Cà phê doanh nhân
Tối ưu chi phí logistics thực phẩm bằng mô hình kinh tế chia sẻ
Chi phí logistics thực phẩm đang gánh chịu nhiều tổn thất vô hình. Doanh nghiệp rất cần giải pháp chia sẻ nguồn lực để tối ưu chi phí vận chuyển.
Ông Nguyễn Phúc Khoa - Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM:
Cấu trúc chi phí để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng hiện tồn tại quá nhiều “chi phí ẩn”. Các khoản này có thể bao gồm chi phí cơ hội, chi phí chi trả cho tổn thất hàng hóa trong vận chuyển và đặc biệt là chi phí chạy xe rỗng. Theo thống kê, tỷ lệ xe chạy rỗng chiều về chiếm từ 30% đến 40%. Những yếu tố này làm chi phí gia tăng rất lớn, gây áp lực trực tiếp lên ngành lương thực thực phẩm. Để giải quyết bài toán giảm thiểu chi phí và tăng hiệu quả, chúng ta cần tư duy về một nền kinh tế chia sẻ. Nguồn lực ở đây là nguồn lực xã hội, bao gồm kinh nghiệm, kỹ thuật và khách hàng. Các bên cần đầu tư và chia sẻ với nhau thay vì giữ cho riêng mình.
Thực tế, mô hình kinh tế chia sẻ về vận tải từng được nhiều doanh nghiệp triển khai nhưng vẫn chưa hiệu quả.
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán kinh tế khắc nghiệt khi vận chuyển lượng hàng rất ít. Ví dụ từ TP HCM xuống Cà Mau, có những thời điểm, chi phí vận chuyển vượt xa giá trị để thực hiện hợp đồng. Tuy nhiên, để đảm bảo hàng lên kệ, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận thua lỗ vận hành. Nhu cầu thực tế là cần một đơn vị có khả năng gom hàng, cùng vận chuyển các mặt hàng trên xe lạnh để chia sẻ chi phí ở mức hợp lý.
Một đột phá quan trọng cần có trong mô hình này là thay đổi đơn vị tính toán chi phí. Hiện nay, hầu hết các đơn vị vận tải đang tính giá dựa trên chuyến hoặc số km. Cách tính theo chuyến gây bất hợp lý vì số lượng hàng mỗi chuyến khác nhau. Mô hình kinh tế chia sẻ hiện đại nên học tập cách làm của một đơn vị ở Việt Nam đã thử nghiệm. Cụ thể, giá trị vận chuyển được tính trên kg thay vì tính trên chuyến hay km. Việc tính trên kg giúp doanh nghiệp biết trước chi phí và định hình chính xác giá bán. Khi giao cho bên thứ ba xử lý khâu vận chuyển, doanh nghiệp sẽ thoát khỏi nỗi lo “chưa làm đã lo lỗ” do phải chở những chuyến hàng chỉ vài trăm ký. Chi phí vận chuyển lúc này sẽ nằm gọn trong chi phí sản xuất và tính thẳng vào giá bán. Đây là cơ sở để doanh nghiệp áp mức giá ổn định ra thị trường và giữ vững thương hiệu.
Tuy nhiên, niềm tin về chất lượng vẫn là rào cản lớn. Doanh nghiệp luôn lo sợ chất lượng hàng hóa khi giao cho bên ngoài không đảm bảo như tự làm. Việc đền bù chỉ bằng cước phí vận chuyển khi có hư hỏng là hoàn toàn không thỏa đáng. Đơn vị cung ứng chia sẻ giao vận phải cam kết rõ ràng về chất lượng. Bên vận chuyển phải duy trì chất lượng sản phẩm tương đương với tiêu chuẩn của chính doanh nghiệp sản xuất.
Đi kèm với đó là yêu cầu minh bạch thông tin. Trong suốt hành trình, doanh nghiệp cần được chia sẻ dữ liệu về vị trí, chất lượng và đặc biệt là nhiệt độ tâm của hàng hóa. Các đơn vị vận tải chia sẻ phải áp dụng công nghệ để cung cấp những thông tin này theo thời gian thực, tương tự như mô hình vận tải hành khách đã làm được.
Điểm nghẽn hiện nay nằm ở sự đứt gãy thông tin giữa các bên liên quan. Người có nhu cầu không biết thị trường có dịch vụ phù hợp, trong khi người cung cấp lại kém về mặt marketing. Doanh nghiệp dịch vụ vận tải chia sẻ trên thị trường cần cho khách hàng biết họ đã tiến đến mức độ công nghệ nào để tạo sự an lòng. Việc kết nối các bên là yếu tố then chốt để giải quyết thực trạng này. Tóm lại, một mô hình kinh tế chia sẻ thành công phải đảm bảo ba yêu cầu: hiệu quả kinh tế là bắt buộc; chất lượng an toàn tuyệt đối; và áp dụng công nghệ kiểm soát toàn bộ hành trình. Với sự xuất hiện của các công nghệ mới hiện nay, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa một hệ thống logistics dùng chung hiệu quả.