Phân tích - Bình luận
"Cơn khát" vốn vay cho hạ tầng AI
Các hãng công nghệ vay nợ với tốc độ kỷ lục để xây trung tâm dữ liệu, giữa lúc lợi suất tăng và nỗi lo bong bóng đặt câu hỏi về tính bền vững của dòng vốn.
Làn sóng đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang bước vào giai đoạn mà tiền mặt của các tập đoàn công nghệ không còn đủ, buộc họ dồn sang thị trường nợ với quy mô chưa từng thấy. Theo LSEG thống kê, lượng trái phiếu do các hãng AI và công nghệ lớn phát hành trong năm 2026 đã vượt 220 tỷ USD tính đến ngày 19/8, gần gấp đôi cả năm 2025.
Diễn biến này đi kèm tín hiệu căng thẳng trên thị trường. Chỉ số bán dẫn SOX giảm khoảng 5% ngày 18/8, sau khi Nvidia đồng ý đứng sau tới 105 tỷ USD giá trị thuê cho OpenAI, một cấu trúc làm dấy lên lo ngại về tài chính vòng tròn. Cũng trong tuần qua, Alphabet nâng dự báo chi đầu tư năm 2026 lên 195 - 205 tỷ USD và Google mở rộng hợp đồng chip tùy biến với Marvell.
Quy mô vốn chưa từng có, nỗi lo tăng dần
Nếu chỉ tính trái phiếu do nhóm công nghệ lớn phát hành, mức hơn 220 tỷ USD của năm 2026 đã gần gấp đôi cả năm trước. Nếu tính rộng hơn, gồm cả khoản vay hợp vốn và tín dụng tư nhân, chiến lược gia Amanda Lynam của Goldman Sachs ước tính lượng nợ liên quan tới AI phát hành từ đầu năm đã đạt khoảng 489 tỷ USD, vượt mức 322 tỷ USD của cả năm 2025, trong đó khoảng 40% đến trực tiếp từ các hãng vận hành siêu quy mô. Morgan Stanley dự báo tổng nợ liên quan tới AI trên toàn cầu năm 2026 có thể chạm 570 tỷ USD.
Đây là bước ngoặt với các tập đoàn vốn quen tự tài trợ bằng dòng tiền. Amazon đã huy động khoảng 53 tỷ USD nợ trong năm nay, gồm một đợt phát hành 37 tỷ USD tại Mỹ, còn Alphabet phát hành khoảng 20 tỷ USD, có cả một trái phiếu bằng bảng Anh kỳ hạn 100 năm hiếm gặp. Oracle nâng nợ dài hạn lên khoảng 149 tỷ USD, tăng vọt từ 96 tỷ USD của năm tài chính trước. Deutsche Bank ước tính đầu tư liên quan tới AI trên toàn cầu có thể đạt 4.000 tỷ USD vào năm 2030, phản ánh khẩu vị chưa nguôi của thị trường với công nghệ này.
Vấn đề là chi phí của dòng vốn đó đang đắt lên. Cuối tháng 7, BlackRock bán 12,5 tỷ USD trái phiếu tài trợ một trung tâm dữ liệu của Meta với lợi suất 7,53%, một trong những mức cao nhất đối với nợ trung tâm dữ liệu hạng đầu tư kể từ khi làn sóng vay nợ AI bắt đầu.
Theo Financial Times, nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn so với chín tháng trước cho các khoản tài trợ mới của Meta. Với Oracle, hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng, một dạng bảo hiểm chống vỡ nợ, đã nới rộng, cho thấy giới đầu tư bắt đầu bận tâm về gánh nặng nợ.
Rủi ro không chỉ nằm ở từng doanh nghiệp mà ở mức độ tập trung. JPMorgan ước tính các công ty gắn với AI hiện chiếm khoảng 14% chỉ số trái phiếu hạng đầu tư của ngân hàng này, vượt cả nhóm ngân hàng Mỹ để trở thành ngành lớn nhất. Bank of America tính rằng chi đầu tư cho AI có thể tương đương khoảng 94% dòng tiền hoạt động sau cổ tức và mua lại cổ phiếu trong năm 2025 và 2026, tăng mạnh từ mức 76% của năm 2024. Khi chi tiêu vượt khả năng tự tài trợ, doanh nghiệp buộc phải dựa nhiều hơn vào nợ, ngay giữa lúc lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ ở vùng cao nhiều năm.
Nỗi lo vòng tròn cũng lớn dần. Việc Nvidia bảo lãnh giá trị thuê cho một khách hàng như OpenAI, trong khi chính OpenAI lại mua chip của Nvidia, khiến một số nhà phân tích đặt câu hỏi liệu nhu cầu có được thổi phồng bởi các cam kết tài chính đan chéo hay không, nhất là khi doanh thu quý gần nhất của OpenAI mới ở mức 6,7 tỷ USD. Phản ứng của thị trường bán dẫn ngày 18/8 cho thấy niềm tin đó không còn được cho không.
Câu hỏi về tính bền vững
Điều khiến giới quan sát dè chừng là khoảng cách giữa chi tiêu và doanh thu thực. Phần lớn khoản đầu tư dựa trên kỳ vọng nhu cầu điện toán AI tiếp tục tăng theo cấp số nhân, một giả định chưa được kiểm chứng qua trọn một chu kỳ. Tổng giám đốc Alphabet Sundar Pichai từng cảnh báo rằng không doanh nghiệp nào miễn nhiễm nếu làn sóng này sụp đổ.
Cấu trúc tài chính ngày càng phức tạp và khó nhìn xuyên qua. Nhiều khoản nợ được đưa ra ngoài bảng cân đối thông qua các pháp nhân chuyên biệt và liên doanh, chẳng hạn thỏa thuận 27 tỷ USD giữa Meta và Blue Owl Capital cho một dự án trung tâm dữ liệu. Cách làm này giúp doanh nghiệp giữ đòn bẩy khỏi báo cáo chính, nhưng cũng khiến việc đánh giá rủi ro hệ thống khó khăn hơn khi tín dụng tư nhân tham gia ngày một sâu.
Không phải mọi tín hiệu đều tiêu cực. Dòng tiền của các hãng đám mây lớn vẫn mạnh và nhu cầu hạ tầng cho tới nay chưa hạ nhiệt. Song với quy mô nợ đã lên tới hàng trăm tỷ USD mỗi năm, ranh giới giữa một cuộc đầu tư nền tảng và một cơn sốt vốn đang mỏng dần. Bài phát biểu của Chủ tịch Fed tại Jackson Hole tuần tới cùng tốc độ thương mại hóa AI trong các quý tới sẽ là những phép thử sớm cho câu hỏi liệu dòng vốn này có bền hay không.
Cơn sốt vốn dành cho AI diễn ra trong lúc Việt Nam cũng đang đặt cược vào tham vọng trở thành điểm đến của trung tâm dữ liệu và dịch vụ đám mây khu vực.
Nếu lãi suất tiếp tục tăng hoặc tâm lý về bong bóng AI xấu đi, dòng vốn đầu tư vào hạ tầng số và bán dẫn có thể chậm lại, ảnh hưởng tới kế hoạch của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, nhu cầu đa dạng hóa địa điểm đặt hạ tầng vẫn mở ra cơ hội, với điều kiện Việt Nam cải thiện nguồn điện, quỹ đất và nhân lực.