Công nghệ

Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với ông Lữ Minh Trí - CEO Hyper One về những xu hướng dịch chuyển đang đặt các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trước một bước ngoặt sinh tồn.

- Thưa ông, xu hướng dịch chuyển từ “bán công cụ phần mềm” sang “bán kết quả công việc hoàn thành” đang được nhắc đến như một bước ngoặt của ngành công nghệ toàn cầu. Ông đánh giá thế nào về bản chất của sự thay đổi này?

Theo tôi, xu hướng chuyển từ bán công cụ phần mềm sang bán kết quả công việc hoàn thành, hay còn gọi là Service-as-a-Software, không đơn thuần là một mô hình kinh doanh mới, mà là dấu hiệu cho thấy phần mềm đang dần biến mất khỏi sự chú ý của người dùng. Công nghệ chỉ thực sự thành công khi con người không còn phải bận tâm hay suy nghĩ về nó, mà chỉ thấy công việc được hoàn thành nhanh hơn, chính xác hơn và kỷ luật hơn. Nếu doanh nghiệp vẫn phải học thêm một hệ thống, nhập thêm dữ liệu, tuyển người vận hành rồi tự tổ chức lại chính mình chỉ để phục vụ phần mềm, thì sự phức tạp vốn chưa bao giờ mất đi.

Nhiều đơn vị bán công cụ phần mềm mải mê đo đếm số tài khoản hoạt động, thời gian truy cập hay tỷ lệ gia hạn - những chỉ số có lợi cho nhà cung cấp nhưng chưa chắc giúp người mua bớt thao tác hay tạo ra thêm giá trị. Mô hình “all-in-one” càng làm gia tăng sự lệ thuộc và chi phí rời đi của khách hàng. Mọi chuyện chỉ thực sự thay đổi khi cấu trúc trách nhiệm chuyển giao.

Với bán công cụ phần mềm, khách hàng mua kết quả đầu ra theo tiêu chuẩn thống nhất, còn nhà cung cấp tự tổ chức phần mềm, AI và con người phía sau để hấp thụ toàn bộ sự phức tạp.

- Sự chuyển dịch này đang tạo ra những tác động trực diện như thế nào đối với thị trường công nghệ Việt Nam, đặc biệt là gia công phần mềm (IT Outsourcing) và dịch vụ thuê ngoài quy trình kinh doanh (BPO), thưa ông?

Đối với mảng BPO, những công việc mang tính lặp lại, chuẩn hóa như nhập liệu, đối soát, phân loại hồ sơ hay lập báo cáo theo mẫu đang bị AI thay thế rất nhanh. Trước đây, khối lượng công việc tăng đồng nghĩa với số lượng nhân sự tăng, nhưng AI đã bẻ gãy mối liên hệ đó. Mối nguy lớn nhất của BPO hiện nay không phải là đơn hàng chuyển sang một quốc gia khác rẻ hơn, mà là không còn đơn hàng để chuyển. Nếu tiếp tục sống bằng việc bán số lượng nhân sự và số giờ làm, các doanh nghiệp BPO sẽ rơi vào mâu thuẫn nội tại: càng giúp khách hàng tăng năng suất thì doanh thu của chính mình càng co lại.

Đối với IT Outsourcing, AI chưa làm nhu cầu kỹ sư biến mất ngay, nhưng đang nén chênh lệch năng suất giữa các thị trường. Việc viết mã thông thường, kiểm thử cơ bản, dựng giao diện hay sửa lỗi phổ biến đang được tự động hóa mạnh mẽ. Giá trị vì thế đang dịch chuyển lên những khâu khó sao chép hơn như kiến trúc hệ thống, tích hợp, bảo mật, quản trị dữ liệu và khả năng chịu trách nhiệm khi hệ thống gặp sự cố. Lợi thế dựa trên đơn giá nhân công rẻ của Việt Nam sẽ mỏng đi rất nhanh.

Nếu chỉ dừng lại ở việc đưa người vào quy trình của khách hàng, AI sẽ rút dần số ghế khỏi căn phòng. Nhưng ngược lại, nếu hiểu sâu quy trình để thiết kế lại nó và đứng ra nhận trọn trách nhiệm đầu ra, doanh nghiệp Việt sẽ bước lên một tầng giá trị mới.

- Để không bị cuốn đi trong làn sóng này, các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cần có những điều chỉnh chiến lược mang tính bước ngoặt nào ngay từ thời điểm này, thưa ông?

Tôi cho rằng, trước hết, phải loại bỏ ngay tư duy “có AI trước rồi đi tìm bài toán sau”. Thị trường không thiếu thêm một công cụ gắn mác AI hay một phần mềm bọc giao diện mới, mà thiếu một đơn vị đủ am hiểu vận hành để gánh vác phần phiền hà cho khách hàng. Câu hỏi đúng hiện nay phải là có quy trình nào doanh nghiệp sẵn sàng giao cho chúng ta chịu trách nhiệm?

Tuy nhiên, việc chuyển từ bán công cụ sang bán kết quả đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc từ cả hai phía. Nhà cung cấp phải thấu hiểu chi phí quy trình, xác suất lỗi, chi phí sửa lỗi và rủi ro vận hành trước khi đặt bút cam kết. Nếu chưa quản trị được rủi ro mà đã vội cam kết đầu ra, hợp đồng tưởng có lời rất dễ trở thành khoản nợ vận hành càng làm càng lỗ. Phía khách hàng cũng cần sẵn sàng mở dữ liệu và chuẩn hóa lại bộ máy vận hành.

Bên cạnh đó, mô hình kinh doanh và tư duy tài chính phải tái cấu trúc. Không thể tiếp tục thu phí theo giờ hay theo đầu người khi công nghệ giúp làm việc nhanh hơn. Chúng ta phải tổ chức lại lợi ích để cả hai bên cùng thắng: quy trình càng gọn, chi phí càng thấp, kết quả càng tốt thì lợi ích càng tăng. Đồng thời, doanh nghiệp phải đóng gói phần lõi vận hành thành hệ thống chuẩn hóa để có thể mở rộng quy mô, tránh biến mô hình thành dịch vụ thủ công khoác thêm lớp áo AI.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chọn rõ vị trí mình muốn sở hữu: quy trình ngành, dữ liệu vận hành, hệ thống kiểm soát và quan hệ tin cậy sẽ là những tài sản khó bị thay thế hơn nhiều so với việc thuần túy bán số giờ công.

Sau cùng, hãy nhớ rằng bán công cụ phần mềm không phải cuộc chuyển dịch từ phần mềm sang dịch vụ, mà là cuộc chuyển dịch từ bán khả năng sang nhận trách nhiệm. Công nghệ rồi sẽ bị sao chép, nhưng trách nhiệm thì không.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Nguyễn Chuẩn thực hiện