Doanh nghiệp

Phát triển kinh tế số Việt Nam luôn duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức cao. Đặc biệt, năm 2025, tỷ trọng kinh tế số trong GDP đạt hơn 14% với quy mô ước đạt trên 70 tỷ USD.

Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng kinh tế số duy trì đạt cao hơn mức tăng GDP chung của nền kinh tế cho thấy khu vực kinh tế mới này không phải “đi sau hưởng lợi” mà đang dần hình thành năng lực tạo ra tăng trưởng tương đối độc lập, đồng thời phản ánh sự dịch chuyển từng bước của nền kinh tế sang các động lực tăng trưởng dựa trên công nghệ, dữ liệu, nền tảng số, AI và đổi mới sáng tạo.

Hạ tầng chiến lược

Theo GS TS Tô Trung Thành- Phó Giám đốc Đại học Kinh tế quốc dân, kinh tế số là một trong những động lực tăng trưởng mới nhằm đưa nền kinh tế tăng trưởng bền vững vừa đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô vừa phát triển nhanh trong giai đoạn tới. Đặc biệt khi Việt Nam đang ở ngưỡng chuyển đổi quan trọng, khi các động lực tăng trưởng cũ đang đi đến giới hạn. Tuy nhiên, kinh tế số không nên được hiểu một cách đơn giản là ứng dụng công nghệ, số hoá nền kinh tế mà thực chất đó là quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Với ý nghĩa đó, kinh tế số cần được nhìn nhận như hạ tầng của toàn bộ nền kinh tế - nơi các ngành nghề, lĩnh vực và cộng đồng doanh nghiệp tái định hình thông qua công nghệ. Từ sự dẫn dắt của quản trị nhà nước đến các ngành sản xuất, thương mại, dịch vụ, tài chính hay cách thức vận hành doanh nghiệp đang thay đổi sâu sắc cách thức tạo ra giá trị dựa trên nền tảng của dữ liệu, AI và các công nghệ mới. Phát triển trên một hệ sinh thái mới, tài sản của doanh nghiệp được định dang lại, không còn là nhà xưởng, thiết bị mà nằm trong dữ liệu, mã nguồn, thuật toán và khách hàng.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, các ngành kinh tế số lõi như công nghiệp công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông và các dịch vụ số đóng góp 8,42% (tương đương 43,3 tỷ USD) chiếm hơn 60% trong tổng giá trị kinh tế số, trong khi các ngành số hóa chiếm 5,6% (tương đương 28,8 tỷ USD). Chỉ số này cho thấy mô hình phát triển kinh tế số hiện chủ yếu dựa trên sự mở rộng của các ngành trực tiếp tạo ra sản phẩm và dịch vụ công nghệ số. Việc lan tỏa quá trình số hóa sang các ngành kinh tế truyền thống vẫn diễn ra chậm và chưa đồng đều.

Từ góc độ doanh nghiệp, các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế số lõi đạt mức năng suất lao động cao hơn so với các doanh nghiệp khác. Việc gắn kết các hoạt động số mang tính cốt lõi vào mô hình sản xuất kinh doanh có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng lao động thông qua tối ưu hóa quy trình, cải thiện khả năng xử lý thông tin và khai thác tốt hơn các yếu tố công nghệ.

Yêu cầu chuyển đổi trọng tâm tăng trưởng

Nhấn mạnh kinh tế số trở thành “đầu tàu” của đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo, GS TS Phạm Hồng Chương - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành kinh tế cho rằng: Mục tiêu quan trọng không chỉ xác định tỷ trọng của kinh tế số trong GDP mà cần nhìn thấy sự liên kết, lan tỏa giữa các ngành kinh tế số lõi với những ngành khác, từ đó tạo ra động lực mới cho tăng trưởng.

Với góc nhìn này, ông Nguyễn Nhật Quang - Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ (Hiệp hội Phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam) cho rằng, dư địa tăng trưởng của kinh tế số là rất lớn, nhất là khi khoa học công nghệ được “thẩm thấu” và lan toả mạnh mẽ hơn vào nhiều ngành nghề, lĩnh vực quan trọng khác của nền kinh tế. Theo ông Nguyễn Nhật Quang, để thu về 1 tỷ USD từ phát triển AI hay bán dẫn có thể rất lâu nhưng đưa AI và công nghệ vào một số ngành kinh tế trọng điểm như nông nghiệp để gia tăng giá trị xuất khẩu thêm 1 tỷ USD sẽ khả thi hơn. Thực tế cho thấy, làm phần mềm tạo doanh thu lớn hơn so với canh tác nông nghiệp đơn thuần nhưng canh tác nông nghiệp công nghệ cao mang lại giá trị lớn hơn, bền vững hơn.

Vì vậy, trong giai đoạn phát triển mới, cần mở đường để công nghệ thẩm thấu sâu hơn vào nền kinh tế, vào từng hạt lúa, củ khoai, tạo tác động làm thay đổi mô hình phát triển, từ đó gia tăng tăng trưởng của kinh tế số trong GDP.

Theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP năm 2030 và tối thiểu 50% GDP năm 2045. Để đạt được mục tiêu trên cũng như hiện thực mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026 - 2030, phát triển kinh tế số thời gian tới cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng và năng suất. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là xây dựng nền tảng dữ liệu, hạ tầng số và tạo cơ sở cho doanh nghiệp khai thác dữ liệu trong quản trị và vận hành; đồng thời thu hẹp khoảng cách số giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực doanh nghiệp FDI bằng các chương trình hỗ trợ được thay đổi theo hướng thực chất hơn. Trong đó chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận, làm chủ hệ thống quản trị, dữ liệu và quy trình số. Ông Nguyễn Nhật Quang cho rằng, một mặt cần tạo hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân vững mạnh và kết nối, huy động sự tham gia của doanh nghiệp nhỏ và vừa, mặt khác các chính sách cần chú trọng kích cầu, tạo thị trường đủ tốt phát triển công nghệ “make in VietNam”.

Quan trọng nhất, các chuyên gia đề cập yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi mở đường cho kinh tế số tăng trưởng bứt phá. Đặc biệt, trong bối cảnh các nền tảng mới như blockchain, AI, kinh tế chia sẻ, giao dịch trên không gian số và tài sản ảo ngày càng đóng vai trò là động lực cốt lõi thúc đẩy kinh tế số, giúp tối ưu hóa nguồn lực, mở rộng thị trường tài chính và tạo ra các phương thức kinh doanh đột phá. Kinh tế số vì vậy đòi hỏi thể chế mở, linh hoạt, hợp tác, liên thông và đi trước thực tiễn, dẫn dắt để tạo lối.

Với những yêu cầu này, một cơ chế “sandbox” linh hoạt cho phép thử nghiệm, quan sát, rút kinh nghiệm và luật hóa theo tiến trình là cần thiết; đồng thời, xác lập cơ chế để dữ liệu trở thành tài sản và có thể trao đổi trên thị trường, qua đó thúc đẩy kinh tế số cất cánh.

Đức Hạnh