Nghiên cứu - Trao đổi

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao nghiên cứu, xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Việc xây dựng Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa (Dự thảo) nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa đang được xác định là một động lực tăng trưởng mới, các ý kiến góp ý cho rằng, dự thảo Luật đã có bước chuyển đáng kể trong tư duy xây dựng chính sách. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hoàn thiện là phải tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế thực thi, để những định hướng lớn không chỉ dừng ở chính sách mà còn có thể chuyển hóa thành nguồn lực, thị trường và giá trị kinh tế thực tế.

Theo ông Lê Quốc Vinh, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Lý luận, Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa, một trong những vấn đề mang tính chiến lược của dự án Luật là cách định nghĩa “công nghiệp văn hóa” tại Điều 3.

Ông cho rằng, định nghĩa trong Dự thảo đã thể hiện định hướng coi công nghiệp văn hóa là một hệ thống hoạt động kinh tế đồng thời tạo ra các giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa. Tuy nhiên, so với cách tiếp cận phổ biến của UNESCO, UNCTAD và một số quốc gia phát triển công nghiệp sáng tạo, khái niệm này cần được làm rõ hơn về bản chất công nghiệp và yếu tố thị trường.

Đây được xem là điểm quan trọng bởi nếu xác định chưa đầy đủ bản chất của công nghiệp văn hóa, việc thiết kế chính sách về đầu tư, tài chính, thuế, sở hữu trí tuệ, thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp sẽ khó tạo thành một hệ sinh thái thống nhất.

Ở góc nhìn khác, TS Nguyễn Thị Quý Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Báo chí - Truyền thông đánh giá Dự thảo đã thể hiện một bước chuyển quan trọng khi không còn tiếp cận văn hóa đơn thuần theo từng lĩnh vực quản lý, mà nhìn nhận công nghiệp văn hóa như một hệ thống hoạt động kinh tế dựa trên tài nguyên văn hóa, năng lực sáng tạo, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, tài sản trí tuệ và thị trường. Cách tiếp cận này giúp kết nối chính sách văn hóa với đầu tư, tài chính, công nghệ và sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, để các chính sách có thể vận hành, dự thảo cần cụ thể hơn về cơ chế bảo vệ, định giá và khai thác tài sản trí tuệ, trong đó nghiên cứu mã định danh, hồ sơ tài sản trí tuệ số và cơ chế tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ. Với đặc thù của các dự án sáng tạo thường khó định giá tài sản và có rủi ro cao, cần bổ sung cơ chế bảo lãnh, chia sẻ rủi ro, vốn đối ứng và các gói tín dụng phù hợp để khơi thông nguồn vốn.

Bên cạnh đó, TS Quý Phương đề nghị xây dựng bộ chỉ số công nghiệp văn hóa, tích hợp với Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam (VSIC) và dữ liệu hóa đơn điện tử để có thể thống kê, đo lường chính xác quy mô và mức đóng góp của ngành. Cùng với đó là hoàn thiện chính sách thuế, PPP, cơ chế giao dịch quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số.

Đặc biệt, theo chuyên gia này, cần giảm sự phụ thuộc vào các văn bản quy định chi tiết và phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Việc quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế phối hợp sẽ giúp hạn chế khoảng trống trong tổ chức thực hiện, đồng thời bảo đảm các chính sách hỗ trợ được triển khai thống nhất, minh bạch và đúng đối tượng.

“Việc hoàn thiện các cơ chế này sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý để chuyển hóa tài nguyên văn hóa và tài sản trí tuệ thành sản phẩm, dịch vụ, thị trường và nguồn lực tăng trưởng”, TS Quý Phương nhấn mạnh.

Cùng quan điểm về yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, GS.TS Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM cho rằng Dự thảo có phạm vi điều chỉnh rất rộng. Do đó, cần tiếp tục rà soát, phân định rõ các khái niệm để tránh cách hiểu khác nhau hoặc phát sinh chồng chéo với các luật hiện hành, đặc biệt là Luật Sở hữu trí tuệ.

Yến Nhung