Doanh nghiệp
DIỄN ĐÀN KINH DOANH 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo nền tảng phát triển kinh tế số
Sự thay đổi nhanh chóng, liên tục của nền kinh tế số đòi hỏi doanh nghiệp cần có sự linh hoạt, khả năng thích nghi tốt với sự thay đổi để duy trì và tăng cường vị thế trên thị trường.
Tại “Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức diễn ra ngày 14/8, các diễn giả đã chỉ ra những điểm nghẽn hiện hữu, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế số tại Việt Nam.
Phiên Thảo luận thứ nhất tại Diễn đàn có sự tham gia của các diễn giả: ông Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội XVI, Ủy ban kinh tế và tài chính; GS TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam; bà Đỗ Thị Thuý Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam; ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS); ông Nguyễn Trùng Khánh – Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam. Tham gia điều phối phiên thảo luận TS Nguyễn Hoa Cương – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.
Giá trị thực của kinh tế số
Chia sẻ đầu tiên tại phiên Thảo luận, GS TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, khi đề cập đến kinh tế số cần phân định tách biệt các khái niệm. Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là phương tiện thực hiện. Mục tiêu hướng tới của kinh tế số giúp nền kinh tế và doanh nghiệp nâng cao năng suất cao hơn, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị hơn, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo GS TS Hoàng Văn Cường, Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, ông cho rằng, khi đánh giá đóng góp của kinh tế số vào GDP, không nên chỉ nhìn vào quy mô hay tốc độ tăng trưởng. Điều quan trọng hơn là phải xem xét trong tổng giá trị mà kinh tế số tạo ra, bao nhiêu giá trị thực sự được giữ lại trong nền kinh tế và thuộc về các doanh nghiệp Việt Nam.
GS TS Hoàng Văn Cường cũng chỉ ra thêm một số điểm nghẽn trong phát triển kinh tế số. Điểm nghẽn giữa chi phí doanh nghiệp ứng dụng công nghệ với kết quả, năng suất mang lại chưa như tương xứng, nhất là ở các doanh nghiệp SME, chi phí đầu tư công nghệ rất lớn.
Điểm nghẽn giữa mức độ hấp thụ và mức độ trang bị công nghệ chưa cao. Việc trang bị công nghệ hiện đại liên quan đến dữ liệu, con người và quy trình nhưng quản trị, cách ra quyết định của doanh nghiệp vẫn theo phương thức truyền thống, dữ liệu “đóng”, chưa có cơ chế chia sẻ. Điều này khiến cho việc đầu tư công nghệ cần nhiều nguồn lực nhưng không phát huy hết hiệu quả;
Điểm nghẽn liên quan đến khả năng kết nối mang tính hệ thống cũng là vấn đề cần quan tâm. Nhắc đến kinh tế số là kết nối vô cùng nhưng nếu chỉ một doanh nghiệp trang bị công nghệ hiện đại mà hệ thống dịch vụ liên quan không đồng bộ sẽ khó hỗ trợ hiệu quả. Không chỉ kết nối doanh nghiệp mà cả kết nối trong quản lý Nhà nước.
Và cuối cùng là hạ tầng dùng chung đang là vấn đề lớn bởi nếu để doanh nghiệp tự đầu tư sẽ mất nhiều chi phí.
Gỡ điểm nghẽn thể chế cho kinh tế số
Đồng quan điểm, chia sẻ dưới góc nhìn rào cản thể chế, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, chủ đề của diễn đàn hôm nay về tháo gỡ điểm nghẽn, tạo nền tảng phát triển kinh tế số là chủ đề rất hay.
Đặt vấn đề cho ông Phan Đức Hiếu, TS Nguyễn Hoa Cương hỏi: đâu là rào cản thể chế cho kinh tế số và sắp tới thể chế để phát triển kinh tế số sẽ được định hướng ra sao?
Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chia sẻ 3 bài học kinh nghiệm với tư cách là đại biểu Quốc hội, người tham gia vào xây dựng pháp luật.
Thứ nhất, luật pháp không nên can thiệp chỉ vì cho rằng "mới". Luật pháp chỉ nên ban hành quy định khi cái mới đó có nguy cơ đáng kể gây ra rủi ro mà các quy định hiện hành không thể kiểm soát được.
Thứ hai, cần chuyển từ quy định truyền thống sang quy định thông minh (Smart Regulation). Nhà nước chỉ nên quản lý mục tiêu/kết quả, thay vì can thiệp sâu vào cách doanh nghiệp vận hành.
Thứ ba, thay vì số hóa quy trình cũ, phải thiết kế lại hoàn toàn thủ tục dựa trên tư duy số.
Theo ông Phan Đức Hiếu, để gỡ điểm nghẽn thể chế, cần thay đổi tư duy làm luật. Ông cho rằng “đừng quá sa đà vào để tìm hiểu công nghệ đó là gì mà hãy quan tâm đến việc công nghệ đó tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế. Thể chế phải tạo không gian cho sự đổi mới thay vì trở thành rào cản ngăn chặn sự sáng tạo”.
Số hóa toàn diện để nâng sức cạnh tranh du lịch Việt
Ở góc độ ngành du lịch, ông Nguyễn Trùng Khánh, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu. Quyết định 1033/QĐ-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu phát triển nền tảng dữ liệu số du lịch quốc gia, ứng dụng công nghệ số trong quản trị, quảng bá, xúc tiến, hình thành điểm đến thông minh và cá nhân hóa trải nghiệm du khách.
Đối với du lịch - một ngành kinh tế tổng hợp, liên ngành, liên vùng và có mức độ xã hội hóa cao - chuyển đổi số không thể được hiểu đơn giản là đưa một số thủ tục lên môi trường mạng, xây dựng thêm một ứng dụng hoặc số hóa từng hoạt động riêng lẻ. Chuyển đổi số phải tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị: từ quản lý nhà nước, phát triển sản phẩm, xúc tiến thị trường, tổ chức hành trình, cung cấp dịch vụ đến đo lường hiệu quả và quản trị điểm đến.
Theo ông Khánh, công nghệ là phương tiện, dữ liệu là nguồn lực nhưng hiệu quả kinh tế, sự hài lòng của du khách, lợi ích của cộng đồng và tính bền vững của điểm đến mới là thước đo cuối cùng. Chuyển đổi số phải giúp doanh nghiệp giảm chi phí, du khách có trải nghiệm thuận tiện hơn và cơ quan quản lý ra quyết định kịp thời hơn.
Chuyển đổi số và phát triển bền vững không phải là hai chương trình tách rời. Dữ liệu giúp theo dõi sức chứa điểm đến, phân bố dòng khách, chất lượng môi trường và mức độ hài lòng của cộng đồng; từ đó chủ động điều tiết khách theo không gian và thời gian, giảm áp lực lên những điểm đến quá tải, đồng thời phân phối cơ hội phát triển tới khu vực nông thôn, miền núi và các điểm đến thứ cấp. Công nghệ cũng giúp doanh nghiệp tối ưu năng lượng, giảm chi phí vận hành, hạn chế vật liệu dùng một lần và phát triển các sản phẩm du lịch xanh, có trách nhiệm.
“Thời gian qua, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã từng bước hình thành các cấu phần của hệ sinh thái du lịch thông minh, bao gồm cơ sở dữ liệu, nền tảng số và các giải pháp dùng chung phục vụ quản lý nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp và nâng cao trải nghiệm du khách” – ông Khánh cho biết và đồng thời thông tin thêm, ngành đã xây dựng Hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam; các hệ thống thông tin về lữ hành, hướng dẫn viên, cơ sở lưu trú, khu và điểm du lịch; Nền tảng Quản trị và Kinh doanh du lịch; ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel”; website vietnam.travel cùng một số giải pháp vé điện tử, bản đồ số và thuyết minh đa phương tiện. Các cấu phần này đang từng bước được kết nối và mở rộng phạm vi sử dụng.
Nhiều địa phương và doanh nghiệp đã triển khai bản đồ số, vé điện tử, thuyết minh tự động, hệ thống quản trị doanh nghiệp, thương mại điện tử, tiếp thị số, phân tích dữ liệu và AI. Báo cáo e-Conomy SEA 2025 dự báo du lịch trực tuyến tại Việt Nam đạt khoảng 4 tỷ USD năm 2025 và có thể đạt 8 tỷ USD vào năm 2030, cho thấy dư địa lớn của thị trường số, đồng thời đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu cá nhân và minh bạch trong sử dụng dữ liệu.
Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam xác định một số nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, bao gồm:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và kiến trúc dữ liệu du lịch; quy định rõ trách nhiệm tạo lập, cập nhật, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; mở những dữ liệu có thể chia sẻ nhưng phải có kiểm soát, đúng mục đích và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.
Thứ hai, củng cố cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam và các nền tảng số dùng chung của ngành; kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành; gắn kết dữ liệu hành chính, dữ liệu thống kê và dữ liệu hoạt động phù hợp để phục vụ quản trị, phân tích và dự báo.
Thứ ba, xây dựng hệ thống chỉ số, bảng điều hành và công cụ phân tích; hỗ trợ địa phương theo dõi sức khỏe điểm đến, sức chứa, dòng khách, mức độ hài lòng và hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường.
Thứ tư, thúc đẩy hợp tác công - tư; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận giải pháp quản trị số, phân tích dữ liệu và AI với chi phí hợp lý; khuyến khích thử nghiệm có kiểm soát đối với mô hình, sản phẩm và dịch vụ mới.
Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực số; tăng cường đào tạo kỹ năng khai thác dữ liệu, ứng dụng AI, an toàn thông tin và quản trị đổi mới cho đội ngũ cán bộ quản lý, doanh nghiệp và người lao động du lịch.
“Thông điệp: “kết nối để tạo giá trị chung”, chủ động chuẩn hóa và bảo đảm an toàn dữ liệu. Doanh nghiệp công nghệ cần phát triển giải pháp mở, dễ kết nối, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp Việt Nam và hạn chế sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp”, Cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh.
5 năng lực giúp doanh nghiệp điện tử Việt nâng vị thế
Dưới góc nhìn Hiệp hội doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Thuý Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho biết, các doanh nghiệp điện tử Việt Nam đã chuyển đổi số từ xa, từ sớm hướng tới mục tiêu lớn. Đó là dịch chuyển từ việc tham gia chuỗi cung ứng tiến lên nâng cao vị thế trong chuỗi. Nhìn vào đường cong nụ cười của chuỗi cung ứng điện tử, các doanh nghiệp điện tử đã thoát đáy đường cong. Chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong tiến trình này, qua đó thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm.
Bên cạnh những kết quả đạt được, theo bà Đỗ Thị Thuý Hương, các doanh nghiệp điện tử cần quan tâm nâng cao một số năng lực cốt lõi.
Thứ nhất, năng lực công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp số hoá toàn bộ quá trình sản xuất và quản trị, chỉ có số hoá toàn bộ quá trình này mới có thể chuyển đổi tư duy ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ.
Thứ hai, năng lực chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp. Để tham gia chuỗi ở vị thế cao hơn, giá rẻ chưa đủ, khách hàng hiện quan tâm đến năng lực cốt lõi như chất lượng, khả năng giao hàng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thông tin, ESG, khả năng xử lý rủi ro. Đây là yếu tố để doanh nghiệp mở rộng sản xuất và đi chặng đường dài.
Thứ ba cũng quan trọng là nguồn nhân lực. Công nghệ có thể mua, máy móc có thể đầu tư nhưng để vận hành máy móc, chỉ có con người. Doanh nghiệp cần đầu tư nhân lực tốt, đủ năng lực làm việc với doanh nghiệp đầu chuỗi.
Thứ tư, năng lực liên kết của doanh nghiệp. Khi tạo ra những liên kết tốt, doanh nghiệp mới đổi mới sáng tạo, mới chuyển đổi số hiệu quả và cùng giải quyết các vấn đề đặt ra với doanh nghiệp đầu chuỗi.
Cuối cùng, nâng cao năng lực khả năng đáp ứng nhanh, có hiệu quả.
Khai mở giá trị từ thị trường dữ liệu
Chia sẻ tại phiên Thảo luận, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Chính sách và phát triển truyền thông (ISP) cho rằng, Việt Nam nên hướng tới phát triển dữ liệu trở thành một thị trường để có thể khai thác được.
Dẫn ví dụ thực tế, ông Đồng cho hay, chúng ta có dữ liệu nhưng mà chưa chuyển dữ liệu trở thành một thị trường thị trường hàng hóa, bởi vì chúng ta đang thiếu các bên tham gia vào một chuỗi giá trị dữ liệu.
Do đó, ông Đồng kiến nghị, đối với thị trường dữ liệu Việt Nam, trong ngắn hạn nên ưu tiên những loại dữ liệu đã hình thành được đặc tính hàng hóa, tức là bên cung có dữ liệu đầy đủ, phục vụ được đa ngành.
“Chúng ta có một lộ trình từng bước để thúc đẩy biến dữ liệu từ tất cả các lĩnh vực trở thành một thị trường có người bán, có người mua, có sàn giao dịch và phát huy được cao nhất các giá trị dữ liệu mà chúng ta đang có”, ông Đồng bày tỏ.
Tổng kết phiên thảo luận, TS Nguyễn Hoa Cương khẳng định: “Rõ ràng, sự thay đổi nhanh chóng, liên tục của nền kinh tế số đòi hỏi doanh nghiệp cần có sự linh hoạt, khả năng thích nghi tốt với sự thay đổi để duy trì và tăng cường vị thế của mình trong thị trường. Doanh nghiệp có thể tăng cường sự linh hoạt và đổi mới bằng những cách như đầu tư vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm/dịch vụ mới, tuyển dụng các nhân tài phù hợp với yêu cầu linh hoạt của tổ chức, phát triển và duy trì văn hóa đổi mới trong doanh nghiệp,…”.