Tâm điểm

Sau 40 năm đổi mới và chủ động hội nhập quốc tế, bên cạnh những thành tựu tích cực thể hiện qua sự thay đổi vị thế quốc gia, Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 đã nêu ra những hạn chế của mô hình phát triển “cũ” của nước ta: “tăng trưởng kinh tế vẫn chủ yếu theo chiều rộng, dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp; năng suất lao động, năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn thấp; năng lực tự chủ chiến lược còn hạn chế; văn hoá chưa thực sự trở thành nguồn lực và động lực nội sinh của phát triển; an sinh xã hội, an ninh con người còn một số mặt chưa vững chắc; hiệu quả quản lý môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý, sử dụng tài nguyên chưa cao; đổi mới quản trị quốc gia chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển”.

Mô hình phát triển mới

Để có thể hiện thực hóa những mục tiêu đầy thách thức đến năm 2030 và 2045, Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 đề ra lộ trình chuyển đổi sang mô hình phát triển mới. Mô hình phát triển Việt Nam trong giai đoạn mới phải bảo đảm các nguyên tắc then chốt như “vì con người”, “tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững, và hội nhập”, “nâng cao năng suất lao động, hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực quốc gia”, “phát triển để ổn định, ổn định để phát triển”, “phát triển nhanh, bền vững, bao trùm”. Động lực chính thúc đẩy phát triển đất nước trong thời kỳ mới được xác định là “khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo quốc gia”.

Mô hình phát triển mới được kỳ vọng sẽ có thể “khai thác, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, truyền thống, bản sắc, niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc…huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực phát triển; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, sức chống chịu, khả năng thích ứng, tự phục hồi”. Những mục tiêu cao nhất mà mô hình phát triển đất nước trong thời kỳ mới hướng tới là khơi thông “tiềm lực quốc gia”, cải thiện “chất lượng đời sống và hạnh phúc của Nhân dân”, xây dựng đất nước “giàu mạnh, dân chủ, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc” và “bồi đắp năng lực quốc gia”; xây dựng “xã hội kỷ cương, an toàn, hài hoà, phát triển”.

Để có thể hiện thực hóa mô hình phát triển mới, Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 khẳng định yêu cầu trước hết là cần phải đổi mới quản trị quốc gia. Chúng ta phải “tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia tạo ra năng lực phát triển mới”. Phân tích nội dung Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 thì có thể thấy tư duy “quản trị quốc gia” thể hiện trên hai phương diện: khung khổ thể chế và định hướng hành động.

Khung khổ thể chế

Trên phương diện khung khổ thể chế, Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 nêu ra một số vấn đề có tính nguyên tắc, cần được thực hiện nghiêm túc trong quá trình xây dựng nền quản trị quốc gia Việt Nam hiện đại, đó là: xác định khâu đột phá là đổi mới thể chế; chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt phát triển; bảo đảm cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ"'; hình thành “mối quan hệ hài hoà, hiệu quả giữa Nhà nước, Thị trường và Xã hội”.

Với hệ thống chính trị, chúng ta tiếp tục “kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối, trực tiếp của Đảng, phát huy vai trò kiến tạo phát triển của Nhà nước; khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường vai trò giám sát, phản biện và tạo sự đồng thuận xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội”.

Với hệ thống kinh tế, chúng ta tiếp tục phát triển đầy đủ và đồng bộ nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế và hướng đến các tiêu chí kinh tế thị trường hiện đại. Các điều kiện thể chế cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ để nền kinh tế Việt Nam có thể “chuyển mạnh từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và gia công sang tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất lao động cao”, thúc đẩy các lực lượng sản xuất mới, hoàn thiện quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực phát triển; phát triển lực lượng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, có năng lực làm chủ”.

Với cộng đồng xã hội, chúng ta hướng đến “mô hình phát triển xã hội hiện đại, toàn diện, bao trùm và bền vững”. Thay vì quản lý xã hội theo phương thức hành chính truyền thống và xử lý hậu quả phát sinh, chúng ta sẽ chuyển sang kết hợp hài hoà, hiệu quả với quản trị phát triển và kiến tạo xã hội chủ động, dựa trên dữ liệu, dự báo và phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đích đến là một cộng đồng xã hội Việt Nam “kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hoà, bao trùm, bền vững, tiến bộ, công bằng xã hội”.

Định hướng hành động

Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 đề ra các mục tiêu đến năm 2030, 2035 và 2045, cùng những nhiệm vụ cụ thể trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, môi trường sinh thái, quốc phòng và an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế. Quan điểm và chủ trương hành động khái quát được khẳng định là: “phát triển kinh tế, xã hội gắn với bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị là then chốt; phát triển văn hoá và con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu”. Với ba lĩnh vực trọng yếu của nền quản trị quốc gia, bao gồm Chính trị - Kinh tế - Văn hóa và Xã hội, Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 đề ra một số định hướng hành động then chốt.

Những nhiệm vụ đáng chú ý nhất với hệ thống chính trị là: tiếp tục hoàn thiện hệ thống tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; nâng cao năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Đảng; hoàn thiện mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chuyển từ quản lý hành chính, kiểm soát sang quản trị kiến tạo phát triển. Hệ thống pháp luật phải được hiện đại hóa, minh bạch, đồng bộ, thống nhất, khả thi và dễ thực hiện. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội cần được tiếp tục đổi mới để phát huy vai trò tập hợp, vận động, giám sát, phản biện xã hội, phát huy dân chủ và quyền làm chủ của Nhân dân.

Để phát triển nền kinh tế thị trường hiện đại, khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là những động lực tăng trưởng mới. Trên bình diện cả nước, chúng ta sẽ tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng đa tầng, đa cực, tạo sự liên thông giữa các không gian phát triển. Phát triển các thị trường nhân tố sản xuất theo hướng đồng bộ, hiện đại, minh bạch, liên thông; xoá bỏ rào cản chia cắt thị trường; xác lập đầy đủ quyền tài sản đối với kết quả nghiên cứu. Cải cách sâu rộng hệ thống tài chính; nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia và nâng hạng thị trường chứng khoán; mở rộng và đa dạng hoá các kênh vốn dài hạn. Đổi mới căn bản cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực quốc gia; chuyển từ tư duy phân bổ sang kiến tạo; thực hiện phân bổ theo ưu tiên chiến lược; khơi thông, chuyển hoá các nguồn lực tồn đọng thành động lực phát triển; triển khai chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa thế hệ mới…

Để phát triển nền văn hóa - xã hội Việt Nam “nhân văn, vì con người, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, chúng ta sẽ triển khai các phương thức quản trị xã hội hiện đại, hướng tới một cộng đồng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, công bằng và bao trùm. Hệ thống an sinh xã hội, giáo dục, y tế, thị trường lao động được chú trọng hiện đại hóa để có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Các tiêu chí, bộ chỉ số sẽ được sử dụng để đo lường, đánh giá mức độ hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân. Hệ giá trị văn hóa và các thể chế văn hóa sẽ được xây dựng đồng bộ từ trung ương tới cơ sở, bảo đảm nguyên tắc bảo tồn và phát triển, kế thừa truyền thống và tiếp biến, chuyển hóa những giá trị văn hóa – xã hội hiện đại.

Những nội dung của Nghị quyết số 19-NQ/TW/2026 cho thấy tư duy về mô hình quản trị quốc gia ở nước ta trong những thập kỷ sắp tới sẽ tiếp tục đặt Nhà nước ở vị trí trung tâm, từng bước phát triển các khu vực Thị trường và Cộng đồng xã hội, thu hút các chủ thể ngoài Nhà nước tham gia vào các hoạt động quản trị quốc gia.

TS Nguyễn Văn Đáng - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh