Công nghệ
Đổi mới sáng tạo: Động lực phát triển năng suất bền vững cho doanh nghiệp
Đổi mới sáng tạo đã là con đường bắt buộc. Thông qua sự chủ động của doanh nghiệp, cùng với các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và bộ công cụ quản trị chuẩn quốc tế, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể bứt năng suất và vươn tầm ra thị trường toàn cầu.
Trong bối cảnh các lợi thế cạnh tranh truyền thống như chi phí lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên thiên nhiên đang suy giảm và dần chạm trần, đổi mới sáng tạo (ĐMST) kết hợp với công nghệ số hiện đại đã trở thành chìa khóa sống còn giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất và bứt phá thị trường. Đây cũng chính là thông điệp chủ đạo được nhấn mạnh tại Hội thảo chuyên đề: "Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển năng suất bền vững cho doanh nghiệp", diễn ra ngày 14/8 tại TP HCM.
Từ đổi mới riêng lẻ đến xây dựng năng lực hệ thống
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nhận định sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc phương thức kinh doanh trên toàn cầu. Sự khác biệt giữa các doanh nghiệp nhạy bén ĐMST và các doanh nghiệp chậm chân sẽ ngày càng nới rộng.
"Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là doanh nghiệp có đổi mới hay không, mà quan trọng hơn là đổi mới như thế nào để tạo ra kết quả bền vững và thực chất. Sáng kiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi chuyển hóa trực tiếp thành năng suất, chất lượng tốt hơn và sức cạnh tranh mạnh mẽ hơn trên thị trường”, TS Trần Hậu Ngọc nhấn mạnh.
TS. Trần Hồng Ngọc cũng nhấn mạnh rằng, doanh nghiệp cần chuyển dịch từ cách tiếp cận dựa vào từng sáng kiến lẻ tẻ sang việc xây dựng năng lực ĐMST có hệ thống. Việc đổi mới phải gắn liền với chiến lược kinh doanh, quản trị sản xuất, quản trị chất lượng và phát triển nguồn nhân lực.
Phát biểu tham luận tại Hội thảo, TS Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia đã chỉ ra rằng, Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/10/2025) cùng các hành lang pháp lý mới đã đưa nội hàm ĐMST vào làm trụ cột phát triển. Đặc biệt, TP HCM đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phấn đấu gia nhập Top 100 hệ sinh thái ĐMST toàn cầu.
Theo TS Nguyễn Đắc Bình Minh, ĐMST trong giai đoạn mới được cô đọng qua 5 trụ cột chính: ĐMST dựa trên Đổi mới công nghệ; ĐMST dựa trên Khởi nghiệp sáng tạo; ĐMST dựa trên Sở hữu trí tuệ và nâng cao năng suất chất lượng; ĐMST dựa trên Hỗ trợ kinh phí, vốn vay ưu đãi; ĐMST dựa trên Chuyển đổi số và ứng dụng AI.
“Hiện nay, các cơ quan chức năng đang tích cực tái cấu trúc các chương trình hỗ trợ, đơn giản hóa thủ tục và vận hành Quỹ Đổi mới công nghệ Quốc gia (NATIF) cũng như Quỹ mạo hiểm Quốc gia để đồng hành cùng doanh nghiệp. Doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ sinh thái, nơi đưa ra các "bài toán thực tế" để Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học cùng phối hợp giải quyết”, TS Nguyễn Đắc Bình Minh nhấn mạnh.
Chuẩn hóa quản trị đổi mới với Bộ tiêu chuẩn ISO 56000
Ở góc độ quản trị, TS Cao Hoàng Long – Viện Năng suất Việt Nam, Chuyên gia năng suất của Tổ chức Năng suất Châu Á (APO) đã giải đáp băn khoăn của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp về việc làm sao để quản lý sự sáng tạo mà không làm dập tắt tính linh hoạt.
Ông phân tích 4 áp lực lớn khiến ĐMST trở thành bài toán bắt buộc: Thứ nhất, cạnh tranh khốc liệt: Vòng đời sản phẩm mới rút ngắn từ vài năm xuống chỉ còn vài tháng. Sự xuất hiện của những "kẻ phá bĩnh công nghệ" (disruptors) từ các ngành ngoài có thể làm thay đổi cuộc chơi bất kỳ lúc nào; Thứ hai, kỷ nguyên AI và dữ liệu: Thay đổi hoàn toàn cấu trúc tạo ra giá trị trong doanh nghiệp; Thứ ba, áp lực từ phía khách hàng và thị trường; Thứ tư, sự biến động không ngừng của môi trường kinh doanh.
Để quản trị rủi ro và đảm bảo sự thành công liên tục của các dự án ĐMST, Tổ chức Quốc tế về Tiêu chuẩn hóa đã ban hành Bộ tiêu chuẩn ISO 56000. Việc áp dụng ISO 56000 không hề làm gò bó tư duy, mà ngược lại cung cấp một khung khổ định hướng giúp doanh nghiệp: Hệ thống hóa các ý tưởng và quy trình thử nghiệm; Dễ dàng tích hợp với Hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000 hiện có; Biến các hoạt động ĐMST tự phát thành năng lực cốt lõi mang tính chu kỳ và bền vững.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông cho biết, là một doanh nghiệp có lịch sử gần 70 năm (thành lập từ năm 1961), Rạng Đông đang vận hành với quy mô và nguồn lực khoa học công nghệ mạnh mẽ. Doanh nghiệp đã dành 15% lợi nhuận sau thuế cho Quỹ phát triển tiềm lực khoa học công nghệ và 7% cho Quỹ đầu tư mạo hiểm.
Ông cho biết, Rạng Đông đã trải qua 4 tầng công nghệ: từ đèn sợi đốt sang đèn phóng điện, đèn Compact, đèn LED và hiện nay là hệ sinh thái sản phẩm 4.0 (giải pháp All-in-one).
Để hiện thực hóa điều này, công ty vận hành 6 trung tâm tri thức: Thứ nhất, trung tâm chiếu sáng: Nghiên cứu công nghệ lõi, vật liệu và cơ điện tử; Thứ hai, trung tâm công nghệ kỹ thuật số: Nghiên cứu IoT phục vụ các giải pháp Smart Home, Smart City và Smart Farm; Thứ ba, trung tâm mô hình kinh doanh hiện đại: Nghiên cứu các mô hình kinh doanh số và nền tảng thương mại điện tử; Thứ tư, trung tâm dữ liệu và điều hành số: Xây dựng "bản sao số" để điều hành toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh; Thứ năm, tổ tư vấn về chuyển đổi kép: Tập trung vào chiến lược số - xanh và ứng dụng AI trong quản trị hiện đại; Thứ sáu, phòng thử nghiệm Vilas 126: Đạt chuẩn quốc gia với năng lực đánh giá các sản phẩm pin năng lượng mặt trời và thiết bị điện tử theo tiêu chuẩn quốc tế IEC, CE.
Ông Kiên kết luận rằng sự kết hợp giữa phong trào Kaizen và việc ứng dụng robot AI chính là chìa khóa để Rạng Đông không ngừng nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.