24h
Sửa Luật Xuất bản: Cân nhắc đảm bảo tính thống nhất pháp luật
Nhất trí với Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản, tuy nhiên, góp ý xây dựng và hoàn thiện, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục cân nhắc một số nội dung được đề xuất để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Sau Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, tại phiên họp sáng nay 09/8, Quốc hội tiếp tục thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật (sửa đổi) tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục cân nhắc ba nội dung.
Cụ thể, về khái niệm xuất bản (Điều 4), đại biểu cho rằng, không nên coi nộp lưu chiểu là một thành phần cấu thành của quá trình xuất bản. Bởi, khai thác bản thảo, biên tập, thiết kế là các công đoạn tạo ra tác phẩm, trong khi lưu chiểu là nghĩa vụ pháp lý phát sinh sau đó. Việc nhập nhằng hai khái niệm này sẽ gây khó khăn cho việc xác định thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý của tác giả và nhà xuất bản.
Về kiểm soát nội dung đặc thù (Điều 22 và 28), theo đại biểu, Dự thảo quy định cơ chế “ba lớp” đối với các tác phẩm về chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ.
Đồng ý cần kiểm soát chặt chẽ, tuy nhiên, đại biểu đề nghị, cần xác định rõ tiêu chí đề tài nào thuộc diện “kiểm soát đặc biệt” để tránh tạo ra rào cản hành chính. Đồng thời, cần quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có thẩm quyền không trả lời đúng thời hạn, tránh ảnh hưởng đến quyền chủ động của nhà xuất bản và tác giả.
Đặc biệt, về bản quyền (Điều 21), đại biểu cho hay, Dự thảo quy định việc xuất bản chỉ được thực hiện khi có văn bản chấp thuận của tác giả/chủ sở hữu. Tuy nhiên, Luật Sở hữu trí tuệ có quy định các trường hợp ngoại lệ (như phục vụ người khuyết tật tiếp cận tác phẩm) không phải xin phép. Để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đề nghị sửa Điều 21 theo hướng: “Việc xuất bản, tái bản phải có sự chấp thuận của tác giả, trừ trường hợp pháp luật về sở hữu trí tuệ có quy định khác”.
Đồng quan điểm với đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga về Điều 21, tham gia ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Mai Phương, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, đây là nội dung không được sửa đổi bổ sung tại lần này, tuy nhiên, đây là nội dung xung đột một cách trực tiếp tới Luật Sở hữu trí tuệ và các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ mà Việt Nam là thành viên.
Theo đại biểu, trong các cam kết quốc tế cũng như là trong Luật Sở hữu trí tuệ quy định những loại trừ về quyền tác giả không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền cũng như là có quy định về giới hạn quyền tác giả tại Điều 25, 25a và 26 của Luật Sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, Dự thảo Luật (sửa đổi) lại quy định trong mọi trường hợp đều phải có văn bản chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, như vậy sẽ dẫn tới xung đột với các cam kết quốc tế và Luật Sở hữu trí tuệ.
Từ đó, đại biểu đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung chỉnh lý quy định tại Điều 21 để đảm bảo là thống nhất với Luật Sở hữu trí tuệ và không thu hẹp phạm vi ngoại lệ so với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền của người sáng tạo và lợi ích xã hội, đảm bảo quyền con người, quyền tiếp cận tri thức, khoa học và văn hóa của xã hội.
Cùng với vấn đề đã nêu, quan tâm đến nội dung sửa đổi bổ sung Điều 10 của Dự thảo Luật (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Mai Phương cho rằng, trong bối cảnh hoạt động xuất bản chuyển mạnh sang môi trường số thì việc xác định trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian là rất cần thiết, tuy nhiên, vấn đề này cần phải được xem xét trong khuôn khổ các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ mà Việt Nam là thành viên.
Theo đại biểu, các hiệp định quốc tế mà Việt Nam là thành viên như: Hiệp định CPTPP, Hiệp định EVFTA, Hiệp định RCEP và các điều ước quốc tế của tổ chức WIPO đều đặt ra các yêu cầu, các quốc gia thành viên phải bảo đảm cơ chế thực thi hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Tuy nhiên, tất cả các điều ước quốc tế này đều không quy định doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian phải chịu trách nhiệm tuyệt đối về khía cạnh quyền sở hữu trí tuệ đối với mọi nội dung mà người sử dụng đăng tải hoặc truyền đưa mà yêu cầu cần phải có quy định về miễn trừ trách nhiệm cho các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trong một số trường hợp. Quy định này cũng đã được Việt Nam nội luật hóa tại Điều 198b của Luật Sở hữu trí tuệ.
Theo đó, doanh nghiệp trung gian được hưởng cơ chế miễn trừ trách nhiệm khi chỉ thực hiện chức năng truyền dẫn, lưu giữ hoặc cung cấp dịch vụ kỹ thuật, cung cấp hạ tầng kỹ thuật và đáp ứng các điều kiện nhất định. Đồng thời thì cũng phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định khi phát hiện hoặc nhận thấy yêu cầu xử lý hợp pháp xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây cũng là mô hình mà đang được áp dụng phổ biến tại Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác.
“Cách tiếp cận này thì vừa bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, vừa không tạo gánh nặng kiểm duyệt trước đối với các nền tảng số và qua đó khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số”, đại biểu bày tỏ.
Từ những cơ sở đã nêu, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo chỉnh lý lại nội dung sửa đổi bổ sung tại điểm h khoản 2 Điều 10 của Dự thảo Luật để phù hợp với các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ, Luật Sở hữu trí tuệ, đồng thời, tạo nên sự cân bằng giữa bảo vệ quyền tác giả, phát triển ngành xuất bản, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế số.