Doanh nghiệp

Trong tọa đàm “Kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics trong lĩnh vực thủy hải sản, lương thực thực phẩm – logistics chuỗi lạnh” diễn ra tại TP HCM, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết đã tiếp tục kiến nghị về việc xây dựng Đề án cấp quốc gia về hình thành đội tàu biển Việt Nam.

Điểm nghẽn vận tải biển

Đề xuất hình thành đội tàu biển quốc gia xuất phát từ thực tế phần lớn hoạt động vận tải hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn do các hãng tàu nước ngoài đảm nhận. Theo đại diện của VASEP, mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,5 triệu container bằng đường biển.

Sự phụ thuộc này khiến doanh nghiệp trong nước gặp nhiều hạn chế trong việc chủ động kế hoạch vận chuyển cũng như kiểm soát chi phí. Theo ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP HCM, đa số doanh nghiệp logistics Việt Nam vẫn phải thuê phương tiện của các hãng tàu nước ngoài nên khó chủ động về giá cước và chất lượng dịch vụ.

Ở nhóm hàng thủy sản, mức độ phụ thuộc còn rõ hơn do đặc thù chuỗi lạnh. Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho biết doanh nghiệp xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào chính sách cước của các hãng tàu quốc tế mà còn thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu container lạnh rỗng trong các giai đoạn cao điểm.

Hệ quả là chi phí logistics ngày càng trở thành gánh nặng đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Theo VASEP, logistics hiện chiếm khoảng 5–6% doanh thu của ngành cá tra và tôm, trong khi nhóm doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu để gia công rồi xuất khẩu phải chịu tỷ lệ khoảng 10%. Theo bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP HCM (HLA), với một container nông sản hoặc thực phẩm trị giá khoảng 20.000 USD, riêng cước tàu ở mức 5.000 USD đã chiếm khoảng một phần tư giá trị lô hàng.

Trước tình hình đó, đề án quốc gia về hình thành đội tàu biển Việt Nam được kỳ vọng như một giải pháp nhằm từng bước xây dựng năng lực vận tải biển của doanh nghiệp trong nước, giảm sự phụ thuộc vào các hãng tàu nước ngoài và giữ lại giá trị dịch vụ logistics cho nền kinh tế.

Theo định hướng trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050, Bộ Xây dựng được giao xây dựng đề án hình thành đội tàu biển Việt Nam. Mục tiêu là khuyến khích các doanh nghiệp cảng biển và logistics đầu tư đội tàu container cỡ lớn để từng bước tham gia vận tải quốc tế.

Đối với nhóm hàng cần chuỗi lạnh, việc nghiên cứu phát triển đội tàu container lạnh cũng được xác định là một hướng đi trọng tâm nhằm đáp ứng nhu cầu xuất khẩu thủy sản và các mặt hàng có yêu cầu bảo quản đặc biệt.

Kiến nghị triển khai

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, cần triển khai theo lộ trình gồm cả giải pháp trước mắt và dài hạn.

Trong ngắn hạn, khi Việt Nam chưa có đội tàu biển đủ năng lực, ông Nguyễn Hoài Nam đề xuất giải pháp là tăng sức mạnh đàm phán với các hãng tàu quốc tế thông qua cơ chế liên kết giữa các hiệp hội ngành hàng. Theo đó, VASEP, HLA, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cùng các hiệp hội xuất khẩu tại TP HCM và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ phối hợp hình thành một liên minh chung nhằm tập hợp nhu cầu vận chuyển, đàm phán về giá cước, điều kiện vận tải và xử lý các vấn đề phát sinh trong chuỗi logistics. Đồng thời, việc phối hợp với chính quyền địa phương cũng được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, hạ tầng và chi phí logistics.

Về dài hạn, trọng tâm vẫn là xây dựng Đề án quốc gia về hình thành đội tàu biển Việt Nam, tạo nền tảng để các doanh nghiệp cảng biển và logistics đầu tư đội tàu container quy mô lớn, từng bước nâng cao năng lực vận tải quốc tế của Việt Nam.

Song song với việc phát triển đội tàu, doanh nghiệp xuất khẩu cũng được khuyến nghị chủ động tham gia sâu hơn vào khâu vận tải thông qua việc điều chỉnh phương thức thương mại, chuyển từ thói quen mua CIF (Tiền hàng, Bảo hiểm và Cước phí), bán FOB (Free on Board, giao hàng lên tàu) sang các điều kiện giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn hoạt động vận chuyển như bán CIF hoặc DDP (Delivered Duty Paid ). Cách tiếp cận này sẽ góp phần giữ lại nhiều hơn giá trị dịch vụ logistics và giảm dòng ngoại tệ chi trả cho các hãng tàu nước ngoài.

Quân Bảo