với AI tham gia tạo lập nội dung sáng tạo. Việc quy định quá rộng có thể làm phát sinh thủ tục không cần thiết và ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản, trong khi hiệu quả quản lý chưa chắc được nâng cao.

Từ những đề xuất này, vấn đề cốt lõi được đặt ra là xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm khi AI tham gia vào quá trình tạo lập nội dung.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh chủ đề này dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng, việc bổ sung các quy định về AI trong Luật Xuất bản là cần thiết trong bối cảnh công nghệ đang tham gia ngày càng sâu vào hoạt động xuất bản.

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, AI có thể hỗ trợ con người ở nhiều công đoạn nhưng không phải là chủ thể có quyền và nghĩa vụ pháp lý. Vì vậy, dù AI được sử dụng ở mức độ nào, trách nhiệm cuối cùng đối với nội dung xuất bản vẫn phải thuộc về tác giả, nhà xuất bản hoặc các chủ thể có trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Đây cũng là nguyên tắc cần được thể hiện rõ trong Luật Xuất bản sửa đổi.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp cho rằng pháp luật cần phân định rõ giữa AI chỉ hỗ trợ các công việc kỹ thuật với AI trực tiếp tạo ra hoặc làm thay đổi đáng kể nội dung mang tính sáng tạo. Theo đó, yêu cầu công khai việc sử dụng AI nên tập trung vào những trường hợp AI tham gia tạo lập nội dung, thay vì áp dụng đối với mọi thao tác hỗ trợ kỹ thuật.

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, việc tác giả sử dụng AI không làm giảm trách nhiệm biên tập, thẩm định và kiểm chứng của nhà xuất bản trước khi phát hành xuất bản phẩm. Khi AI tạo ra nội dung có thông tin sai lệch hoặc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế xác định trách nhiệm cần đủ rõ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

"Việc luật hóa các nguyên tắc về trách nhiệm và minh bạch khi sử dụng AI không nhằm hạn chế đổi mới sáng tạo, mà tạo nền tảng để AI được ứng dụng an toàn, có trách nhiệm trong hoạt động xuất bản. Khi trách nhiệm của từng chủ thể được xác định rõ, công nghệ sẽ trở thành công cụ hỗ trợ nâng cao chất lượng xuất bản thay vì làm gia tăng các rủi ro pháp lý", Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhận định.

Theo luật sư, trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình tạo lập nội dung, việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể sẽ là nền tảng để công nghệ được ứng dụng hiệu quả, đồng thời bảo đảm chất lượng xuất bản phẩm, quyền tác giả và niềm tin của độc giả.

Nguyễn Giang