Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Kiến trúc: Cần làm rõ tiêu chuẩn và dữ liệu hành nghề
Với mục tiêu đổi mới quản lý hành nghề kiến trúc, đẩy mạnh chuyển đổi số và cắt giảm tối đa thủ tục về chứng chỉ hành nghề, tuy nhiên, những quy định liên quan tại Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi) vẫn còn không ít vấn đề cần làm rõ.
Trước yêu cầu đổi mới mô hình chính quyền địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, một số quy định của Luật Kiến trúc đã bộc lộ bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung. Trong đó có các quy định liên quan đến hành nghề kiến trúc.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Dự thảo Luật (sửa đổi) tập trung sửa đổi các quy định về quản lý kiến trúc, quy chế quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc, chứng chỉ hành nghề và ứng dụng công nghệ số, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, nội dung liên quan đến quy định hành nghề kiến trúc được cho là vẫn còn những vấn đề cần được làm rõ.
Tham gia góp ý Dự thảo Luật, bày tỏ đồng thuận với hướng tiếp cận quy định tại khoản 2, Điều 19 đã xác lập nguyên tắc hoạt động hành nghề của cá nhân được quản lý trên cơ sở tiêu chuẩn năng lực hành nghề kiến trúc; Điều 21 quy định tiêu chuẩn năng lực là căn cứ quản lý, kiểm tra, đánh giá; Điều 24 xây dựng cơ sở dữ liệu hành nghề, song đại biểu Trịnh Ngọc Phương, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh cho rằng, cần làm rõ hơn các quy định trên nếu đã xác định năng lực, dữ liệu và quá trình hành nghề là nền tảng quản lý; đồng thời cần tiếp tục nghiên cứu chuyển dần từ “cấp chứng chỉ để được hành nghề” sang “đăng ký để hành nghề và chịu sự giám sát liên tục trong quá trình hành nghề”.
Theo đại biểu Trịnh Ngọc Phương, chứng chỉ hành nghề kiến trúc chỉ xác nhận điều kiện tại một thời điểm, còn chất lượng hành nghề phải được kiểm chứng trong cả một quá trình. Vì vậy, quản lý nghề nghiệp phải quản lý cả quá trình, chứ không nên chủ yếu quản lý thông qua một văn bản giấy.
Cùng với vấn đề đã nêu, góp ý quy định đối với kiến trúc sư nước ngoài tại Điều 31, đại biểu Trịnh Ngọc Phương cũng đề nghị, cần tiếp cận theo nguyên tắc: Không chỉ kiểm tra có chứng chỉ gì mà phải kiểm soát năng lực thực tế, trách nhiệm nghề nghiệp tại Việt Nam và việc tuân thủ pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn và các yêu cầu về văn hóa, kiến trúc của Việt Nam.
Liên quan đến vấn đề, nhà thầu tư vấn nước ngoài nhận giá thiết kế theo mặt bằng quốc tế, sau đó thuê giao phần lớn công việc cho kiến trúc sư Việt Nam, đại biểu Trịnh Ngọc Phương đánh giá cao việc Bộ Xây dựng đã tiếp thu, chỉnh lý, đồng thời đề nghị khi quy định phải làm thật rõ để bảo đảm công bằng và bảo vệ giá trị sáng tạo của kiến trúc sư Việt Nam với tư duy: “Hội nhập không chỉ là đưa tư vấn nước ngoài vào Việt Nam, mà phải làm cho năng lực kiến trúc sư Việt Nam mạnh lên sau mỗi dự án”.
Tham gia góp ý Dự thảo, quan tâm quy định về tiêu chuẩn năng lực và dữ liệu hành nghề kiến trúc tại khoản 9 Điều 1, sửa đổi Điều 21 quy định, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đăng tải, cập nhật “tiêu chuẩn năng lực”, đồng thời gắn giá trị pháp lý với nội dung đã đăng tải. Đại biểu Lý Thị Lan, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang cho rằng, cần phân biệt rõ “tiêu chuẩn năng lực” và “thông tin về năng lực”.
“Tiêu chuẩn năng lực là yêu cầu pháp lý áp dụng thống nhất; còn thông tin về năng lực là dữ liệu của từng cá nhân như trình độ, kinh nghiệm, chứng chỉ và quá trình hành nghề. Vì vậy, tiêu chuẩn năng lực cần được quy định thống nhất; cơ quan cấp tỉnh chỉ cập nhật, xác thực thông tin về cá nhân và trạng thái hành nghề, tránh cách hiểu mỗi địa phương có thể xác lập tiêu chuẩn khác nhau”, đại biểu Lý Thị Lan chia sẻ.
Về khoản 10 Điều 1, sửa đổi Điều 24, Dự thảo Luật quy định dữ liệu chủ yếu được thu thập qua quá trình cấp chứng chỉ và thẩm định thiết kế, nên chưa bao quát trường hợp cá nhân không thuộc diện phải có chứng chỉ hoặc công trình không thuộc diện thẩm định. Báo cáo tiếp thu xác định cá nhân được tự cập nhật thông tin, tự chịu trách nhiệm; cơ quan Nhà nước thực hiện giám sát, hậu kiểm, không phát sinh thủ tục phê duyệt trước khi hành nghề. Theo đại biểu Lý Thị Lan, nguyên tắc này chưa được thể hiện rõ trong Dự thảo Luật.
Do đó, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị, quy định rõ tiêu chuẩn năng lực được áp dụng thống nhất; cá nhân không thuộc diện phải có chứng chỉ được tự khai, tự chịu trách nhiệm về thông tin và hành nghề theo quy định; cơ quan Nhà nước thực hiện cập nhật, xác thực và hậu kiểm. Việc chậm cập nhật hoặc sai sót của cơ quan quản lý không làm ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của cá nhân.
Được biết, trong thời gian tới, hồ sơ Dự án Luật (sửa đổi) sẽ tiếp tục được cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.