Doanh nhân

Đó là nhận định của ông Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc điều hành Ninety Eight khi trao đổi với Doanh Nhân về chủ đề này.

- Theo ông, AI đang làm thay đổi vai trò của CEO như thế nào? Đâu là năng lực cốt lõi mà người lãnh đạo vẫn phải nắm giữ khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình quản trị và ra quyết định trong doanh nghiệp?

Tôi cho rằng lợi thế của CEO không nằm ở việc nắm nhiều thông tin nhất. Trong một tổ chức đủ lớn, không cá nhân nào có thể biết tất cả. Vai trò của CEO là nhận ra điều gì thực sự quan trọng, kết nối những thông tin rời rạc và đưa tổ chức tiến về cùng một hướng.

AI ngày càng làm tốt hơn con người trong việc tổng hợp dữ liệu, dự báo xu hướng, giám sát vận hành và đề xuất phương án.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp như Microsoft đã tích hợp Copilot vào quy trình làm việc để hỗ trợ phân tích, lập kế hoạch và nâng cao năng suất; còn Amazon sử dụng AI để tối ưu chuỗi cung ứng và dự báo nhu cầu. Điều đó cho thấy năng lực xử lý thông tin sẽ không còn là lợi thế cạnh tranh bền vững của CEO.

Tuy nhiên, AI có thể đề xuất phương án nhưng không thể xác lập lý tưởng mà doanh nghiệp theo đuổi. AI có thể tối ưu con đường, nhưng con người phải quyết định đích đến.

CEO tương lai cần giữ những năng lực cốt lõi như xác lập tầm nhìn, lựa chọn ưu tiên, đặt đúng câu hỏi và đưa ra phán đoán trong điều kiện bất định. Quan trọng hơn, CEO phải chịu trách nhiệm cuối cùng trước nhân viên, khách hàng, cổ đông và xã hội.

Tại Ninety Eight, khi phát triển nền tảng AI AVIS, chúng tôi cũng hướng đến việc giúp AI hỗ trợ con người đưa ra quyết định tốt hơn, thay vì thay thế vai trò của người lãnh đạo. Theo tôi, CEO đang chuyển từ người kiểm soát hoạt động sang người thiết kế hệ thống, nơi con người và AI cùng phát huy thế mạnh của mình.

- Hiện nay, AI đã có thể hỗ trợ từ dự báo tài chính, tuyển dụng, quản trị vận hành đến xây dựng các kịch bản chiến lược. Quan điểm của ông về khái niệm “human-in-the-loop” (AI hỗ trợ, con người quyết định) trong quản trị doanh nghiệp sẽ được thiết kế như thế nào trong tương lai?

Theo tôi, mức độ tham gia của AI nên được xác định dựa trên ba yếu tố: khả năng đo lường, khả năng đảo ngược và mức độ ảnh hưởng đến con người.
AI có thể được trao quyền sâu đối với những quyết định có dữ liệu rõ ràng, mục tiêu cụ thể, lặp lại thường xuyên và hậu quả có thể kiểm soát, như dự báo dòng tiền, phát hiện giao dịch bất thường, tối ưu ngân sách hay quản lý tồn kho.

Ở cấp độ chiến lược, AI nên đóng vai trò như một đối tác phản biện, giúp xây dựng kịch bản, kiểm tra giả định và nhận diện rủi ro. Nhiều tập đoàn như JPMorgan Chase hay Unilever đã sử dụng AI để phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định, nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.

Những quyết định liên quan đến giá trị, đạo đức, sinh kế và tương lai của con người, như tái cấu trúc nhân sự, thay đổi chiến lược hay xử lý khủng hoảng phải do lãnh đạo chịu trách nhiệm.

Vì vậy, human-in-the-loop không chỉ là con người bấm nút phê duyệt. Con người phải tham gia từ đầu để xác lập mục tiêu, nguyên tắc và giới hạn cho AI, đồng thời hiểu dữ liệu, giả định và mức độ tin cậy của hệ thống.

Tôi cho rằng mô hình tương lai sẽ là một vòng cộng tác liên tục: AI phân tích, con người đặt vấn đề; AI đề xuất, con người đánh giá; AI thực thi, con người giám sát. AI có thể được trao quyền, nhưng trách nhiệm không thể được chuyển giao cho AI.

- Nhiều chuyên gia cho rằng AI sẽ không chỉ thay đổi cách con người làm việc mà còn thay đổi chính cấu trúc doanh nghiệp. Nếu xây dựng một doanh nghiệp từ đầu trong bối cảnh AI đã hiện diện ở mọi quy trình, ông sẽ thiết kế tổ chức như thế nào?

Nếu xây dựng một doanh nghiệp từ đầu, tôi sẽ không bắt đầu bằng câu hỏi cần bao nhiêu phòng ban, mà bằng câu hỏi doanh nghiệp cần đưa ra những quyết định nào và đâu là cách tốt nhất để đưa ra các quyết định đó.

Trong mô hình truyền thống, nhiều tầng quản lý tồn tại vì thông tin di chuyển chậm. Khi AI có thể thu thập, phân tích và luân chuyển thông tin gần như tức thời, những công việc chủ yếu mang tính tổng hợp, điều phối hay giám sát lặp lại sẽ dần được tự động hóa. Doanh nghiệp vì thế có thể vận hành theo mô hình phẳng hơn nhưng vẫn mở rộng được quy mô.

Điều đó không có nghĩa vai trò quản lý biến mất. Người quản lý tương lai sẽ tạo ra giá trị bằng khả năng phát triển con người, giải quyết xung đột, kết nối các năng lực và chuyển hóa chiến lược thành hành động.

Thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở văn hóa. Nếu nhân viên xem AI là công cụ thay thế họ, tổ chức sẽ xuất hiện tâm lý phòng thủ. Ngược lại, nếu AI được dùng để loại bỏ công việc lặp lại và mở rộng năng lực con người, nhân sự sẽ chủ động cộng tác.

Tôi luôn cho rằng AI nên được sử dụng để nâng cấp năng lực con người trước khi được sử dụng để cắt giảm con người. Doanh nghiệp AI-native không phải là doanh nghiệp không còn con người, mà là doanh nghiệp giúp con người dành ít thời gian hơn cho những việc máy móc có thể làm tốt để tập trung vào sáng tạo, hợp tác, sự thấu cảm và trách nhiệm.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Linh Nga thực hiện