Doanh nghiệp

Tại “Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức diễn ra ngày 14/8, các diễn giả đã chia sẻ về câu chuyện thực tế của doanh nghiệp.

Phiên thảo luận thứ nhất tại Diễn đàn có sự tham gia của các diễn giả: ông Nguyễn Hữu Thập - Ủy viên BCH VCCI, Chủ tịch HIệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Lâm sản và Khoáng sản Tuyên Quang; ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam; ông Bùi Khánh Dũng – Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta; ông Bùi Quang Cường - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam. Điều phối phiên thảo luân, nhà báo Phạm Thế Nam – Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp.

Biến dữ liệu, công nghệ thành năng suất và thị trường

Dưới góc nhìn của Hiệp hội doanh nghiệp địa phương, ông Nguyễn Hữu Thập, Ủy viên Ban Chấp hành VCCI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng, Việt Nam không thiếu khát vọng số, không thiếu công nghệ, càng không thiếu tinh thần sáng tạo của đội ngũ doanh nhân. Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở thiết bị hay phần mềm mà ở cơ chế biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất, công nghệ thành năng suất, sáng kiến thành thị trường và quyết tâm thành kết quả đo đếm được.

Từ thực tiễn Tuyên Quang - một tỉnh miền núi, theo ông Thập, doanh nghiệp và Hiệp hội thấy rõ giá trị kinh tế và nhân văn của chuyển đổi số. Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi khoảng cách địa lý không còn là khoảng cách cơ hội. Tuy nhiên, nhìn từ doanh nghiệp, có ba điểm nghẽn gốc:

Thứ nhất, ở không ít nơi, chúng ta mới số hóa lớp vỏ mà chưa tái thiết quy trình: hồ sơ nộp trực tuyến vẫn phải bổ sung bản giấy; dữ liệu Nhà nước đã có nhưng doanh nghiệp vẫn phải khai lại. Chỉ đưa quy trình cũ lên môi trường số, trong khi hồ sơ vẫn phải chờ xử lý như trước, thì chưa phải là cải cách.

Thứ hai, dữ liệu còn phân tán thành những “manh mún”, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Nếu nông nghiệp cần đất, công nghiệp cần điện, thì kinh tế số cần dữ liệu và niềm tin. Dữ liệu không lưu thông thì không sinh giá trị; lưu thông thiếu an toàn thì không tạo được niềm tin.

Thứ ba, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải “tự bơi” giữa vô vàn giải pháp, chi phí đầu tư, rủi ro an ninh mạng và thiếu nhân lực số. Doanh nghiệp không ngại đổi mới; họ ngại phần mềm không liên thông, quy trình số vẫn song hành giấy tờ và dự án không đo được hiệu quả.

Từ thực tế này ông Thập đề xuất, cần khơi thông thể chế, kết nối dữ liệu, tiếp sức doanh nghiệp để quá trình chuyển đổi này thành công bằng năm việc làm ngay.

Một là, đưa thể chế đi trước một bước. Các bộ, ngành, địa phương cần rà soát, công khai những quy định đang cản trở dữ liệu, giao dịch điện tử, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và mô hình kinh doanh mới; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý. Quản lý phải theo mức độ rủi ro, mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bảo vệ người dám đổi mới ngay tình. Tư duy “không quản được thì cấm” phải được thay bằng “quản được để phát triển”.

Hai là, coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Dữ liệu công phải được kết nối, chia sẻ, khai thác có kiểm soát theo nguyên tắc “một lần khai báo - nhiều lần sử dụng”; xác định rõ quyền truy cập, trách nhiệm và giá trị sử dụng. Mọi lần chia sẻ phải có dấu vết kiểm soát; bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng phải được thiết kế từ đầu, không chờ xảy ra sự cố.

Ba là, không để doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ tự bơi trong chuyển đổi số. Cần có “ trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số”, tư vấn độc lập tại địa phương, danh mục giải pháp đã kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ theo kết quả. Nhà cung cấp chỉ được thanh toán đầy đủ khi chứng minh doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng suất hoặc mở rộng thị trường. Hỗ trợ phải gắn với đào tạo chủ doanh nghiệp, người lao động, nhất là ở nông thôn, miền núi.

Bốn là, Nhà nước tạo thị trường đầu tiên cho đổi mới sáng tạo. Đẩy mạnh đặt hàng, mua sắm công theo kết quả đầu ra, không khóa cứng công nghệ; công khai bài toán lớn của từng ngành, địa phương để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia. Khi Nhà nước dám dùng sản phẩm mới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, doanh nghiệp mới có đơn hàng đầu tiên, dữ liệu thực tế và cơ hội lớn lên.

Năm là, thay thước đo “đã làm bao nhiêu” bằng “đã tạo ra giá trị gì”. Mỗi dự án số phải trả lời: doanh nghiệp tiết kiệm bao nhiêu thời gian, chi phí; năng suất, doanh thu, thị trường tăng thế nào; người dân giảm bao nhiêu lần đi lại; nông thôn, miền núi hưởng lợi ra sao. Không đo được giá trị cuối cùng, chuyển đổi số dễ trở thành khoản chi hiện đại cho cách làm cũ.

Ngành gỗ muốn nâng giá trị phải tăng tốc chuyển đổi số

Ông Ngô Sĩ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam khẳng định: kinh tế số trong ngành truyền thống như ngành gỗ là câu chuyện tồn tại hay không tồn tại. Đến nay, ngành công nghiệp gỗ Việt Nam đã thâm nhập rất sâu vào thị trường toàn cầu. Sản phẩm gỗ đã đặt chân tới 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó thị trường Mỹ vẫn chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, dù làm nhiều nhưng mà phần lớn doanh nghiệp gỗ Việt Nam chưa được hưởng lợi nhiều, biên lợi nhuận đang có xu hướng thu hẹp, đặc biệt trong những thời điểm thị trường bên ngoài có nhiều biến động. Thực tế này một phần do ngành gỗ chưa tăng tốc chuyển đổi số.

Theo ông Ngô Sĩ Hoài, lâu nay, chúng ta cơ bản là sản xuất theo mô hình OEM, tức là gia công theo đơn hàng của nước ngoài. Trong khi đó, trong chuỗi sản phẩm gỗ, giá trị gia tăng cao tập trung vào những khâu như thiết kế, phân phối sản phẩm, phát triển thương hiệu. Bên cạnh đó, không có kinh tế số, chuyển đổi số thì không thể chuyển sang được khâu ODM, tức là chúng ta chủ động thiết kế.

Theo đánh giá của Tổng Thư ký Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, người Việt Nam có nhiều tài năng trong khâu thiết kế rất quan trọng này. Một điểm nghẽn khác, ông Ngô Sỹ Hoài đề cập là chúng ta chưa tích hợp dữ liệu ngành vào hệ dữ liệu dùng chung bởi ngành công nghiệp gỗ cũng như một số ngành công nghiệp khác liên quan đến rất nhiều ngành nghề khác nhau. Về nội tại doanh nghiệp, các doanh nghiệp trong ngành chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu nguồn lực đầu tư công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi quản trị…

Mở cơ hội vàng cho doanh nghiệp nông nghiệp

Còn theo ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta, chuyển đổi số và AI là cơ hội vàng cho doanh nghiệp nông nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận trực tiếp công nghệ, cho phép thực hiện các mô hình “từ nông trại đến bàn ăn”, giúp doanh nghiệp siêu nhỏ cũng có thể bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng, cắt giảm chi phí trung gian.

Bên cạnh đó, dẫn ví dụ thực tế về việc chi phí lắp đặt phòng Lab giảm từ 2 tỷ xuống 300 triệu nhờ công nghệ, hay việc ứng dụng IoT giúp giảm nhân sự từ 10 người xuống còn 2 người trong khi quy mô sản xuất lớn hơn, ông Dũng cho rằng, chuyển đổi số và AI giúp tiết kiệm chi phí đầu tư và vận hành, đồng thời giúp quản trị thông minh khi nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong kinh doanh.

Khẳng định dù có tiềm năng lớn nhưng doanh nghiệp nông nghiệp đang gặp hai rào cản lớn cần sự hỗ trợ từ chính sách. Để thúc đẩy phát triển kinh tế số, ông Bùi Khánh Dũng kiến nghị, xây dựng cơ chế, chính sách về bảo hiểm nông nghiệp, bởi nông nghiệp là ngành rủi ro cao nhưng bảo hiểm thực tế vẫn chưa đi vào đời sống, khiến người nông dân và doanh nghiệp nhỏ dễ bị tổn thương.

Đồng thời xây dựng gói tín dụng ưu đãi riêng để tương xứng với đóng góp và đặc thù của ngành nông nghiệp, bởi hiện tại doanh nghiệp nông nghiệp vẫn phải chịu lãi suất ngang bằng với các ngành thương mại.

“Công nghệ là chìa khóa để nông nghiệp bứt phá, nhưng để tiến xa hơn, cần có sự đồng hành về mặt tài chính và bảo hiểm từ phía Nhà nước”, ông Bùi Khánh Dũng khẳng định.

“Kéo lại” khoảng cách năng lực doanh nghiệp

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Bùi Quang Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, cho rằng sự phát triển của thương mại điện tử đang giúp xóa nhòa khoảng cách địa lý, tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế và tham gia sâu hơn vào thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội này cũng đồng nghĩa với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, khi doanh nghiệp trong nước không chỉ cạnh tranh với nhau mà còn phải đối đầu với các doanh nghiệp trên toàn thế giới.

Theo ông Cường, một vấn đề đáng lưu ý là khoảng cách về năng lực giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ đang ngày càng gia tăng. Trong khi các doanh nghiệp có năng lực tốt tiếp tục mở rộng thị trường, nhận được nhiều đơn hàng thì không ít doanh nghiệp nhỏ lại chứng kiến doanh số sụt giảm, thậm chí phải rời khỏi thị trường.

Do đó, ông Cường cho rằng cần có các giải pháp thu hẹp khoảng cách này, trong đó tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác AI. Đây sẽ là những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và cải thiện năng lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

Tổng kết lại phiên thảo luận 2, nhà báo Phạm Thế Nam – Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp nhận định: Năm câu chuyện, năm góc nhìn nhưng tựu chung lại chúng ta có thể khẳng định rằng kinh tế số đóng vai trò là động lực then chốt giúp mở rộng không gian giao thương, tối ưu hóa chi phí vận hành, phá vỡ các rào cản địa lý và thúc đẩy quá trình tái cấu trúc toàn diện các loại hình thị trường từ hàng hóa, dịch vụ đến lao động và tài chính.

Bài: Thoả Hạnh Hằng - Ảnh: Tuấn Ngọc