Phân tích - Bình luận
Cáp quang biển vào tầm ngắm trong xung đột Trung Đông
Iran từng cân nhắc tấn công tuyến cáp quang dưới biển ở eo Hormuz, kéo hạ tầng số vào vùng rủi ro địa chính trị.
Iran đã cân nhắc tấn công các tuyến cáp quang dưới biển chạy qua eo biển Hormuz nếu xung đột với Mỹ leo thang, theo Financial Times, dẫn hai nguồn tin thân cận với chính quyền Tehran.
Nền tảng của kinh tế số bị đe dọa
Dù đây mới là một trong những phương án được cân nhắc, nhưng tác động của nó nếu thành hiện thực có thể sẽ rất lớn. Ông Sidharth Kaushal, nghiên cứu viên tại Royal United Services Institute ở London, đánh giá mối đe dọa này là "có thật nhưng hạn chế", bởi Iran có thể phóng tên lửa đạn đạo tầm trung vào các mục tiêu ở Đông Nam châu Âu, song khó gây thiệt hại lớn ở tầm xa hơn.
Điều khiến kịch bản này đáng chú ý là vị trí của cáp quang biển trong nền kinh tế toàn cầu. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, các tuyến cáp ngầm chuyên chở khoảng 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế, làm nền cho giao dịch tài chính, thương mại, dịch vụ đám mây và liên lạc xuyên lục địa. Vùng Vịnh và eo Hormuz nằm trong số những hành lang có mật độ cáp cao, đồng thời là điểm nghẽn mà phần lớn lưu lượng buộc phải đi qua.
Sửa chữa cáp ngầm là công việc chậm và tốn kém. Một tuyến bị đứt có thể mất nhiều tuần đến nhiều tháng để khôi phục, do năng lực tàu sửa chữa chuyên dụng trên toàn cầu hạn chế và chi phí bảo hiểm tăng vọt khi tàu phải vào vùng có xung đột. Khi tuyến cáp PEACE bị đứt hồi tháng 3/2025, hệ thống này nằm ngoài vận hành gần ba tháng, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).
Từ tai nạn sang mục tiêu quân sự
Nếu được thực hiện có chủ đích như một đòn trả đũa cấp Nhà nước, việc tấn công cáp ngầm sẽ đánh dấu một bước leo thang. Cho tới nay, phần lớn sự cố cáp mang tính tai nạn hoặc thuộc vùng xám khó quy trách nhiệm.
Tháng 2/2024, một số tuyến cáp ở Biển Đỏ bị đứt, ảnh hưởng khoảng 1/4 lưu lượng dữ liệu giữa châu Á và châu Âu, nhiều khả năng do mỏ neo của tàu hàng Rubymar bị bỏ lại sau khi trúng tên lửa của lực lượng Houthi. Tháng 9/2025, các tuyến SMW4 và IMEWE bị cắt gần Jeddah khiến người dùng ở Ấn Độ, Pakistan và vùng Vịnh chịu độ trễ cao, trong đó nền tảng đám mây Azure của Microsoft phải định tuyến lại lưu lượng.
Diễn biến tương tự lặp lại ở nơi khác. Tại Biển Baltic, khoảng mười tuyến cáp bị hư hại kể từ năm 2022, trong đó bảy vụ xảy ra chỉ trong khoảng tháng 11/2024 đến tháng 1/2025, làm dấy lên nghi ngờ về hành vi phá hoại có chủ đích và dẫn tới các vụ bắt giữ tàu. Ở eo biển Đài Loan, cáp cũng nhiều lần bị cắt. Những sự việc này đưa hạ tầng ngầm vào trung tâm các cuộc thảo luận an ninh, khi ngày càng nhiều nước coi cáp biển là hạ tầng trọng yếu quốc gia và tăng cường tuần tra bảo vệ.
Đặc điểm của tấn công cáp ngầm là tính chối bỏ được và khó quy kết, khiến nó trở thành công cụ hấp dẫn trong xung đột vùng xám. Sự tập trung nhiều tuyến cáp tại một số điểm nghẽn cũng tạo ra kịch bản một điểm hỏng có thể làm gián đoạn đồng thời nhiều hệ thống. Với khoảng 597 tuyến cáp đang vận hành hoặc xây dựng tính tới đầu năm 2025 theo dữ liệu ngành, mạng lưới này vừa dày đặc vừa mong manh.
Ngay cả khi Iran không hành động, mối đe dọa được nêu ra đã đủ để đẩy chi phí bảo hiểm và định tuyến lên cao, cộng thêm vào cuộc khủng hoảng vận tải và năng lượng đang diễn ra quanh Hormuz. Với giới điều hành mạng lưới và các chính phủ, thông điệp rút ra là hạ tầng số không còn tách rời khỏi rủi ro địa chính trị trên biển.
Việt Nam đặc biệt dễ tổn thương trước loại rủi ro này. Mạng lưới kết nối quốc tế của nước ta chủ yếu qua năm tuyến cáp biển gồm AAG, APG, SMW-3, IA và AAE-1, vốn nhiều lần gặp sự cố, có thời điểm ba tuyến hoặc cả năm tuyến hỏng cùng lúc. Đầu năm 2026, tuyến AAE-1 tiếp tục đứt ở đoạn qua Thái Lan.
Nhằm giảm lệ thuộc, chiến lược phát triển cáp quang quốc tế đến năm 2030 đặt mục tiêu bổ sung tối thiểu mười tuyến mới, trong đó ít nhất hai tuyến do Việt Nam làm chủ, song song với cáp đất liền và vệ tinh. Với một nền kinh tế số đang lớn nhanh, tự chủ hạ tầng kết nối trở thành một phần của chủ quyền số.